I SA/Go 198/25
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2025-10-02
Skład orzekający: Sędzia WSA Dariusz Skupień, Sędzia WSA Alina Rzepecka, Sędzia WSA Damian Bronowicki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy działania polegające na formalnym rozdrobnieniu gospodarstwa rolnego na wiele podmiotów, które następnie składają odrębne wnioski o płatności, stanowią sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści finansowych sprzecznych z celami systemów wsparcia rolniczego?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły istnienie sztucznie stworzonych warunków do uzyskania płatności rolnych. Działania skarżącego i powiązanych podmiotów, polegające na formalnym rozdrobnieniu gospodarstwa i składaniu odrębnych wniosków o płatności, miały na celu obejście przepisów ograniczających wysokość dopłat, co jest sprzeczne z celami Wspólnej Polityki Rolnej. Brak samodzielności i niezależności poszczególnych podmiotów, a także ich powiązania osobowe, organizacyjne i ekonomiczne, potwierdzają istnienie jednego, centralnie zarządzanego organizmu gospodarczego.Stan faktyczny
Skarżący M.M. złożył skargę na decyzję Dyrektora ARiMR odmawiającą przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW) na rok 2022. Organy uznały, że skarżący, wraz z innymi powiązanymi osobami i podmiotami, stworzył sztuczne warunki w celu uzyskania wyższych dopłat, poprzez formalne rozdrobnienie gospodarstwa rolnego. Skarżący nie wykazał samodzielności w prowadzeniu działalności rolniczej, a jego działania były skoordynowane z innymi członkami grupy, co miało na celu obejście limitów powierzchniowych i kwotowych płatności.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka Sędzia WSA Damian Bronowicki (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022 oddala skargę w całości.
M. M. (dalej również jako strona postępowania, wnioskodawca) – złożył skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] marca 2025 r. nr [...]. Zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] nr z dnia [...]października 2024 r. wydanej w sprawie odmowy przyznania dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnym ograniczeniami (ONW) na 2022 r.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:
W dniu 24.05.2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] został złożony wniosek o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (zwanej dalej płatnością ONW) na rok 2022. Obszar do jakiego wnioskodawca ubiega się o płatności ONW wyniósł łącznie 64,62 ha i został zlokalizowany na działce rolnej oznaczonej jako "A" zlokalizowanej na działce ewidencyjnej nr [...] (obręb ewidencyjny [...]).
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wystosował do Pana M.M. wezwanie do złożenia wyjaśnień dotyczących prowadzenia działalności rolniczej na działkach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2022, a w szczególności do przedłożenia:
- dokumentów potwierdzających prawo do posiadania gruntów wchodzących w skład gospodarstwa
- dokumentów potwierdzających posiadane zaplecze techniczne w tym maszyn i urządzeń rolniczych
- dokumentów potwierdzających ponoszenie kosztów umów dzierżawy i/lub zapłaty podatku rolnego za rok 2022 do gruntów deklarowanych do płatności
- faktur i potwierdzeń zapłaty za materiał siewny, nawozy, paliwo itp.
- faktur, umów, rachunków dotyczących sprzedaży płodów rolnych,
- innych dokumentów potwierdzających niezależność i samodzielność funkcjonowania.
W odpowiedzi Strona przekazała pismo, w którym wskazała, iż cyt. "jestem wieloletnim rolnikiem i samodzielnym użytkownikiem wydzierżawionej działki. Moją ziemię uprawiam sam użyczonym od sąsiada sprzętem rolniczym, za użyczenie sprzętu rolniczego pozwalam sąsiadowi wypasać zwierzęta na dzierżawionej działce. Wykonuje prace polegająca na wykoszeniu trawy nie zjedzonej przez zwierzęta, która po zbiorze jest sprzedawana pobliskim rolnikom". Do przedmiotowego pisma Pan M.M. dołączył umowę dzierżawy 65,2565 ha gruntów rolnych (działka nr [...] obręb [...]) zawartą w dniu [...].05.2018 r. z Panią B.M.
Następnie wezwano stronę do złożenia wyjaśnień dotyczącym prowadzenia działalności rolniczej, a w szczególności przedstawienie prowadzonego przez wnioskodawcę procesu produkcyjnego poprzez opisanie cyklu produkcyjnego realizowanego w 2022 roku. W ramach składanych wyjaśnień Strona została poproszona o przedłożenie dokumentacji w zakresie tego jaki sprzęt rolniczy wykorzystywany jest w gospodarstwie oraz potwierdzenie opłaty za paliwo, faktury sprzedaży skoszonych traw oraz dowodu opłaty za dzierżawę gruntów.
W odpowiedzi na wezwanie strona wskazała wskazał, iż gospodarstwo prowadzi zgodnie z planem działalności sporządzonym przez uprawnionego doradcę.
Do przedmiotowego pisma Strona dołączyła:
- (ponownie) umowę dzierżawy 65,2565 ha gruntów rolnych (działka nr [...] obręb [...]) zawartą w dniu [...].05.2018 r. z Panią B.M.,
- umowę na wypas zwierząt zawartą w dniu [...].05.2018 r. pomiędzy Panem M.M. a Panem P.M.,
- fakturę vat nr [...] z dnia [...].05.2022 r. - usługi ciągnikiem wraz z osprzętem rolniczym wykonane przez Gospodarstwo B.M.,
- fakturę vat nr [...] z dnia [...].10.2022 r., wystawca Gospodarstwo B.M. czynsz dzierżawny za dzierżawę gruntów rolnych,
- potwierdzenie dokonania w dniu 26.10.2022 r. transakcji z tytułu opłaty za czynsz dzierżawny na kwotę 53 000 zł,
- faktury (6 szt.) za sprzedaż w dniu [...].02.2023 r. siana na rzecz: Gospodarstwo M.P., Gospodarstwo K.S., Gospodarstwo A.K., Gospodarstwo R.M., Gospodarstwo G.K., Gospodarstwo M.K.).
Następnie wezwano stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących prowadzenia działalności rolniczej a w szczególności:
- sprecyzowania jakie prace wykonuje samodzielnie na dzierżawionej działce,
- wskazanie od jakiego sąsiada użycza sprzęt rolniczy,
- wskazania jakie konkretnie usługi wykonuje na rzecz strony niniejszego postępowania Gospodarstwo B.M.,
- przedstawienie kosztów za użyczenie sprzętu rolniczego,
- przedstawienie dowodów potwierdzających rozliczenie się przez kupujących siano,
- wskazanie czego dotyczył czynsz dzierżawny i za jaki okres jest zapłacony,
- dostarczenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej oraz innych dokumentów potwierdzających niezależność i samodzielność funkcjonowania.
W odpowiedzi strona wyjaśniła, iż na dzierżawionej działce większość prac wykonuje samodzielnie lub z pomocą innych osób. Strona dodała, iż Pani B.M. nie wykonuje żadnych prac samodzielnie w jego gospodarstwie. Prace na pastwisku Strona wykonała wraz z pracownikiem zatrudnionym w gospodarstwie Pani B.M. Czynsz dzierżawny dotyczył dzierżawy działki o nr [...] ([...]) i jest opłacony za rok 2022.Do przedmiotowego pisma Pan M.M. dołączył Rejestr działalności rolnośrodowiskowej.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ponownie wezwał stronę do złożenia wyjaśnień, a w szczególności:
- wyjaśnienia kwoty znajdującej się na fakturze vat nr [...] dotyczącej czynszu dzierżawnego,
- dostarczenie poprawnych faktur za sprzedaż siana (zawierających czytelne podpisy osób uprawnionych do wystawiania i otrzymywania faktur lub podpisy oraz imiona i nazwiska tych osób),
- wskazanie gdzie po zbiorze Strona przechowuje siano,
- wyjaśnienia daty sprzedaży znajdującej się na fakturze vat nr [...] za usługi ciągnikiem wraz z osprzętem rolniczym, a datą wykonania wykaszania niedojadów znajdującą się w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej.
W odpowiedzi Pan M.M. wskazał, iż czynsz dzierżawny dla działki nr [...] ustalony jest na podstawie umowy z dnia [...].09.2020 r. (nie dołączona do akt sprawy) zawartej pomiędzy producentem a Panią B.M. Umowa ustala czynsz w wysokości 800 zł rocznie za każdy hektar dzierżawionego gruntu. Kwota na fakturze to zapłata za czynsz oraz zaległości finansowe wobec wydzierżawiającej. System przechowywania i dystrybuowania siana jest ustalony na podstawie umów ustnych z rolnikami posiadającymi bydło. Pan M.M. wyjaśnia również, że nie jest w stanie dostarczyć innych faktur i nie będzie sztucznie na potrzeby prowadzonego postępowania zmieniał podpisów.
Organ I instancji wydał postanowienie o włączeniu dowodu do sprawy: kopie wniosków o przyznanie płatności obszarowych na rok 2022 wraz ze zgromadzonym w trakcie postępowania administracyjnego materiałem dowodowym złożonych przez:
- Panią O.M.,
- Panią B.M.,
- Pana D.J.M.,
- Pana P.M.,
- D. sp. z o. o. oraz
- Pani K.M..
W wyniku kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż zaszły podstawy do stwierdzenia zamierzonej koordynacji w działaniach pomiędzy Panią B.M., Panem D.M., Panem P.M., Panią K.M., Panem M.M. oraz "D" sp. z o. o. Zdaniem organu działalność Strony jest pozorna - w aspekcie prowadzenia działalności rolniczej - i cechuje ją zależność funkcjonalna od infrastruktury będącej formalnie w posiadaniu rodziny M. Aspekty te przekładają się na uznanie, iż Pan M.M. nie jest w stanie funkcjonować jako samodzielny rolnik. Strona, przy czynnym udziale innych w/w osób, stworzyła sztuczne warunki celem zwiększenia kwot pozyskiwanych z funduszy wspólnotowych i krajowych.
W następstwie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał Panu M.M. decyzję w sprawie odmowy przyznania płatności ONW na rok 2022.
Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR [...] stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Stwierdził, iż punktem wyjścia do rozważań stojących u podstaw odmówienia Panu M.M. przyznania płatności na rok 2022 jest okoliczność związana z - będącym pod kontrolą de facto Pana D. J.M. i jego najbliższej rodziny - potencjałem gruntów rolnych. Potencjał ten na przestrzeni lat został konsekwentnie rozdrobniony i przekazany celem ubiegania się o płatności do gruntów rolnych przez: powiązane rodzinnie osoby fizyczne (Pan P.M., Pani O.M., Pani B.M.), powiązane kapitałowo osoby prawne (D. sp. z o. o.) oraz osoby trzecie (Pani K.M. oraz Pan M.M.). Aspekt ten przedstawił w postaci tabeli na str. 15-16 decyzji. Uznał, że analiza danych zawartych w powyższej tabeli prowadzi do konkluzji, iż potencjał obszarowy gruntów deklarowanych rokrocznie i sukcesywnie do płatności w ARiMR przez Pana D.J.M. oraz jego małżonkę Panią B.M. ulega zmniejszeniu. Jednocześnie w kolejnych latach o płatności zaczęli występować kolejni powiązani rodzinnie beneficjenci: Pani O.M. oraz Pan P.M., jak również inne osoby (w tym Pan M.M. i Pani K.M.), które to w omawianym zakresie korzystają z gruntów należących formalnie do rodziny M.
Organ wskazał, że Stronie nr producenta w ARiMR nadano decyzją
z dnia [...].06.2018 r. Następnie od kampanii 2018 M.M. rozpoczął wnioskowanie w ARiMR o płatności. Wówczas przejął po Pani O.M. grunty (część ówczesnej działki nr [...]) należące formalnie (właściciel) do Pani B.M. Zadeklarowana do płatności na rok 2022 działka była - do momentu jej geodezyjnego podziału i wyodrębnienia z działki nr [...] dwóch działek tj. nr [...] i nr [...] - na przestrzeni lat przedmiotem przez rodzinę M. Analizując akta niniejszej sprawy organ odwoławczy na podstawie danych zawartych w systemie (art. 2 Ustawy EP) ustalił, iż:
- w roku 2005 działka nr [...] deklarowana (90,26 ha) była przez Pana D.J.M.,
- w latach 2006-2014 działka nr [...] deklarowana (od 95 ha do 112 ha) była przez Panią B.M.,
- w latach 2015-2017 działka nr [...] deklarowana (112 ha) była przez Panią O.M.,
- od roku 2018 - po podziale geodezyjnym - obszar 64,62 ha (działka nr [...]) zgłasza Pan M.M. (pozostały obszar 50,26 ha - po podziale działka nr [...] - zgłasza Pan A.J.).
Organ odwoławczy wskazał, iż Pan M.M. do płatności ONW na rok 2022 deklaruje obszar 64,62 ha trwałych użytków zielonych (TZU). Strona prawo do użytkowania przedmiotowego obszaru uzyskała na mocy umowy dzierżawy gruntów rolnych zawartej w dniu [...].05.2018 r. z Panią B.M. Na mocy zapisów w/w umowy Pan M.M. na okres 10 lat otrzymał w/w obszar do użytkowania i pobierania pożytków m.in. w postaci płatności obszarowych. Zdaniem organu analiza zapisów przedmiotowej umowy budzi jednak daleko idącą wątpliwość - w zakresie jej realności - jeśli weźmie się pod uwagę zapisy określone w § 4 ust. 1 w/w umowy, z którego wynika, iż czynsz dzierżawy wynosi 100 zł/ha, co jest kwotą rażąco odbiegającą od realiów rynkowych obowiązujących w roku 2022.
Organ zwrócił uwagę, że strona zgłosiła działki nie tylko do płatności ONW, ale też w ramach odrębnej płatności rolno - środowiskowo - klimatycznej (zwanej dalej płatnością RSK), gdzie zadeklarowała wariant 4.5. (półnaturalne łąki świeże) z pastwiskowym sposobem użytkowania działki. Powyższe wiąże się nie tylko z koniecznością posiadania odpowiedniego sprzętu rolniczego, ale też z koniecznością wypasania na deklarowanej działce zwierząt hodowlanych. Wynika to wprost z obowiązków - w zakresie prowadzenia działalności rolniczej - narzuconych na beneficjentów przez obowiązujące przepisy praw. Przepisy ten wskazują, że aby spełnić warunki przyznania płatności, to należy wypasać zwierzęta hodowlane na deklarowanej działce oraz kosić niedojady i usuwać zebrane siano. Tymczasem z korespondencji składanej przez Pana M.M. oraz dokumentacji wnoszonej do sprawy wynika wprost, że nie posiada on jakiegokolwiek sprzętu rolniczego, jak również nie jest posiadaczem zwierząt gospodarskich (brak zarejestrowanych w bazie identyfikacji i rejestracji zwierząt prowadzonej przez ARiMR). Fakty te implikują konieczność zlecania wykonania prac profesjonalnym podmiotom zewnętrznym świadczącym usługi rolnicze, jak również konieczność pozyskania zwierząt do wypasu.
Strona nie tylko formalnie dzierżawi deklarowaną działkę od Pani B.M., ale - wg własnych wskazań - to pracownik właśnie Pani B.M. wykonywał prace na działce (pismo z dnia [...].08.2023 r.). Wg załączonej faktury ([...]) podmiot Gospodarstwo B.M. wykonywał na rzecz nabywcy tj. Pana M.M. cyt. "usługi ciągnikiem wraz z osprzętem rolniczym". Należy nadmienić, iż w wezwaniu Strona została zobowiązana do konkretnego wskazania jakie prace wykonuje samodzielnie, od których sąsiadów użycza sprzęt oraz jakie usługi wykonywał podmiot Gospodarstwo B.M. Strona w odpowiedzi nie sprecyzowała wskazanych wyżej okoliczności ograniczając się do ogólnych stwierdzeń oraz wyjaśnienia, iż Pani B.M. samodzielnie nie wykonuje prac, a czyni to jej pracownik. Z analizy ewidencji środków trwałych wynika, iż Gospodarstwo B.M. jest posiadaczem: paszowozu, kosiarki, maszyny do zbierania kamieni, wału uprawowego, ciągnika rolniczego, prasy oraz infrastruktury magazynowej. Uwzględniając obowiązki określone w załączniku nr 2 ust. 6 pkt 3 lit. c) oraz d) do Rozporządzenia RSK oraz stan posiadania parku maszynowego przez Panią B.M. jest oczywistym, iż jej pracownik - jak twierdzi Strona - nie mógł dokonać całego cyklu związanego przede wszystkim z usunięciem zebranego i sprasowanego siana z działki. Wynika to z faktu, iż Pani B.M. wg przedłożonej ewidencji środków trwałych nie dysponuje sprzętem (brak przyczepy, brak ładowarki itp.) do tego typu prac. Zdaniem organu niezrozumiałe jest sformułowanie "pracownik zatrudniony w gospodarstwie Pani B.M." albowiem ta w prowadzonym względem swojej osoby postepowaniu nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji, z której wynikałby fakt zatrudniania pracowników.
W ocenie organu odwoławczego, biorąc pod uwagę wyjaśnienia składane przez rodzinę M. w odrębnych postępowaniach, prace na działce deklarowanej przez Pana M.M. (uwzględniając wskazywany przez niego fakt wykonywania robót przez pracownika) zostały wykonane przez pracowników zatrudnionych formalnie w gospodarstwie rolnym Pana D.J.M., który przedstawił umowy o pracę zatrudnionych osób (w tym osób zatrudnionych na stanowiskach związanych z produkcją np. rolnik upraw mieszanych mechanik, pomocnik mechanika). Ponadto organ odwoławczy zauważył, iż brak jest w aktach sprawy jakiejkolwiek umowy na świadczenie usług - przez podmiot zewnętrzny - zawartej przez Pana M.M.. W ocenie organu odwoławczego aspekt ten jest niedopuszczalny w odniesieniu do osoby tytułującej się mianem profesjonalnego rolnika, dbającego należycie o zabezpieczenie swoich interesów oraz świadczy o daleko idącej niefrasobliwości strony niniejszego postępowania. Jednocześnie w sytuacji pozostawania "bezumownym biorcą usługi" nie wiadomo w jaki sposób została ustalona wysokość opłaty za usługę tj. 5940 zł, określona na fakturze nr [...] wystawionej przez Gospodarstwo B.M. i za co - konkretnie - została wystawiona w/w faktura. Organ odwoławczy zwraca za to uwagę, iż nie dość, że w/w faktura została wystawiona przed wykonaniem usługi (faktura z dnia [...].09.2022 r., a usługa wg dołączonego rejestru wykonana w dniu [...].09.2022 r.), to w/w kwota w żaden sposób nie przystoi do cen usług rolniczych obowiązujących w roku 2022 w zakresie koszenia łąk, prasowania i zbioru siana. Wówczas to (kwoty przykładowe ustalone w oparciu o dane wskazywane przez portale branżowe związane z prowadzeniem działalności rolniczej) cennik kształtował się na poziomie około 140 - 200 zł/ha koszenia i to bez zgrabiania. Koszt wykazany na w/w fakturze wynosi około 93 zł/ha, co również pokazuje swoistą fikcję albowiem żaden gospodarujący na własny rachunek podmiot świadczący usługi rolnicze nie wykonuje ich po cenach wręcz dumpingowych.
Jednocześnie aspekt ten ukazuje umiejscowienie Pana M.M. w schemacie pozornie działających gospodarstw wykreowanym przez Pana D.J.M. i jego najbliższą rodzinę. Schemat ten jaskrawo opisuje przedstawiona forma działań (podział działki deklarowanej wcześniej przez M., wydzierżawienie podzielonych gruntów od Pani B.M. przez osobę niewydolną funkcjonalnie i pozbawianą jakiejkolwiek infrastruktury do prowadzenia działalności rolniczej na aż 65 ha trwałych użytków zielonych, następnie wykonanie prac - jak twierdzi Strona - przez osoby powiązane z Panią B.M.). W formę tę w pełni wpisują się grunty deklarowane do płatności ONW na rok 2022 przez Pana M.M., który pozornie działa jako odrębny rolnik prowadzący pozornie działalność rolniczą w pozornie odrębnym gospodarstwie.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę na umowę dzierżawy gruntów rolnych zawartą w dniu [...].05.2018 r. przez stronę niniejszego postępowania z Panią B.M. Określony w § 4 ust. 1 przedmiotowej umowy czynsz dzierżawy wynosi 100 zł/ha, co z jednej strony jest kwotą rażąco odbiegającą od realiów rynkowych obowiązujących w roku 2022, a z drugiej strony zobowiązuje Pan M.M. do zapłaty około 6500 zł rocznie. W dniu [...].10.2022 r. Gospodarstwo B.M. wystawiło na rzecz Pana M.M. fakturę nr [...] tytułem czynszu dzierżawnego obciążając stronę niniejszego postępowania kwotą 53 000 zł, a więc kwotą ponad 8-krotnie większą niż wynikająca z zawartej umowy. W dniu [...].10.2022 r. Pan M.M. dokonał transakcji (potwierdzenie - w aktach sprawy), na mocy której przelał na kontro Gospodarstwa B.M. w/w kwotę tj. 53 000 zł. W ocenie organu odwoławczego jest to całkowicie niezrozumiałe w kontekście zapisów umowy dzierżawy z dnia [...].05.2018 r. Pan M.M. złożył pismo datowane na dzień [...].03.2024 r. Z jego treści wynika, iż Strona kwotę 53 000 zł zapłaciła w oparciu o zapisy umowy zawartej w dniu [..].09.2020 r., która ustalała czynsz dzierżawny na kwotę 800 zł/ha. Jednak takowej umowy żadna z jej stron nie przedstawiła.
Organ zasadnym zwrócił uwagę na aspekt deklaracji przez Pana M.M. wariantu 4.5. (półnaturalne łąki świeże) płatności RSK z pastwiskowym sposobem użytkowania działki. Z rejestru zwierząt gospodarskich prowadzonego przez ARiMR wynika jednak, iż strona niniejszego postępowania nie jest posiadaczem zwierząt gospodarskich i nie ma zarejestrowanej siedziby stada. W związku z powyższym, Pan M.M. zawarł umowę na wypas zwierząt. Osobą udostępniającą zwierzęta do wypasu był Pan P.M., który na mocy w/w umowy zobowiązał się do wypasu swojego bydła w okresie 1.05. do 15.10. danego roku na łąkach użytkowanych (jak to wskazano w umowie) przez Pana M.M. przy jednoczesnym nieprzekraczaniu obsady wypasanych zwierząt dopasowanej do przepisów Rozporządzenia RSK. Co istotne, w "Informacji zawierającej wymogi określone przez eksperta przyrodniczego w zakresie pakietu 4 lub pakietu 5" (w aktach sprawy) Pan M.M. zobowiązał się do przestrzegania wymogu polegającego na wypasaniu zwierząt w zakresie 0,5 DJP do 1,0 DJP i to w okresie od 1.05. do 15.10.2022 r. Tymczasem z wniesionego do akt sprawy rejestru wypasów wynika, iż zwierzęta wypasane były od dnia 02.05.2022 r. do dnia 31.05.2022 r. (czyli w zakresie dużo krótszym niż określony przez eksperta przyrodniczego w dokumentacji przyrodniczej). Ponadto koniecznym jest również zwrócenie uwagi na ilość wypasanych zwierząt tzn. wg rejestru wypasane były: jałówki powyżej 1 roku (12 szt.) oraz krowy (20 szt.). Uwzględniając wynikające z Rozporządzenia RSK wskaźniki przeliczania zwierząt na DJP Pan M.M. nie spełnił nawet minimalnej obsady DJP wynikającej z załącznika nr 2 [ust. 6 pkt 3 lit. a)] albowiem poziom obsady wskazany w rejestrze wypasów wyniósł [(0,8 x 12 szt.) + (1 x 20 szt.)] = 29,60 DJP / 63,77 ha = 0,4642 DJP.
W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] przedstawione okoliczności ukazują obraz kreowania na rolnika osoby Pana M.M. Otóż beneficjent pozbawiony jakiejkolwiek infrastruktury związanej z prowadzeniem działalności rolniczej, szczególnie w kontekście hodowli zwierząt gospodarskich, nijako wypożycza sztuki bydła od osoby posiadającej zwierzęta, a następnie występuje o płatności RSK w wariancie pastwiskowym. Tego typu postępowanie nie ma nic wspólnego z realnym i zawodowym prowadzeniem działalności rolniczej, a celem opisanych działań jest w ocenie organu odwoławczego wyłącznie chęć pozyskania dopłat z ARiMR, których - z racji na ograniczenia wynikające z przepisów prawa - nie mogliby uzyskać członkowie rodziny M.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] przedstawił chronologię zdarzeń w zakresie wykreowania na rolnika Pana M.M. Strona umowę dzierżawy gruntów rolnych (działka nr [...] [...] ) z Panią B.M. podpisała w dniu [...].05.2025 r. i w tym dniu przedmiotowe grunty zostały Stronie wydane do umówionego użytku (zob. § 5 umowy). Jednocześnie z § 6 przedmiotowej umowy wynika wprost, iż dzierżawcy bez zgody wydzierżawiającego nie wolno oddawać nieruchomości w poddzierżawę lub do bezpłatnego używania. Tymczasem już ponad dwa tygodnie wcześniej tj. w dniu [...].05.2018 r. Pan M.M. podpisał z Panem P.M. umowę (na wypas zwierząt), z motywów której wynika wprost, iż jedna ze stron umowy udostępni grunty (których zresztą jeszcze nie posiada bo umowę dopiero podpisze dwa tygodnie później), a druga udostępni zwierzęta. Organ ocenił, że Pan M.M. podpisując w dniu [...].05.2018 r. umowę dzierżawy gruntów rolnych z Panią B.M. wiedział, iż nie będzie w stanie dochować rygoru określonego w § 6 zawieranej umowy. W piśmie z dnia [...].04.2023 r. Pan M.M. stwierdził cyt. "moją ziemię uprawiam sam użyczonym od sąsiada sprzętem rolniczym, za użyczenie sprzętu rolniczego pozwalam sąsiadowi wypasać zwierzęta na dzierżawionej działce". Organ wskazał na niekonsekwencję wnioskodawcy, który z jednej strony wskazuje, iż sam wykonuje prace na deklarowanej działce sprzętem należącym do osoby wypasającej zwierzęta, a więc Pana P.M. Z drugiej zaś strony twierdzi, iż prace rolne na działce nr [...] wykonywał pracownik Pani B.M., a w związku z tą okolicznością strona dokonała płatności na rzecz Pani B.M.
Organ odwoławczy nadmienił, iż wg przedłożonej dokumentacji (faktury) w dniu 07.02.2023 r. (identycznie jak Pani K.M.) Strona dokonała sprzedaży siana, które dostarczone zostało do miejscowości [...] (w to samo miejsce co Pani K.M.) w powiecie [...] (województwo [...]). Jednocześnie z rejestru działalności rolnośrodowiskowej złożonego przez Pana M.M. wynika, że koszenie zielonki oraz niedojadów na działce nr [...] nastąpiło w dniu [...].09.2022 r. Brak jest natomiast wskazania kiedy dokonywano zbierania i usunięcia skoszonej biomasy, ewentualnie ułożenia jej w pryzmy np. balotowe. Zatem wnioskodawca sprzedawał siano, ale z przedłożonej dokumentacji nie wynika nawet by w odpowiednim ku temu czasie zebrał to co skosił. W tej materii organ odwoławczy wskazał, iż nawet gdyby przyjąć, iż skoszona masa zielona od razu została zebrana i ułożona w baloty, to niezbędnym jest jej zabezpieczenie, przetransportowanie, przechowanie itd. Pan M.M. nie dysponuje jakąkolwiek infrastrukturą (zaplecze techniczne, budynki gospodarcze itp.). Nawet jeśli przyjąć, iż pozostawały przez kilka miesięcy na działce nr [...], to organ odwoławczy zauważa, że wg złożonych 6 szt. faktur siano zostało sprzedane do 6 odrębnych beneficjentów, ale pod jeden adres tj. ul. [...], [...], 64-200 [...], gdzie formalną siedzibę ma "A." (KRS [...]). Organ odwoławczy wskazał jednak, iż Pan M.M. nie posiada jakiejkolwiek infrastruktury technicznej umożliwiającej transport do miejscowości [...] tj. około 150 km od [...], gdzie siedzibę gospodarstwa wskazuje strona. Strona w toku prowadzonego postępowania nie przedstawiła jakiekolwiek umowy, z której wynikałoby kto, czym, na jakich zasadach itd. dokonywał transportu sprzedawanego siana.
Organ odwoławczy wskazuje, iż Pan M.M. wniósł do akt sprawy faktury (6 szt.) za sprzedaż w dniu [...].02.2023 r. siana na rzecz: Gospodarstwo M.P., Gospodarstwo K.S., Gospodarstwo A.K., Gospodarstwo R.M., Gospodarstwo G.K., Gospodarstwo M.K.). Organ wskazał, że rolnikowi ryczałtowemu dokonującemu dostawy produktów rolnych dla podatnika podatku, który rozlicza ten podatek, przysługuje zryczałtowany zwrot podatku z tytułu nabywania niektórych środków produkcji dla rolnictwa opodatkowanych tym podatkiem. Kwota zryczałtowanego zwrotu podatku jest wypłacana rolnikowi ryczałtowemu przez nabywcę produktów rolnych. Faktura dokumentująca nabycie produktów rolnych powinna być oznaczona jako "Faktura VAT RR" i zawierać co najmniejczytelne podpisy osób uprawnionych do wystawienia i otrzymania faktury lub podpisy oraz imiona i nazwiska tych osób. To na sprzedawcy ciąży szczególny obowiązek związany z pozyskaniem tego dokumentu w sposób rzetelny (związany z prawidłowym doborem kontrahentów spełniających wymagane kryteria). Podatnik powinien dołożyć zatem wszelkich starań celem zgromadzenia rzetelnych oświadczeń nabywców. Natomiast w przypadkach wątpliwych podatnik powinien odmówić sprzedaży ze stawką preferencyjną.Uzyskanie stosownego oświadczenia i podpisu dostawcy nie jest więc wypełnieniem błahej formalności, tylko dopełnieniem warunku uprawniającego do skorzystania z prawa do odliczenia zryczałtowanego zwrotu podatku w ramach podatku naliczonego. Brak podpisu dostawcy na fakturze i brak jego oświadczenia o przysługiwaniu mu statusu rolnika ryczałtowego oznacza, że taka faktura nie jest w istocie fakturą VAT RR, dokumentującą transakcję nabycia przez czynnego podatnika podatku VAT towarów od rolnika ryczałtowego, w związku z którą przysługuje mu zryczałtowany zwrot podatku. Nabywca takich towarów nie ma więc podstaw prawnych do wystawienia faktury VAT RR i wykazania zryczałtowanego zwroty podatku. Stanowisko przeciwne prowadziłoby do wniosku, że nabywca towarów może wystawić fakturę VAT RR nie tylko bez zgody, ale nawet bez wiedzy dostawcy i domagać się na tej podstawie prawa do zwiększenia podatku naliczonego o zryczałtowany zwrot podatku, o którym mowa w art. 86 ust. 2 ustawy o VAT, nawet jeżeli dostawcy z różnych względów prawo do zwrotu takiego podatku nie przysługiwało.
Wszystkie faktury RR dostarczone przez Pana M.M. nie spełniają ustawowego warunku albowiem w ogóle nie są podpisane przez którąkolwiek ze stron widniejących na fakturze. Na wyraźną sugestie organu I instancji by dostarczył poprawne faktury za sprzedaż siana, strona odpowiedziała cyt. "nie jestem w stanie dostarczyć innych faktur niż tych, którymi państwo dysponujecie, nie będę sztucznie na państwa potrzeby zmieniał podpisów".
Według przedłożonej dokumentacji Strona poniosła koszty usług (wykonanych przez Gospodarstwo B.M.) na poziomie 5 940 zł oraz koszt czynszu dzierżawnego (na rzecz Pani B.M.) na poziomie 53 000 zł (kwota nie wiadomo skąd albowiem Strona nie przedstawiła w tym zakresie aneksu do umowy z wydzierżawiającą). Jednocześnie kwota łączna z 6 szt. przedłożonych faktur uzyskana ze sprzedaży siana wynosi 19 093,50 zł. Zdaniem organu Pan M.M. nie jest w stanie funkcjonować jako indywidualny rolnik, który czerpie zysk z prowadzonej zawodowo działalności rolniczej. Pomimo przedłożenia 6 faktur sprzedażowych strona niniejszego postępowania nie załączyła dokumentów wskazujących na uznanie środków z tytułu sprzedaży siana na koncie bankowym. Na podstawie załączonych, w odpowiedzi na wezwania organu dokumentów, nie sposób stwierdzić, że Pan M.M. pobierał korzyści z rzekomo prowadzonej działalności rolniczej.
Podsumowując Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wskazał, iż stan faktyczny sprawy ukazuje bardzo nieczytelny obraz funkcjonowania Pana M.M. jako indywidualnego rolnika, a organ odwoławczy nie daje wiary wyjaśnieniom, które są często wewnętrznie sprzeczne, nieprecyzyjne i nacechowane ogólnikami. Podkreślenia wymagam, iż okoliczności sprawy ustalone w przypadku Pana M.M. są w pełni zbieżne z okolicznościami sprawy ustalonymi w odniesieniu do sprawy Pani K.M. W obu przypadkach w/w osoby będąc całkowicie pozbawione jakikolwiek infrastruktury do prowadzenia działalności rolniczej: uzyskały w ARiMR nr producenta by móc wnioskować o płatności, podpisały o tożsamej treści umowy dzierżawy gruntów należących formalnie do rodziny M. (z osobą fizyczną bądź spółką kapitałową należącą do Pana D.J.M.) i wcześniej przez nich deklarowanych, udostępnili formalnie dzierżawione działki dla wypasu zwierzętom należącym do rodziny M. (w celu spełnienia odpowiednich warunków prawnych w zakresie wnioskowania o płatności RSK), na każdej z działek zabiegi agrotechniczne realizowane były przez pracowników związanych formalnie z rodziną M., a zebrany plon zbyty został w tym samym czasie do jednego miejsca (formalnie bezumownie więc nie wiadomo na jakich zasadach). W ocenie organu odwoławczego jest skrajnie nierealne by dwoje indywidualnych rolników, działających stricte na rachunek własny, prowadziło działalność "jak przez kalkę", w tożsamy sposób (pełen podobnych wątpliwości), w oparciu o identyczne dokumenty (umowy bez podpisów stron czy umowy, których nie dostarczono) etc.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] stoi na stanowisku, iż Pan D.J.M. (czynnik sprawczy opisywanego procederu) przy asyście w/w osób fizycznych (w tym strony niniejszego postepowania) stworzył mechanizm polegający na formalnym rozpisywaniu posiadanych gruntów na tworzone w tym celu podmioty (kreowane na indywidualnych rolników), tak by stworzyć pozory samodzielnego prowadzenia przez nie działalności rolniczej. W rzeczywistości rozdrobniony pozornie organizm gospodarczy miał jedno kierownictwo w osobie Pan D.J.M., który nie konsolidował gruntów w ramach jednego gospodarstwa albowiem w takiej sytuacji uzyskałby kwotę dopłat obszarowych w wysokości znacznie niższej niż w przypadku rozpisania majątku ziemskiego na kilka upozorowanych na indywidualnych i niezależnych rolników osób. Pozwala to na ominięcie limitów zarówno kwotowych, jak również powierzchniowych, obowiązujących dla poszczególnych rodzajów płatności. W ocenie organu odwoławczego wskazany wyżej podział jest sztuczny albowiem rodzina M. i pozorujący odrębnych rolników: Pan M.M. oraz Pani K.M., funkcjonują jako jeden organizm gospodarczy, jednolicie zarządzany na płaszczyźnie stricteprodukcyjnej. Zasadniczym i jedynym celem takiego pozornego rozdrobnienia potencjału ziemskiego jest uzyskanie dodatkowych korzyści finansowych.
Organ odwoławczy wskazał, iż gdyby jeden podmiot złożył jeden wniosek o przyznanie płatności ONW do powierzchni 2384 ha [całość gruntów deklarowanych przez podmioty (tylko te opisywane w niniejszej decyzji) powiązane z Panem D.J.M.], to otrzymałby płatność jedynie do 75 ha (zgodnie z obowiązującymi przepisami § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW) - przy czym przyjmując do wyliczeń najniższą stawkę płatności ONW tj. dla strefy I wynoszącej 179 zł/ha - płatność ONW wyniosłaby 7 831,25 zł.
W przypadku zgłoszenia gruntów o obszarze wynoszącym 2384 ha przez 7 opisywanych podmiotów - zgłoszenia mającego w ocenie organu odwoławczego celowy charakter, ukierunkowany wyłącznie na pozyskanie jak największej sumy m.in. płatności ONW - z uwzględnieniem modulacji dla płatności ONW oraz uwarunkowańzwiązanych z podjętymi nadmiarowo zobowiązaniami i przy stawce obowiązującej tylko dla strefy I (zob. § 3 ust. 2 Rozporządzenia ONW) płatność ONW wyniosłaby łącznie 53 235,50 zł [(5 x 7831,25 zł) + ( 1 x 6712, 50 zł) + (1 x 7366,75 zł)], a potencjalny zysk wyniósłby 45 404,25 zł.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] przedstawił również potencjalne zwiększenia innych przyznawanych płatności w sytuacji sztucznej multiplikacji podmiotów w ramach grupy. Uznał, że stworzenie przez Pana D.J.M. oraz powiązane z nim osoby, w tym stronę niniejszego postępowania, mechanizmu multiplikowania beneficjentów wnioskujących o płatności w ARiMR zgłaszających grunty jako odrębne podmioty, ma charakter działania celowego, ukierunkowanego na obejście przepisów prawa określonych w § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW, jak również innych przepisach prawa tj. art. 13, art. 14 ust. 2, art. 16 ust. 3 i 4 Ustawy OB. oraz § 16 ust. 1 Rozporządzenia RSK, a co za tym idzie zwielokrotnienie wysokości uzyskanych płatności.
Organ podkreślił, że w decyzji opisano jedynie część działań w tym zakresie kreowanych przez Pana D.J.M. i jego najbliższą rodzinę (Pan P.M., Pani O.M. oraz Pani B.M.) lecz dla usystematyzowania tematu koniecznym jest podkreślenie, iż o zamierzonej koordynacji w działaniach ukierunkowanych na zwielokrotnienie płatności dystrybuowanych przez ARiMR świadczą m.in.:
- deklarowanie gruntów należących do Parku Narodowego "[...]" pomimo tego,
że dany wnioskodawca nie jest stroną umowy dzierżawy,
- regulowanie płatności z tytułu umów dzierżaw za formalnych dzierżawców przez Pana D.J.M. bez refakturowania kosztów,
- obrót środkami ochrony roślin, płodami rolnymi i zwierzętami w zasadzie w zamkniętym kręgu powiązanych osób fizycznych i prawnych,
- nieodpłatne udostępnianie sobie sprzętu oraz materiału siewnego,
- nieodpłatne udostępnianie zwierząt przez członków rodziny M. i to wyłącznie
w wielkości obsady dostosowanej do przepisów prawa obowiązujących w przypadku przyznawania płatności RSK (od 0,5 do 1 dużej jednostki przeliczeniowej na hektar),
- umiejscowienie siedzib stad w tym samych miejscach i korzystanie w hodowli zwierząt ze wspólnej dla wszystkich infrastruktury technicznej,
- deklarowanie prowadzenia działalności rolniczej w postaci uprawy określonych roślin w przypadku braku posiadania odpowiednich maszyn i urządzeń, co z kolei determinowało korzystanie ze sprzętu należącego formalnie (wg ewidencji środków trwałych) do innych członków rodziny itd.
Wymienione w decyzji podmioty należy traktować jako jeden organizm gospodarczy tj. jako jedno gospodarstwo rolne, które zarządzane jest przez zamkniętą grupę osób z nadrzędną rolą oraz powiązanych rodzinnie z Panem D.J.M. Organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, iż każda z wymienionych w niniejszej decyzji osób (fizycznych czy kapitałowej) posiada odrębny byt prawny na kanwie np. księgowej. Jednakże nie oznacza to - pomimo posiadania np. tytułu prawnego do deklarowanych działek gruntu rolnego - że można im przypisać status posiadacza odrębnego gospodarstwa rolnego, stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą.
W skardze na powyższą decyzję zarzucono:
Naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy-, tj.:
1. art. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (dalej jako: "ustawa PROW") w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez dokonanie całkowicie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i oparcie się przez Organ w niniejszej sprawie na hipotezach niedotyczących bezpośrednio Skarżącego - Organ zarzuca Stronie stworzenie sztucznych warunków w sposób globalny, pomija w całości i ignoruje fakty potwierdzające, że Strona jest samodzielnym rolnikiem i jednocześnie opiera rozstrzygnięcie dotyczące Skarżącego na hipotezach, które w ogóle Skarżącego nie dotyczą (w tym m.in. dotyczących P.M., B.M., D.M., K.M. i rzekomej multiplikacji);
2. art. 4 ustawy PROWw zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewykazanie przez Organ II instancji, tak samo jak Organ I instancji, zgodnie ze standardami wynikającymi z orzecznictwa TSUE, m.in. standardami wyrażonymi w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt. C-432/12 i nieudowodnienie, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków - organy obu instancji w sposób sprzeczny z wnioskami wypływającymi z ww. wyroku, nie udowodnił, aby pomiędzy osobami, które Organ uznał jako jednego rolnika istniała zamierzona koordynacja zmierzająca wyłącznie do uzyskania przez te osoby wyższych płatności z określonego systemu wsparcia, w tym nie wykazano, na czym rzekomo takowa koordynacja miałaby polegać. Organ celem uzasadnienia własnych twierdzeń w przedmiocie tego, że Skarżący stworzył sztuczne warunki, opiera się wyłącznie na elemencie powiązań personalnych (rodzinnych - rodzina M.) i nie udowadnia, wbrew standardom TSUE, istnienia rzekomej koordynacji między tymi osobami;
3. art. 4 ustawy PROW w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez uznanie przez Organ II instancji, że całokształt dowodów zgromadzonych w tym postępowaniu, jak również dowody zgromadzone w innych postępowaniach prowadzonych przez ARiMR, potwierdzają, że całokształt okoliczności sprawy uzasadnia stwierdzenie, że Skarżący dokonał stworzenia sztucznych warunków w zamierzonej koordynacji, a wiodącą rolę jeśli chodzi o tworzenie sztucznych warunków wiódł rzekomo D.M., w sytuacji gdy Organ II instancji (1) nie dysponował dowodami potwierdzającymi, aby Skarżący w zamierzonej koordynacji z pozostałymi podmiotami m.in. z D.M. stworzył sztuczne warunki celem wyłącznie skorzystania z systemu wsparcia i otrzymania większych dopłat, (2) Organ nie dysponował dowodami potwierdzającymi, aby D.M. rzeczywiście pełnił rolę jaka została mu przypisana tj. rzekomego "koordynatora" tworzenia sztucznych warunków, (3) Organ uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, ograniczył ocenę do wybranych dowodów z pominięciem innych dowodów tj. m.in. poprzez nieprzesłuchanie żadnych świadków, nie uwzględnił powiązań między dowodami, ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i mimo uznania, że w sprawie istnieje pewnego rodzaju porozumienie pomiędzy osobami wskazanymi w decyzji faktycznie sam nie wie czy w ogóle (a jeśli tak to kto), sprawował faktyczną sprawczą rolę - Organ sam wskazuje w jednym miejscu skarżonej decyzji, że nadrzędną rolę w procederze pełnił D.M., w innym miejscu, że D.M., ale już z B.M. - co wskazuj e, że stan faktyczny w zakresie sztucznych warunków nie został w ogóle udowodniony;
4. art 4 ustawy PROW w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art, 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewykazanie przez Organ administracji w niniejszej sprawie (mimo spoczywającego na Organie ciężarze dowodowym), 1) aby doszło do spełnienia obiektywnych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez skonkretyzowany system wsparcia, (2) dowody zebrane w sprawie nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia. Skarżący, jako ubiegający się o taką płatność, zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu, w sytuacji gdy to Organ zobowiązany jest wykazać, że wyłącznym celem podziału gospodarstw rolnych było uzyskanie wyższych płatności, co nie znajduje jednoznacznego i niebudzącego wątpliwości potwierdzenia w materialne dowodowym (w sprawie nie zostali przesłuchani żadni kluczowi świadkowie) i Organ, mimo że wskazuje na dokonywany podział gospodarstw rolnych, nie wykazuje, aby następowało to w celu uzyskania większych dopłat;
5. art. 4 ustawy PROW w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 3 ust 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. wzw. z art. U k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. wzw. z art. 107 §3 k.p.a. poprzez oparcie się przez Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na ogólnych, powierzchownych ustaleniach, niejednokrotnie niczym nieudowodnionych hipotezach, pozostających często wynikiem niezrozumienia przez Organ konkretnej sprawy i zasad prowadzenia działalności rolniczej, w konsekwencji czego Organ nie wykazał w sposób staranny, wszechstronny, przekonywujący i niepozostawiający żadnych wątpliwości, że w przypadku Skarżącego miało miejsce sztuczne stworzenie warunków dokonanych wyłącznie do otrzymania płatności w ramach określonego rodzaju wsparcia, dodatkowo Organ sam wskazuje, że ma wątpliwości w zakresie ustaleń faktycznych, na których opiera rozstrzygnięcie, sam zauważa, że nie jest w stanie wyjaśnić określonych faktów, co jest wynikiem wyłącznie jego niestaranności w sferze gromadzenia oraz oceny dowodów;
6. art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § l k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt. 1) k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy przez Organ II instancji decyzji Organu I instancji, mimo że wbrew założeniom Organu II instancji zgromadzone przez Organ I instancji dowody nie są "przekonujące" dla uznania, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków. Organ II instancji wyłącznie powielił błędy Organu I instancji i co istotne nie tylko przyjął za własne błędne ustalenia Organu I instancji, lecz Organ II instancji z naruszeniem zasady dwuinstancyjności prowadzonego postępowania, nie podjął żadnej inicjatywy dowodowej oraz nie wyjaśnił kluczowych w sprawie faktów;
7. art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 4 ustawy PROW w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 65 k.c. poprzez wyprowadzenie przez Organ niezrozumiałych wniosków w zakresie zawartej przez Skarżącego umowy dzierżawy poprzez jej zakwestionowanie, do czego Organ 11 instancji, jako Organ administracji, nie był uprawniony, a dodatkowo Organ kwestionując treść zawartej umowy, nie zbadał woli stron takiej umowy i mimo to uznał, że jej postanowienia są dla Organu niezrozumiałe i w konsekwencji wydał względem Strony decyzję o negatywnych skutkach;
8. art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. art. 4 ustawy PROW w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia przez Organ jakiegokolwiek postępowania dowodowego względem M.M., wyprowadzenie wniosków w oparciu o z góry założoną przez Organ tezę o rzekomym stworzeniu sztucznych warunków, co poczynione zostało bez przeprowadzenia jakichkolwiek wyjaśnień, czy też przesłuchania w sprawie jakichkolwiek świadków, co ma istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Organ odmówił przyznania Skarżącemu płatności za rok 2022 r., co uczynił przypisując Skarżącemu stworzenie sztucznych warunków, mimo nie zgromadzenia jakichkolwiek dowodów takowe potwierdzających;
9. art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. art. 4 ustawy PROW w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez uznanie, iż Skarżący nie jest samodzielnym rolnikiem i w konsekwencji takiego założenia przyjęcie, iż Skarżący nie jest uprawniony do otrzymania określonego rodzaju wsparcia, w sytuacji gdy wniosek wyprowadzony w ten sposób przez Organ nie tylko jest wadliwy, ale przede wszystkim świadczy o tym, że Organ nie zna warunków prowadzenia gospodarstwa rolnego, Organ nie dostrzega w stopniu należytym, iż wielu rolników (podobnie jak Skarżący) wypożycza sprzęt od sąsiadów, nie mając środków finansowych pozwalających im na zakup drogich urządzeń, czy maszyn, co nie przesądza o tym, że taki rolnik nie prowadzi gospodarstwa rolnego i tworzy sztuczne warunki - poszlakowe wnioski Organu II instancji wyprowadzone w ten sposób względem Strony potwierdzają, iż Organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, a decyzję względem Strony wydał W oparciu o przyjętą odgórnie tezę (i odgórne nastawienie Organu do rodziny Państwa M.);
10. art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. art. 4 ustawy PROW w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej przyznania na rzecz Skarżącego płatności w ramach określonego rodzaju wsparcia z uwagi na uznanie, iż Skarżący nie prowadził samodzielnie gospodarstwa rolnego, a jego działalność opierała się o zasoby i możliwości innych podmiotów, w sytuacji gdy Organ nie wyjaśnił z jakich powodów nie dał wiary wyjaśnieniom Skarżącego, w zakresie tego, iż wypożycza on sprzęt od sąsiadów (co pozostaje typowe w warunkach wiejskich i nie stanowi żadnego zaskoczenia) i mimo to w sposób całkowicie niezrozumiały uznał, że pozostaje powiązany z innymi podmiotami (nie wyjaśniając jednak z którymi podmiotami i nie wyjaśniając także na czym takowe rzekome powiązanie mogłoby polegać) - Organ całkowicie nie rozumie, że nie każdego rolnika stać na posiadanie drogiego sprzętu i maszyn rolniczych, a w związku z tym korzystanie ze wsparcia sąsiadów lub rodziny, co jednak nie oznacza, że dana osoba nie prowadzi własnego gospodarstwa rolnego;
11. art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. art. 4 ustawy PROW w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji odmawiającej przyznania na rzecz Skarżącego płatności wobec uznania, że:
i) "Pan M.M. nie jest profesjonalnym rolnikiem prowadzącym działalność na własny rachunek, a jedynie osobą wnioskującą o płatności w ARiMR, wykreowaną na wnioskodawcę przez rodzinę M. na bazie posiadanego przez nich majątku",
ii) "Pan M.M. przy asyście bardzo zawężonej grupy osób uczestniczy w procederze rozdrobnienia potencjału produkcyjnego na rzecz powiązanych osób fizycznych oraz kapitałowo osoby prawnej, w celu uzyskania płatności do gruntów rolnych w kwotach większych niż możliwe do uzyskania w przypadku wnioskowania o dopłaty w ramach jednego gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą",
iii) "Pan M.M. jest czynnym uczestnikiem procederu sztucznego multiplikowania gospodarstw rolnych, a działki rolne zgłaszane do płatności przez Stronę nie stanowią samodzielnego gospodarstwa rolnego, lecz część większej całości, stanowiącej de facto jeden organizm gospodarczy", w sytuacji gdy materiał dowodowy nie dawał Organowi podstaw do przyjęcia tego rodzaju założeń, Organ nie poczynił w zasadzie żadnych ustaleń faktycznych dotyczących bezpośrednio Skarżącego, wydał względem Strony decyzję w sposób generalny, tzn. bez przeprowadzenia postępowania dowodowego przeprowadzonego względem konkretnej strony postępowania.
Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1. art. 60 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu:
i) polegające na odmowie przyznania Skarżącemu korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, w przypadku gdy w sprawie nie stworzono sztucznych warunków w sprzeczności z celami prawodawstwa (organy administracji tego nie wykazały),
ii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącemu korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, gdy celem Skarżącego nie było uzyskanie korzyści z systemu wsparcia -jak sugerował Organ, a w każdym razie nie był to jedyny jego cel, co wyłącza zastosowanie klauzuli - sztucznych warunków - na gruncie wypracowanego orzecznictwa,
iii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącemu korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, w przypadku, gdy beneficjentem wnioskowanych korzyści miał być wyłącznie Skarżący -jako samodzielny rolnik;
2. § 2 ust. 1 oraz §3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (dalej jako: "Rozporządzenie ONW") poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu i odmowę przyznania Skarżącemu płatności, w sytuacji gdy Skarżący pozostaje rolnikiem w rozumieniu Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające Rozporządzenie Rady (WE) NR 637/2008 Rozporządzenie (WE) NR 73/2009, albowiem
i) Skarżący spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487,zpóźn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013",
ii) Skarżący spełnia warunek łącznej powierzchni użytków rolnych,
iii) Skarżącemu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystany do ubiegania się o tę płatność,
3. § 2 ust. 2 Rozporządzenia ONW poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu polegające na odmowie przyznania Skarżącemu płatności, w sytuacji gdy Skarżący posiada użytki rolne uprawniające go do otrzymania płatności w ramach określonego rodzaju wsparcia, - w konsekwencji czego, wobec niewłaściwego zastosowania §2 ust. 1 i 2 Rozporządzenia ONW oraz §3 Rozporządzenia ONW, w sprawie doszło do całkowicie bezprawnej odmowy przyznania Skarżącemu płatności przyznawanych dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi i innymi szczególnymi ograniczeniami, mimo, że Organ nie wykazał wbrew ciążącemu na nim obowiązku, aby Skarżący dokonał sztucznego podziału gospodarstwa wyłącznie celem uzyskania określonych korzyści;
4. art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r, poprzez zastosowanie wyrażonej w przepisie klauzuli obejścia prawa w sposób sprzeczny z wyrokiem TSUE z dnia 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12, co polega na:
i) zastosowaniu tego przepisu mimo nierozważenia elementu obiektywnego oraz elementu subiektywnego (na podstawie obiektywnych dowodów potwierdzających spełnienie elementu obiektywnego oraz elementu subiektywnego jednocześnie), gdy jak wynika z zacytowanego wyroku Sąd stosując klauzulę obejścia prawa, której zaistnienie skutkuje odmową wypłaty określonego rodzaju wsparcia, zobowiązany jest do rozważenia obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), oraz do zbadania drugiego elementu - rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu,
ii) zastosowaniu tego przepisu mimo, że Organ nie oparł się na łącznym spełnieniu elementu obiektywnego oraz subiektywnego i stosując wobec Skarżącego klauzulę obejścia prawa oparł się tylko na elementach takich jak więź personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne (które nie były jednak takie same i różniły się od siebie), nie badając okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, ponieważ niektóre z zasad postępowania określone w przepisach k.p.a., w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy znacznemu ograniczeniu.
W sprawach dotyczących płatności bezpośrednich, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2020 r. poz. 1341 j.t.) - zwanej dalej "ustawą OB", organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przepisów art. 79a oraz art. 81 kpa nie stosuje się.
Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy OB strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Tożsamy sposób procedowania ma miejsce w sprawach płatności, których warunki i tryb przyznawania, wypłaty i zwrotu uregulowane są w ustawie z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 2137) – zwanej dalej "ustawą PROW". Analogiczne przepisy zawarte są bowiem w art. 27 ust. 1 i 2 tej ustawy.
Wyjaśnić należy, że prowadząc postępowanie mające na celu zweryfikowanie wniosku o przyznanie płatności organ uprawniony jest do rozważenia czy w przypadku danego beneficjenta nie wystąpiły okoliczności dotyczące wykreowania tzw. sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie płatności w kwotach wyższych niż te, które by stronie przysługiwały gdyby do stworzenia takich warunków nie doszło.
Nie ulega wątpliwości, że w wypadku gdy organ zmierza do odmowy przyznania płatności, z uwagi na stworzenie przez wnioskodawcę sztucznych warunków do jej uzyskania, obowiązek wykazania istnienia tej okoliczności spoczywa na organie. Należy jednak pamiętać, że specyfika postępowania dowodowego w tego typu sprawach powoduje, że większość, a czasami wręcz całość dowodów istotnych dla tego aspektu sprawy jest w posiadaniu wnioskodawcy. Ten ostatni, jak już wspomniano, ma obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek.
ZW tym miejscu należy zaznaczyć, zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) - c) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm.) – zwanego dalej "Rozporządzeniem 1307/2013", "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą, "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika (podkreślenia Sądu), znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego; "działalność rolnicza" oznacza: (i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; (ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub (iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
Powyższe oznacza, że rolnikiem, a zatem podmiotem, który może występować o przyznanie płatności, jest osoba fizyczna lub prawna (ewentualnie grupa takich osób), która:
- posiada odpowiednie jednostki wykorzystywane w działalności rolniczej,
- zarządza nimi,
- aktywnie prowadzi produkcję, hodowlę, uprawę, utrzymuje użytki rolne itd.
W ocenie Sądu podmiot występujący o przyznanie płatności ma obowiązek dysponowania odpowiednimi dowodami wskazującymi, że spełnia wszystkie trzy ww. warunki. W toku kontroli wniosku o przyznanie płatności organ ma bowiem prawo dokonać weryfikacji wszystkich oświadczeń wnioskodawcy.
Powyższe uwagi są niezbędne gdyż osią argumentacji organu dotyczącej stworzenia przez stronę "sztucznych warunków", w kontrolowanej przez Sąd sprawie, jest twierdzenie, że nie prowadzi ona indywidualnego gospodarstwa rolnego, a gospodarstwo to jest współtworzone przez szereg osób wskazanych w decyzji - zwanych na potrzeby niniejszego uzasadnienia “grupą". Zdaniem organu, osoby te nie mogą występować o przyznanie płatności samodzielnie, gdyż wspólnie posiadają odpowiednie jednostki wykorzystywane w działalności rolniczej, wspólnie zarządzają nimi i wspólnie prowadzą działalność rolniczą. Z kolei zgłoszenie wniosku o płatność przez poszczególne osoby, miało umożliwić ich uzyskanie w wyższych wysokościach.
Reasumując powyższe: w niniejszym postępowaniu rolą Sądu jest ocena, czy organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy i na jego podstawie zasadnie uznały, że strona skarżąca oraz pozostałe osoby należące do grupy, w sposób sztuczny stworzyły warunki niezbędne do uzyskania płatności w wyższej wysokości. Ocena Sądu musi jednak uwzględniać to, że zebranie kompletnego materiału dowodowego jest uzależnione od współdziałania strony skarżącej. Strona ta ma bowiem obowiązek przedstawić na wezwanie organu dowodów potwierdzających dysponowanie jednostkami wykorzystywanymi w działalności rolniczej, zarządzania nimi oraz aktywnego prowadzenia wspomnianej działalności.
Należy również wskazać, że skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2022, w pozycji IX ppkt 5) formularza wniosku zawierającego oświadczenia i zobowiązania, oświadczyła, że nie stwarza sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i art.11 ust.4, art. 41 ust. 7, art. 61 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, w celu uzyskania korzyści finansowych sprzecznych z celami systemów pomocy. Zdaniem orzekającego Sądu, złożone przez stronę skarżącą oświadczenia biorąc po uwagę bardzo uproszczone postępowanie w stosunku do klasycznego postępowania administracyjnego, mają istotne znaczenie w prowadzeniu tego typu postępowaniu albowiem organ weryfikując dane zawarte w złożonym wniosku, opiera się faktycznie na dokumentach i oświadczeniach zawartych i załączonych do wniosku. Tylko w przypadku nabrania wątpliwości co prawdziwości zawartych w nich twierdzeń i okoliczności, dokonuje ich sprawdzenia.
Skarżąca składając oświadczenie zawarte w złożonym wniosku, że "nie stwarzam sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i art. 11 ust. 4, art. 41 ust. 7, art. 61 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, w celu uzyskania korzyści finansowych sprzecznych z celami systemów pomocy". Złożyła oświadczenie wiedzy, zatem na ten moment, powinna posiadać dowody, które skutkowały złożeniem przez nią takiego, a nie innego oświadczenia wiedzy. W formularzu nie zawarto możliwości wyboru w tym zakresie innej opcji poprzez stwierdzenie np. "nie wiem, nie posiadam w tym zakresie wiedzy". Zawarte stwierdzenie jest jednoznaczne "nie stwarzam sztucznych warunków".
Zatem strona składając wniosek ze złożonym przez siebie oświadczeniem musi liczyć się nie tylko z tym, że organ badając prawdziwość danych zawartych we wniosku, dokona nie tylko weryfikacji jej statusu rolnika, ale także prawdziwości oświadczenia, że "nie stwarza sztucznych warunków".
Mając to na uwadze nie można uznać, że tymi dowodami mają być w głównej mierze zeznania świadków, składane po znacznym upływie czasu od złożenia oświadczenia. O stanie wiedzy świadków, co do istnienia istotnego stanu faktycznego, osoba składająca oświadczenie, nie będzie przecież wiedzieć w momencie składania oświadczenia, ale znacznie później, bo dopiero po ich przesłuchaniu. W omawianym postępowaniu zeznania świadków powinny mieć charakter uzupełniający, pozwalający rozstrzygnąć wątpliwości wynikające z treści dokumentów. Nie mogą jednak zastępować dowodów w postaci dokumentów ukazujących podstawowe podstawowe elementy funkcjonowania gospodarstwa rolnego.
Rozwijając oba wyżej omówione wątki, Sąd pragnie również wskazać, że w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności strona nie może decydować o tym, jakie dowody są przydatne, a jakie nieprzydatne organowi administracyjnemu w postępowaniu i od tej oceny uzależniać udostępnienie materiału dowodowego. W tym zakresie gestorem postępowania jest organ administracyjny. Jak już wspomniano, specyfika spraw w przedmiocie przyznania płatności wiąże się z tym, że posiadaczem niezbędnych informacji oraz materiału dowodowego, który umożliwi rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, jest przede wszystkim strona postępowania. Każdorazowy brak reakcji strony na wezwanie organu do przedstawienia dowodów, musi być oceniony, jako naruszenie powyższego ustawowego obowiązku. Strona, która nie wywiązuje się z powyższego obowiązku musi mieć świadomość tego, że to od jej postawy uzależniony będzie sposób rozstrzygnięcia sprawy przez organ.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że podmiotem mającym przejawiać aktywność w postępowaniu, polegającą na wykazaniu spełnienia pozytywnych przesłanek do uzyskania pomocy, jak również wykazania braku wystąpienia negatywnych przesłanek skutkujących odmową udzielenia tej pomocy, jest podmiot, który z takiej pomocy chce skorzystać. Oznacza to, że aktywność strony nie może sprowadzać się głównie do negowania dokonanych przez organ prowadzący postępowanie ustaleń. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27 lutego 2020 r. I SA/Ol 790/19 - wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, jak tego oczekuje Skarżąca, ani też z własnej inicjatywy, pouczania strony, czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyr. NSA z 29.03.2019 r. I GSK 1369/18).
Podkreślić należy, że organy nie zarzuciły Skarżącemu niespełnienia warunków do przyznania określonej płatność, wykazały natomiast, że warunki do jej otrzymania w wyższej wysokości zostały wykreowane w sposób sztuczny. Argumentacja zaskarżonej decyzji kładzie nacisk nie na to, czy strona skarżąca jest rolnikiem, lecz czy rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) - c) Rozporządzenia nr 1307/2013 jest grupa osób fizycznych i prawnych wskazanych w decyzji. Owa wielokrotnie przywoływana “sztuczność" nie dotyczy zatem tego czy strona postępowania w sposób “sztuczny" prowadzi gospodarstwo rodzinne w rozumieniu art. 23 Konstytucji RP oraz art. 5 ust. 1 ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o Kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 461 ze zm.) ale tego, czy uczestniczyła w wykreowaniu sztucznych warunków do uzyskania płatności w wyższej wysokości. Organ uznał, że organizacja działalności rolniczej Skarżącego, jak i pozostałych osób wymienionych w decyzji, zmierzała do ominięcia przepisów zmniejszających wysokość poszczególnych płatności dla gospodarstw z większym areałem lub ilością bydła. Organy badały aspekty związane z faktycznym użytkowaniem gruntów, ich zarządzeniem oraz współdziałaniem osób je użytkujących i deklarujących do płatności. Analiza ta wykazała, że wszystkie gospodarstwa rolne były ściśle powiązane osobowo, organizacyjne i ekonomicznie. Strona skarżąca prowadziła przy pomocy najbliższych de facto jeden organizm gospodarczy, stanowiący jedno gospodarstwo rolne. Powoduje to, że mimo wielości podmiotów, działalność rolnicza faktycznie prowadzona była wspólnie przez te same osoby.
Sąd podziela powyższe stanowisko. W jego ocenie poszczególne podmioty, w tym strona Skarżąca, nie stanowiły odrębnych gospodarstw rolnych. Szczegółowa analiza powiązań pomiędzy poszczególnymi podmiotami, tj. stroną skarżącą i pozostałymi producentami ubiegającymi się o płatności ze środków publicznych, łączące owe podmioty więzi osobowe i kapitałowe, pozwalają na ustalenie koordynacji działań tych jednostek, polegających na zgłaszaniu gruntów do płatności, w celu uzyskania korzyści wynikających z uregulowań systemu wsparcia.
Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie organy uznały, że Skarżąca nie jest samodzielnym producentem rolnym, lecz funkcjonuje jako zasadnicza część szerszej struktury, powiązanej personalnie i kapitałowo. Działki oraz bydło zgłaszane do płatności na rok 2022 przez poszczególne podmioty grupy, nie stanowią pojedynczego gospodarstwa rolnego, a część większej całości, nastawionej na pozyskanie płatności do gruntów rolnych w kwotach większych niż faktycznie przysługujące. Sednem tego mechanizmu jest multiplikowanie podmiotów (osób fizycznych i prawnych) mogących formalnie ubiegać się o płatności, a pozbawionych przymiotu samodzielności w funkcjonowaniu. Organ odwoławczy przedstawił, ustalony w tej sprawie mechanizm, mający jego zdaniem zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskania płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia limitów powierzchniowych i kwotowych obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa.
Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z § 3 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 364 ze zm.) - zwanego dalej Rozporządzeniem ONW, płatność ONW jest przyznawana w wysokości:
1) 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 25 ha;
2) 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 25 ha do 50 ha;
3) 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 75 ha.
Ponadto Pan M.M. uzyskał możliwość pobrania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego [wśród nich: płatność dla młodych rolników - zwana płatnością MR (ograniczenie powierzchniowe określone w art. 13 Ustawy z dnia 5.05.2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 - zwanej dalej Ustawą OB, płatność redystrybucyjna - zwana dalej płatnością RDST (ograniczenie powierzchniowe wynikające z art. 14 ust. 2 Ustawy OB oraz płatności do krów i do bydła - ograniczenia wynikające art. 16 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 i ust. 4 Ustawy OB], jak również płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 (dalej jako płatność RSK).
Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz lektura zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że organ odwoławczy wykazał, iż skarżąca, wraz z powiązanymi podmiotami, współkreowała sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Zgodnie z tym przepisem: "bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa".
Wyjaśnić trzeba, że kwestia skutku sztucznego tworzenia warunków uprawniających do otrzymania płatności przez beneficjentów została jednolicie uregulowana w przepisach unijnych w odniesieniu do obu filarów Wspólnej Polityki Rolnej. Warto również podkreślić, że środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wypłacane są z budżetu Unii Europejskiej, a w związku z tym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem nr 2988/95. W myśl art. 4 ust. 3 tego rozporządzenia działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści (por. wyrok NSA z 3.11.2016 r. akt II GSK 3579/16).
Jednak ani przepisy rozporządzenia nr 1306/2013 ani obowiązującego wcześniej rozporządzenia nr 65/2011, nie precyzują, na czym może polegać sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności, pozostawiając tym samym rozstrzygnięcie tego zagadnienia organom stosującym prawo.
Zwrot "sztuczne warunki" utrwalił się w regulacjach Wspólnej Polityki Rolnej w kolejnych okresach programowania i był formułowany w prawie niezmienionym brzmieniu. Tworzenie sztucznych warunków zostało uznane za naruszenie interesów finansowych UE. W okresach programowych 2014-2020 i 2023-2027 relewantne przepisy zostały ujęte w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 oraz art. 62 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U. L 435 z 6 grudnia 2021 r.). Z powyższych przepisów wynika, że nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, iż warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Prawo unijne nie określa jednak kryteriów oceny utworzenia sztucznych warunków. Kryteria te zostały sformułowane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zakaz tworzenia sztucznych warunków stanowi klauzulę generalną, która ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób schematyczny, prowadzący do skutków mijających się z celem, dla którego to prawo zostało ustanowione. Dotyczy to pozyskiwania korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa unijnego. Z orzecznictwa TSUE wynika, że ustalenie utworzenia sztucznych warunków wymaga zbadania elementu obiektywnego i subiektywnego (Wyrok Trybunału z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrzawen fond Zemedelie Razplasztatelna agencija). Podobne stanowisko zajmował już wcześniej ETS np. w wyroku z 14.12.2000 r., w sprawie C-110/99, Emsland- Starkę GmbH przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Jonas, Zbiór Orzeczeń, s. 1-11569; wyroku
z 21.07.2005 r. w sprawie C-515/03, Eichsfelder Schlachtbetrieb GmbH przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Jonas, Zbiór Orzeczeń, s. 1-07355; wyroku z 16.03.2006 r. w sprawie C-94/05, Emsland-Starke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hanover, Zbiór Orzeczeń 2006, nr 3A, s. 1-2619; wyroku z 11.01.2007 r. w sprawie C-279/05 Vonk Dairy Products, Zbiór Orzeczeń s. 1 - 239, w którym podkreślał, że zaistnienie subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione poprzez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy projektami. Stanowisko TSUE stało się ostatnio mniej korzystne dla beneficjentów po wyroku TSUE z dnia 7 kwietnia 2022, C-176/20 SC Avio Lucos SRL przeciwko Agentia de Platisi Interventie Pentru Agricultura - Central Judetean Doli i Agentia de Plati si Interventie Pentru Agricultura (APIA) - Aparat Central (www.eur-lex.europa.eu). TSUE potwierdził, że oceny czy doszło do tworzenia sztucznych warunków należy dokonać w oparciu o istnienie elementu obiektywnego i subiektywnego w działaniach wnioskodawcy, ale pominął w tym wyroku, że do uznania zaistnienia sztucznych warunków do uzyskania płatności rolniczych, nakierowanie na pozyskanie tych płatności nie musi być wyłącznym celem wnioskującego o płatności.
W wyroku z 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 2607/18, Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował, że pojęcie sztucznego tworzenia warunków jest pojęciem nieostrym, jego znaczenie ustalić należy w toku wykładni na tle okoliczności konkretnego przypadku. Sztuczny to przymiotnik określający coś, co zostało wytworzone w sposób nienaturalny, w innym celu, niż nastąpiłoby w ramach normalnego porządku rzeczy. Sztuczny charakter czynności prawnych można przypisać takim czynnościom, których sens sprowadza się do wywołania określonego skutku, który nie wystąpiłby, gdyby obrót gospodarczy toczył się swobodnie i uczciwie. Kreowanie w ten sposób przesłanek uzyskania pomocy publicznej jest w świetle art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 niedopuszczalne. Stwierdzenie tego rodzaju nieprawidłowości prowadzić bowiem musi jak stanowi ten przepis do nieprzyznania lub wycofania już przyznanej korzyści.
Dalej Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że z unormowaniem tym koresponduje art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Przepis ten nie odwołuje się do zamiaru kierunkowego wnioskodawcy, a więc nie stanowi o tym, by wyłącznym celem jego działania było uzyskanie nienależnej korzyści. Tak też ten przepis rozumiany jest w najnowszym orzecznictwie TSUE. Wprawdzie wcześniej TSUE zajmował bardziej liberalne dla beneficjentów pomocy stanowisko, bo przyjmował, że o sztucznym tworzeniu warunków w rozumieniu tego przepisu można mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy (zob. np. wyrok z 12 września 2013 r., nr C-434/12, ZOTSiS 2013/9/I-546 i cytowane tam orzecznictwo), jednak obecnie odstąpiono od tego poglądu. W wyroku z 7 kwietnia 2022 r. nr C-176/20 TSUE wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania", nie odwołując się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. Wskazano także w uzasadnieniu tego orzeczenia, że art. 60 rozporządzenia 1306/2013 odpowiada zgodnie z jego brzmieniem co do zasady art. 29 rozporządzenia 1782/2003, dokonującemu kodyfikacji dotychczasowego orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym podmioty prawa nie mogą się w sposób oszukańczy lub stanowiący nadużycie powoływać na przepisy prawa Unii.
W wyroku z dnia 28 maja 2025 r. sygn. akt. I GSK 1776/22 wskazano, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej uprawnienia do płatności powinno się przydzielać osobie, która posiada uprawnienia decyzyjne, odnosi korzyści i ponosi ryzyko finansowe w odniesieniu do działalności rolniczej na gruntach, co do których wnioskuje o płatności – motyw 16 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2014 z 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmiany załącznika X do tego rozporządzenia.
Z powołanych orzeczeń TSUE, wynika ponadto wprost, że w ramach badania elementu subiektywnego (zamiaru) organ posiada kompetencję do badania okoliczności związanych z powstaniem grupy producentów, a ponadto takie badanie może podejmować przed dokonaniem płatności oceniając, czy nie stworzono w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Organ może zatem oceniać zamiar stanowiący element towarzyszący czynnościom na etapie zawiązywania grupy oraz składania wniosków o płatność. Wobec tego to, na ten moment należy rozważać intencje poszczególnych członków przyszłej grupy producentów, jak i oceniać okoliczności towarzyszące zawiązaniu danej grupy, które to okoliczności mogą wskazywać na sztuczne stworzenie warunków dla uzyskania wsparcia niezgodnie z celami systemu wsparcia (zob. wyr. NSA z 28.03.2017 r., II GSK 138/17).
Sąd podziela stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie I GSK 1772/18, że utworzenie wielu gospodarstw rolnych, powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie, a następnie złożenie wielu odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych na poszczególne działki rolne, z pominięciem modulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych. Bez znaczenia pozostaje to, że każdy z tych podmiotów może wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo oraz to, że posiada wyodrębnienie organizacyjno-prawne.
Nie wyklucza to bowiem tego, przy zaistnieniu dodatkowych okoliczności, że podmioty te podjęły czynności prawne i faktyczne wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i może być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości (druga izba) z 16 marca 2006r. w sprawie C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover; pkt 52-53). Ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku. Ocena ta powinna również uwzględniać charakter zadań jakie mogą być finansowane z budżetu UE na rozwój obszarów wiejskich (na podstawie krajowych planów strategicznych rozwoju obszarów wiejskich)i powinna niewątpliwie łączyć się z oceną dokonywaną w pozostałych płatnościach rolnych i obowiązujących tam modulacji za dany okres.
Zasadniczym celem wsparcia jest pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Zatem przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów zgrupowanych wokół czterech osi wsparcia. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego) a nie kilku podmiotów gospodarczych. Tak więc, mimo że działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów, posiadanie gruntów rolnych, czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, to jednak muszą one być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa.
W ocenie Sądu organ odwoławczy wykazał istnienie przesłanek odmowy przyznania płatności zgodnie z wykładnią sformułowaną w ww. wyrokach TSUE. Ustalił prawidłowo powiązania rodzinne i kapitałowe poszczególnych osób. W świetle poczynionych ustaleń trafnie skonkludował, że wskazane podmioty w działalności rolniczej, współtworzyły centralnie zarządzany organizm gospodarczy. Tym samym, że poprzez ukształtowanie struktury własności gruntów i stad oraz podporządkowanie wspólnemu celowi gospodarczemu, doszło do - zamierzonej i nakierowanej na korzyści sprzeczne z tymi celami wsparcia - koordynacji działań, służących obejściu mechanizmów modulacji kwot płatności polegającej na zmniejszeniach kwot płatności poprzez zastosowanie: pułapów powierzchniowych, współczynnika redukcji, współczynnika korygującego oraz - w przypadku innych płatności - szczeblowo degresywnych stawek płatności.
Zasadnie uznano, że o sztuczności warunków stworzonych do uzyskania płatności świadczył fakt, iż działalność zaangażowanych podmiotów, w tym strony skarżącej, nie miała charakteru odrębnego. Strona nie działała autonomicznie.
Ustalono okoliczności obiektywnie wskazujące na podporządkowaniu funkcjonowania strony skarżącej interesom całej, stanowiącej de facto jedno gospodarstwo rolne, grupy podmiotów powiązanych, jak również o braku prawnych cech pozwalających na przypisanie jej statusu indywidualnego "rolnika" (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013). Organ prawidłowo wskazał na istnienie jednego spójnego gospodarstwa obejmującego wszystkie grunty lub stada, formalnie zgłoszone do płatności przez odrębne podmioty. Zwrócił uwagę, na schemat podmiotów powiązanych występujących o płatności w roku 2022 r. Podmioty te są wzajemnie powiązane osobowo, organizacyjnie oraz sprzętowo. W sposób uprawniony wywnioskowano o funkcjonowaniu szerszego, jednolicie i spójnie zarządzanego przedsięwzięcia gospodarczego. Trafnie stwierdził, iż podmioty te, w tym Skarżąca, nie prowadziły samodzielnie odrębnych gospodarstw rolnych rozumianych jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013).
Wskazują na to w pierwszej kolejności następujące ustalenia i argumenty:
a) D.M., B.M., O.M. oraz P.M. wspólnie dzierżawili od Parku Narodowego "[...]" około 1 000 ha gruntów. Obejmujące je działki zgłaszane były do płatności dowolnie, przez B.M., O.M. oraz P.M.. Umowy z Parkiem nie precyzowały, któremu z wnioskodawców przysługuje prawo do użytkowania konkretnej działki. Uiszczenie czynszu dzierżawnego następowało w większości wypadków z konta D.M. Pomimo wezwań kierowanych do poszczególnych wnioskodawców, nie przedłożyli oni dokumentów jednoznacznie potwierdzających dokonanie wzajemnych rozliczeń. Nie wyjaśnili wysokości czynszu za poszczególne działki. Zasadnie zatem organ uznał, że członkowie grupy działali w koordynacji i nie wyjaśnili zasad panujących we wzajemnych stosunkach regulujących: kto zgłasza działki do płatności, jaka jest wysokość czynszu za konkretną działkę oraz jaki jest sposób rozliczenia współdzierżawców z osobą uiszczającą czynsz wydzierżawiającemu;
b) w latach poprzedzających 2022 r. działki [...], [...], [...]i [...]obręb [...], działka [...] obręb [...], działka [...], działki [...], [...] obręb [...] były w różnych latach zgłaszane do płatności przez różne osoby wchodzące w skład grupy lub podmioty powiązane. Równocześnie działki [...], [...] oraz [...] były dodatkowo dzielone i rozdysponowane pomiędzy członków grupy i podmioty powiązane (np. M. M. oraz K.M. dzierżawią działki od odpowiednio B.M. i [...] sp. z o.o.. Obie działki zostały wyodrębnione z większych).
c) na działce [...] obręb [...] znajduje się lokalizacja stada D.M. Działka ta jest jego własnością. Na tej samej działce znajdują się wybiegi stad: B.M., P.M. oraz O.M. Równocześnie, na działce [...] (otoczonej w całości przez działkę [...]) ograniczającej się praktycznie do obrysu znajdującej się na niej budynku, stanowiącej własność P.M., znajduje się lokalizacja stad P.M. i B.M.
Z kolei w [...], w obrębie jednego kompleksu budynków gospodarczych, na odrębnych działkach ewidencyjnych wydzielonych z (nieistniejącej aktualnie) działki nr [...] znajdują się: siedziba stada O.M. (działka nr [...]), P.M. (działka nr [...]), D.M. (działka nr [...]), [...] sp. z o. o, [...] sp. z o. o., [...] sp. z o. o. (również działka nr [...]). Samą działkę [...] (nr przed podziałem geodezyjnym) jako siedzibę stada podają: [...] sp. z o. o., [...] sp. z o. o., oraz [...] sp. z o. o. W spółkach tych udziałowcami są D.J.M. oraz B.M.
d) członkowie grupy deklarowali rodzaje działalności rolniczej wymagającej tego samego rodzaju sprzętu (uprawy: rzepaku, kukurydzy i innych zbóż oraz grochu siewnego; hodowli bydła; utrzymywanie użytków zielonych). Równocześnie O.M, P.M., B.M., K.M., oraz M.M., pomimo precyzyjnych wezwań (do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadane zaplecze techniczne w tym maszyn i urządzeń rolniczych) nie udokumentowali dysponowania sprzętem, infrastrukturą lub zwierzętami (celem spełnienia warunków umożliwiających przyznanie RSK) niezbędnymi do samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej w deklarowanym zakresie. Ponadto O.M., P.M., B.M. K.M. M.M. oraz [...] sp. z o.o. nie udokumentowali zatrudniania pracowników w ilości i kwalifikacjach niezbędnych do samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej w deklarowanym zakresie.
Pomimo wskazanych braków w zapleczu i sile roboczej wymienione osoby nie udokumentowały w pełni w jaki sposób, przy użyciu jakiego sprzętu, na jakich zasadach itd. prowadziły deklarowaną działalność rolniczą. Z przedłożonych dokumentów i oświadczeń wynika również, że w omawianym zakresie wymienione osoby korzystały z pomocy innych osób z grupy.
W dalszej kolejności na przyjętą ocenę miały inne okoliczności, które nie stanowiłyby jej samodzielnej podstawy, jednakże w połączeniu z wyżej wymienionymi, mają nią wpływ:
- osoby tworzące grupę w zakresie kupna koniecznych do prowadzenia działalności materiałów, jak również sprzedaży swojej produkcji w przeważającym zakresie korzystały ze spółek [...] czy [...], w których funkcje zarządzające i właścicielskie pełnią członkowie rodziny M. Z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym - w [..] sp. z o. o. wspólnikami są m.in. D.J.M. oraz B.M., będący jednocześnie i odpowiednio prezesem oraz członkiem zarządu przedmiotowej spółki. Z kolei w [...] sp. z o. o. B.M. pełni funkcję prezesa zarządu, a wspólnikami są m.in. D.J.M., [...] sp. z o. o. (wspólnik i prezes zarządu D.J.M.) oraz [...] sp. z o. o. (jeden ze wspólników oraz prezes zarządu D.J.M.). Wobec powyższego należy stwierdzić, iż D.J.M., ale również B.M., posiadają dominujący wpływ na działalność.
Jakkolwiek opisane działanie jest usprawiedliwione ekonomicznie, to jednak w zestawieniu z całością przedstawionych okoliczności, wzmacnia argumentację organu opisującą grupę jako jeden organizm gospodarczy.
- te same adresy siedzib gospodarstw B.M., O.M. oraz P.M. Analogiczna sytuacja dotyczy siedzib M.M, K.M. oraz [...] sp. z o. o (powiązanej z O.M. i P.M.). Również siedziba [...] sp. sp. z o. o. koreluje z innymi powiązanymi osobą D.M. spółkami tj.: [...]sp. z o. o., [...] sp. z o. o., [...] sp. z o. o., a także siedzibą prowadzenia działalności D.M. jako podatnika VAT oraz widnieje na części faktur dotyczących O.M. o P.M.
W świetle powyższych spostrzeżeń, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, o tym że działalność występujących o dopłaty istniała w ramach szerszego centralnie i spójnie kierowanego organizmu gospodarczego, nie miała charakteru autonomicznego, a działalność rolnicza przez zależne podmioty miała charakter wyłącznie formalny, a wypadku M.M oraz K.M. ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o cechującym ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Łącznie okoliczności te nakazywały uznać, że zgłoszenie do płatności gruntów i stad przez liczne powiązane podmioty, nieprowadzące w rzeczywistości samodzielnej działalności rolniczej uzasadnionej celami gospodarczymi, miało charakter sztuczny. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności, należy bowiem rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-26).
Organ trafnie ustalił, że zabieg polegający na zgłoszeniu przez odrębne podmioty zarządzanych wspólnie gruntów rolnych, prowadzić mógł do uzyskania dodatkowych korzyści finansowych w porównaniu z sytuacją, gdyby o płatności ubiegał się jeden podmiot. W zaskarżonej decyzji prawidłowo określono również hipotetyczną wartość takich korzyści i wskazano, że
a) gdyby jeden podmiot złożył jeden wniosek o przyznanie płatności ONW do powierzchni 2384 ha [całość gruntów deklarowanych przez podmioty (tylko te opisywane w niniejszej decyzji) powiązane z Panem D.J.M.], to otrzymałby płatność jedynie do 75 ha (zgodnie z obowiązującymi przepisami § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW) - przy czym przyjmując do wyliczeń najniższą stawkę płatności ONW tj. dla strefy I wynoszącej 179 zł/ha - płatność ONW wyniosłaby 7 831,25 zł. W przypadku zgłoszenia gruntów o obszarze wynoszącym 2384 ha przez 7 opisywanych podmiotów - płatność ONW wyniosłaby łącznie 53 235,50 zł [(5 x 7831,25 zł) + ( 1 x 6712, 50 zł) + (1 x 7366,75 zł)], a potencjalny zysk wyniósłby 45 404,25 zł;
b) składając jeden wniosek o przyznanie płatności na rok 2022 D.M. otrzymałby płatność RDST do limitu 27 ha w wysokości 5 295,78 zł (27 ha x 196,14 zł / ha). Składając siedem wniosków zwielokrotniono wysokość przyznanych płatności RDST w następujący sposób:7 x (27 x 196,14 zł / ha) = 37 070,46 zł Potencjalny zysk (w odniesieniu do płatności RDST za rok 2022) wynikający z zastosowania mechanizmu multiplikacji podmiotów wyniósł: 37 070,46 zł – 5 295,78 zł = 31 774,68 zł.
c) Złożenie wniosku o płatności do krów oraz płatności do bydła przez jeden podmiot uprawniało do otrzymania pomocy finansowej w następujących wysokościach:
- płatność do krów: 20 szt. zwierząt x 467,35 zł / szt. = 9347 zł
- płatność do bydła: 20 szt. zwierząt 363,16 zł / szt. = 7 263,20 zł.
Rozdział stada i przypisanie zwierząt do 4 osób fizycznych i jednej osoby prawnej spowodował możliwość zwielokrotnienia zysku w następujący sposób:
- płatność do krów: 5 "gospodarstw" x (20 szt. zwierząt x 467,35 zł / szt.) = 46 735,00 zł
- płatność do bydła: 5 "gospodarstw" x (20 szt. zwierząt 363,16 zł / szt.) = 36 316,00 zł.
Potencjalny zysk wynikający z zastosowania mechanizmu multiplikacji podmiotów w przypadku płatności do krów oraz płatności do bydła wyniósł: 83 051,00 zł – 16 610,20 zł = 66 440,80 zł.
a) wykreowanie płatności MR na rolników Pani K.M. oraz Pana M.M. pozwoliło na zysk: 2 x 50 ha x 360,91 zł/ha = 36 091,00 zł;
b) płatność JPO może zostać przyznana w wysokości nieprzekraczającej 150 000 euro. Limit kwoty płatności JPO w wysokości 150 000 euro po przeliczeniu na polskie złote w roku 2022 wynosi 727 245,00 zł [150 000 euro x 4,8483 zł (kurs euro obowiązujący dla płatności realizowanych w 2022 r.)]. Stawka płatności JPO na rok 2022 określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2022 r. (Dz. U. 2022 r., poz. 2107) wynosi 518,01 zł/ha. Tym samym powierzchnia odpowiadająca maksymalnej możliwej do uzyskania kwicie płatności JPO w roku 2022 wynosi 1403,92 ha. Podział gruntów pomiędzy osoby z grupy pozwoliłoby na uzyskanie dodatkowej kwoty wsparcia (2 384,36 ha – 1403,92 ha) x 487,62 zł = 478 082,15 zł.
c) w przypadku płatności RSK, zgłoszenie gruntów przez : Pan D.J.M. (100,87 ha deklarowanew 3 wariantach), Pan P.M. (317,00 ha deklarowane w 7 wariantach), D. z o. o. (129,23 ha deklarowane w dwóch wariantach), Pani B.M. (473,86 ha deklarowane w 4 wariantach), Pani O.M. (1045,83 ha), Pani K.M. (obszar 50 ha) oraz Pan M.M. (63,77 ha), pozwoliło na ominięcie § 16 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415, z późn. zm), który stanowi że, płatność jest przyznawana w wysokości:1) 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha;2) 75% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha;3) 60% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha.
Organ odwoławczy, w zaskarżonej decyzji, poprzez analizę okoliczności obiektywnych, oraz krytyczną ocenę twierdzeń co do motywacji takich działań, dowiódł bowiem, że służyły one obejściu mechanizmów służących realizacji celu wsparcia, a wyrażających się w zmniejszeniu kwot płatności proporcjonalnie do wielkości areału. Zasadnie ustalił, że doszło do skoordynowanego działania mającego na celu maksymalizację globalnych sum wsparcia ze wszystkich tytułów przewidzianych w ramach obu filarów polityki rolnej czyli płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz finansowanychz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Za pozytywną oceną ustaleń organu na temat celów stworzenia sztucznych warunków przemawiały następujące argumenty:
1) Organ dokonując oceny zamiaru, zasadnie przyjął szeroką (globalną) perspektywę faktyczną zestawiającą sposób prowadzenia działalności rolniczej przez wszystkie powiązane podmioty. Dopiero lączna ocena wzajemnych powiązań osób wchodzących w skład grupy umożliwia prześledzenie i zidentyfikowanie całego mechanizmu działań. Dokonywane na tym poziomie ustalenia pozwalały na stworzenie spójnego obrazu i poczynienie oceny potencjalnych korzyści płynących z wszystkich złożonych wniosków o przyannie płatności.
2) Organy ustaleń w tej kwestii zasadnie dokonał w oparciu o okoliczności obiektywne. Prawidłowość takiego postępowania znajduje potwierdzenie w przywołanym już wcześniej wyroku TSUE w sprawie C-434/12 oraz wyroku C-176/20. Z wyroków tych wynika, że Trybunał uznaje za obowiązek sądów krajowych (a w konsekwencji także organom) weryfikację obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał osiągnąć korzyść sprzeczną z celami systemu.
3) Zdaniem Sądu trafny był również wniosek organu, że działania strony skarżącej nie wypełniały celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C 115 z dnia 9 maja 2008 r.) oraz w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013.
Podkreślić należy, poszukując ratio legis wspomnianych rozwiązań, że konieczne jest odczytywanie celów opisanych w ww. przepisach wraz z przepisami prawa materialnego zarówno wspólnotowego jaki krajowego regulujących przyznawanie płatności. Wynika z nich w sposób niewątpliwie, że konstrukcja stawek płatności (degresja szczeblowa) oraz próg kwotowy w przypadku jednolitej płatności obszarowej (współczynnik redukcji), służy promowaniu gospodarstw mniejszych, poprzez wsparcie dochodowe, co niewątpliwie sprzyjać ma pożądanemu przez prawodawcę wspólnotowego celowi jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie.
Wprost mowa jest o tym w pkt. 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 dotyczącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Mowa tam, że: "charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5 % część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150.000 EUR. Aby zapobiec nieproporcjonalnym skutkom dla dużych gospodarstw o wysokiej liczbie pracowników, państwa członkowskie mogą zadecydować o uwzględnieniu kosztów zatrudnienia podczas stosowania tego mechanizmu. Aby takie zmniejszenie poziomu wsparcia było skuteczne, nie należy przyznawać żadnych korzyści rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki w celu uniknięcia jego skutków. Dochód uzyskany dzięki zmniejszaniu płatności dla dużych beneficjentów powinien pozostać w państwach członkowskich, w których został wytworzony i powinien zostać udostępniony jako wsparcie unijne dla środków finansowanych w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ("EFRROW")". Jednoznacznie wynika z tego, że prawodawca wspólnotowy przewiduje rygorystyczne przestrzeganie przepisów przewidujących zmniejszenie wsparcia, służących ochronie interesów ekonomicznych mniejszych rolników.
Organ właściwie ocenił, że działalność skarżącego oraz wskazanych w decyzji podmiotów nie realizowała tak rozumianych i prawnie promowanych celów wsparcia.
Działanie skarżącego i podmiotów powiązanych nie służyło również wspieraniu konkurencyjności rolnictwa, czyli celowi wskazanemu w art. 4 lit. a) rozporządzenia nr 1305/2013. Wyjaśnić bowiem trzeba, że cel jakim jest poprawa konkurencyjności należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej. Innymi słowy: konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (tak NSA w wyr. z 15.02.2017 r. II GSK 1518/15). Sąd wnioski te podziela w całości.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy brak jest wątpliwości, że ustalony schemat maksymalizacji wsparcia z obejściem: mechanizmów modulacji, ograniczeń kwotowych i powierzchniowych, stawia beneficjenta (tu rozumianego jako podmiot zawiadujący zagregowanym areałem i stadami) w sytuacji ekonomicznie lepszej od producentów unikających optymalizacji, niepożądanej z punktu widzenia celów wsparcia. Tym samym konkurencyjność w aspekcie szerszym, nie indywidualnym, w istocie zaburza.
Sąd uznał jednocześnie, że strona wniosków tych nie podważyła argumentami opartymi na twierdzeniu o innym podłożu zdarzeń poddanych analizie organu. Nie przedłożyła również, pomimo nałożonego na nią przez organ obowiązku, dokumentów potwierdzających niezależność i samodzielność funkcjonowania jej gospodarstwa rolnego. Z przyczyn wskazanych na wstępie, wnioskodawca nie może posługiwać się dowodami nie istniejącymi w chwili składania wniosku o przyznanie płatności. Ma obowiązek posiadać dowody potwierdzające jego uprawnienie do otrzymania płatności, w tym statusu rolnika w rozumieniu Rozporządzenia 1307/2013. Obowiązek ten dodatkowo zyskuje na znaczeniu w sytuacjach gdy: wnioskodawca nie jest właścicielem wszystkich jednostek wykorzystywanych w jego działalności rolniczej oraz widnieją oczywiste powiązania osobowe bądź kapitałowe z innymi podmiotami występującymi o płatność.
W niniejszej sprawie, pomimo tego, że postępowanie trwało przez wiele miesięcy, strona nie potrafiła przekonywująco udokumentować sposobu samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej w deklarowanym zakresie.
Oceniając niniejszą sprawę w globalnym ujęciu, tzn. w połączeniu z postępowaniami dotyczącymi innych osób tworzących grupę, Sąd uznał, że bez wpływu na wynik sprawy pozostają zeznania złożone przez świadków, zawnioskowanych w poszczególnych postępowaniach. Świadkowie wskazani w odwołaniach, mieli mieć wiedzę w przedmiocie istotnych faktów jak: 1) samodzielne prowadzenie gospodarstwa przez 2) plany rozwojowe skarżącego jako samodzielnego rolnika, 3) posiadanie odpowiedniego zaplecza technicznego co wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, 4) posiadanie wystarczającego do prowadzenia samodzielnie gospodarstwa zaplecza ekonomicznego, 5) bezpośredniego zatrudniania pracowników (pracownicy są zatrudniani najczęściej sezonowo na podstawie ustnych umów – co jest przyjętym trybem w warunkach wiejskich, 6) samodzielnego regulowania podatków oraz innych należności publicznoprawnych, 7) podejmowanie samodzielnych zarządczych decyzji w swoim gospodarstwie, 8) poza samodzielnością – odrębność każdego z gospodarstw rolnych: B.M., P.M., O.M., D.M. oraz K.M. i M.M., spółki D. sp. z o.o. Przesłuchanie D.M. miało być niezbędne, ponieważ zarzut tworzenia sztucznych warunków nosi w sobie element woli, a zatem koniecznym było przesłuchanie osoby której zarzuca się "układanie sztucznych warunków" celem wykazania tejże woli.
Sąd uznał, że zeznania te nie mogą zastąpić oczywistych braków w dokumentacji dotyczącej podstawowych aspektów działalności rolniczej członków grupy, takich jak wzajemne rozliczenia kosztów dzierżawy gruntów od Parku oraz niewykazania źródeł pochodzenia sprzętu, infrastruktury oraz niezbędnych do prowadzenia działalności w deklarowanych zakresie.
Nadto podmioty, które tworzyły gospodarstwo rolne miały możliwość złożenia wyjaśnień – każdy w swojej sprawie i co do zasady takie wyjaśnienia zostały złożone. Wyjaśnienia te były przez organ poddane ocenie, stanowiły podstawę wzywania o uzupełnienie dokumentów, czy też uściślenia tych wyjaśnień, poprzez np. wskazanie osób/podmiotów wykonujących określone usługi oraz sposobu rozliczenia wystawionych/otrzymanych faktur, itp. Strona składając wniosek o przesłuchanie świadków: B.M., P.M., O.M., D.M. oraz K.M. i M.M., spółki D. sp. z o.o., nie wskazała jakie inne okoliczności - niż te które zostały przez te podmioty podane w wyjaśnieniach – mogłyby być przedmiotem przesłuchania, nie wskazała, jaką jeszcze, niż przedstawioną w toku postępowania, wiedzę o istotnych dla sprawy okolicznościach wskazane osoby posiadały.
Przesłuchanie w charakterze świadków osób, które zdaniem organu współtworzyły sztuczne warunki (np. D.M., P.M.) nie mogło zatem wnieść nic nowego do sprawy. Osoby te oświadczyły w swoich wnioskach o płatności, że "nie stwarzają sztucznych warunków". Ich wiedza w tym zakresie jest zatem znana. Równocześnie, mimo wezwań, nie przedłożyły wystarczających dowodów w kluczowych dla sprawy aspektach.
W ocenie Sądu, przesłuchanie poszczególnych członków grupy niebyło również niezbędne dla ustalenia istnienia subiektywnego elementu składającego się na stwierdzenie sztucznych warunków. W przywołanym orzecznictwie TSUE (sprawa C-434/12) oraz jednoznacznie bowiem wskazano, że zaistnienie subiektywnego elementu może zostać wykazane takimi okolicznościami jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne oraz na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Zatem nie chodzi tutaj wyłącznie o subiektywne poczucie skarżących na temat swoich działań. Więzi prawne, ekonomiczne i personalne pomiędzy członkami grupy zostały jednoznacznie ustalone. Wzajemne przekazywanie działek w latach wcześniejszych oraz wspólne wydzierżawianie gruntów Parku, świadczy również o zamierzonej koordynacji.
Odnosząc się do pozostałych zawnioskowanych przesłuchań – osób, które nie były uznane przez organ, jako podmioty tworzące jedno gospodarstwo rolne – na okoliczność osobistego prowadzenia gospodarstw przez członków grupy, stwierdzić należy, że nie wnioski te nie dotyczą istotnej dla sprawy okoliczności faktycznej, koniecznej do przeprowadzenia tych dowodów. Należy przypomnieć raz jeszcze, że okoliczność prowadzenia gospodarstwa przez strony, a także ich osobistego zaangażowania, nie jest kwestionowana. Organ nie ustalał, czy strony samodzielnie regulowała należności publicznoprawne, czy zatrudniała pracowników, kontaktowała się z weterynarzem, itd. Okoliczności te jednak nie są wystarczające do przyjęcia, że Strona prowadziła samodzielne gospodarstwo rolne w rozumieniu wyżej wskazanych regulacji europejskich i krajowych. Istotą sporu jest bowiem to, czy gospodarstwo to było samodzielnie przez nią zarządzane. Czy nie tworzyło elementu większej całości. Strony zajmując się sprawami wspólnego gospodarstwa rolnego, sprawiały wrażenie osób prowadzących takie gospodarstwo. Natomiast ich niesamodzielność z jednej strony wynika z szeregu udowodnionych, obiektywnych okoliczności (przekazywanie działek wewnątrz grupy, wspólna umowa dzierżawy działek Parku, trzymanie stada we wspólnym kompleksie gospodarczym, sprzedaż i kupno produktów związanych z działalnością rolną we wspólnym kręgu podmiotów, brak wystarczającej ilości sprzętu i pracowników itd.), z drugiej, z braku możliwości udokumentowania przez Skarżącego wszystkich aspektów prowadzenie gospodarstwa rolnego (sposób wyboru do płatności gruntów dzierżawionych od Parku, rozliczenia z tytułu dzierżawy, pochodzenie i koszt usług prac rolnych, których nie mogła wykonać we własnym zakresie, itd.). Zatem przesłuchanie świadków, którzy z racji pełnionych funkcji (dyrektor Parku, sołtys, weterynarz itd.), mieli kontakt ze stroną skarżącą ale wyłącznie z zewnętrznymi objawami prowadzonej działalności, nie mogło zastąpić wspomnianej indolencji dowodowej i być dowodem na okoliczności wskazane w odwołaniach.
W rozpoznawanej sprawie ocenie podlegała suma działań składających się na stworzenie takiej struktury gospodarczej (przy wykorzystaniu gruntów, do których rzeczowe i obligacyjne prawa posiadały powiązane kapitałowo i osobowo podmioty), która istniała w momencie składania wniosków, jak również tego, czy na gruncie przepisów dotyczących płatności działania te miały na celu maksymalizację globalnie zsumowanych kwot wsparcia.
Takie ujęcie stanowi perspektywę oceny istnienia "sztucznych warunków" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Jak wcześniej wskazano, organy ARiMR uwzględniły tę perspektywę w swych ustaleniach faktycznych. O czym już była mowa, w sytuacjach budzących wątpliwości, ocenie podlegają nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z funkcjonowaniem rolnika, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku (wyrok NSA z 29.04.2021 r., I GSK 1772/18).
Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego, w szczególności z danych wynikających m.in. z umów dzierżawy z Parkiem, z systemów ewidencyjnych, będących w dyspozycji ARiMR, umów przedstawionych przez poszczególnych członków grupy, wynika natomiast, że wszystkie wymienione podmioty współpracowały ze sobą, prowadziły podobną działalność rolniczą, a zabiegi agrotechniczne dokonywali powiązani zleceniobiorcy. Okoliczności te wskazują, że podmioty te nie stanowią odrębnych gospodarstw rolnych, które samodzielnie niezależnie, w swobodny sposób prowadzą produkcję, konkurują ze sobą i działają na tych samych zasadach co podmioty niepowiązane.
Suma tych ustaleń wskazuje na powiązania osób fizycznych i spółek oraz na to, że ich mienie było wykorzystywane do spójnej działalności prowadzonej w ramach większego przedsięwzięcia gospodarczego. Mechanizm sztucznego stworzenia warunków występujący w stanie faktycznym zaskarżonej decyzji opierał się na współdziałaniu wielu podmiotów i skierowany był na multiplikowaniu podmiotów występujących z wnioskiem o płatności w ramach tego samego gospodarstwa rolnego.
Powyższe zważania odnoszą się pośrednio lub bezpośrednio na wszystkie zarzuty skargi.
W zaskarżonej decyzji podkreślono cyt. "wskazane wartości czynszu dzierżawnego rażąco odbiegają od cen rynkowych obowiązujących w momencie podpisania w/w umów". Organ nie wyjaśnił jednak na podstawie jakich dowodów ustalił "cenę rynkową" oraz, czy cena ta dotyczyła gruntów o podobnych warunkach gospodarowania. Owo zaniechanie objęło jednak tylko jedno z wielu okoliczności przemawiających za brakiem przejrzystości wzajemnych rozliczeń członków grupy. Dla przykładu, w wypadku kosztów dzierżawy gruntów Parku, organ precyzyjnie wyliczył i podał w decyzji kwoty dzierżawy 1 ha oraz zestawił je z kwotami płaconymi przez członków grupy D.M.
Podkreślić należy, że ustalenia organów są prawidłowe pomimo tego, że w zaskarżonej decyzji nie uniknięto naruszeń przepisów postępowania, jednak nie można uznać aby te naruszenia posiadały w świetle regulacji z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., atrybut istotności, skutkujący uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Z tych też powodów oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło