I SA/Go 25/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P Sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Go 25/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca - P Sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym. Do skargi dołączyła wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podnosząc, że nie ma środków na ich pokrycie. Wskazała, że od 2014 r. jej dochody zaczęły gwałtownie spadać. W 2014 r. dziesięciokrotnie w porównaniu do 2013 r.; na koniec tego roku odnotowano stratę w wysokości 18.660,11 zł. W okresie czterech miesięcy 2015 r. dochody były niższe niemal trzykrotnie w stosunku do kwoty uzyskanej z tego tytułu w roku poprzednim. Zatrudnieni dotychczas pracownicy zostali przejęci przez inną firmę. Spółka nie posiada jakichkolwiek składników mienia, którymi mogłaby rozporządzać. Rachunek bankowy został zajęty w drodze zabezpieczenia. Kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł. Z dokumentów przedstawionych przez spółkę na wezwanie referendarza sądowego wynika, że za 2015 rok zanotowała stratę z działalności gospodarczej wynoszącą 41.521 zł (przy przychodach netto w wysokości 1.217.743,48 zł), jej rachunki bankowe mają saldo zerowe i zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, zaś w deklaracjach dla podatku od towarów i usług od lipca do grudnia 2015 roku comiesięcznie deklarowała sprzedaż towarów i usług. Za okres ten łącznie zadeklarowała sprzedaż o wartości netto 194.761 zł, comiesięcznie deklarowała również nabycie towarów i usług. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą. Ze złożonych odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że nabywa i sprzedaje towary i usługi (w listopadzie 2015 r. zadeklarowała nabycie towarów i usług o wartości netto 30.774 zł, a w grudniu tego roku 27.779 zł), co prowadzi do wniosku, że - pomimo deklarowanego braku aktywów - Spółka posiada źródła pozwalające na finansowanie wydatków. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych dodał, że o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy oraz fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony. Referendarz sądowy uznał, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jedynej opłaty na obecnym etapie postępowania, stanowiącej najniższą kwotę wpisu (100 zł) przewidzianą w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1293 ze zm.). Od powyższego postanowienia skarżąca Spółka wniosła sprzeciw. Nie godząc się ze stanowiskiem referendarza powtórzyła argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto wskazała, że referendarz błędnie dokonał oceny danych wykazanych w deklaracjach dla podatku od towarów i usług. W ocenie skarżącej fakt, że w deklaracji ujęta jest sprzedaż towarów i usług nie oznacza wpływu środków na rachunek Spółki. Może być to bowiem rozliczenie niepieniężne, a zobowiązanie z tytułu zapłaty ceny może wygasnąć w sposób inny niż przez zaspokojenie w pieniądzu, np. przez potrącenie albo spełnienie świadczenia wzajemnego niepieniężnego; wreszcie może być taka sytuacja, w której nastąpiła sprzedaż, ale nie było zapłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej P.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono, tak jak w rozpoznawanej sprawie, po dniu 14 sierpnia 2015 r. (art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2015 r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Powyższa nowelizacja oznacza, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego nim postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Rozpoznając sprzeciw w tym trybie Sąd doszedł do wniosku, że jest on niezasadny, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przede wszystkim wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 ww. ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. Wnioskodawca powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Dodatkowo od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Spółka domaga się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który wynosi 100 zł, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł. Z analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że za 2014 r. odnotowała stratę z działalności gospodarczej w wysokości 18.660,11 zł (przy przychodach 6.057.214,23 zł), a za 2015 r. stratę wynoszącą 41.521 zł (przy przychodach 1.217.743,48 zł). Wskazać przy tym jednak należy, że poniesienie straty nie oznacza automatycznie spełnienia przesłanki warunkującej zwolnienie od kosztów sądowych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Okoliczność, że Spółka poniosła stratę nie świadczy, że utraciła płynność finansową. Nie wykazała bowiem, aby zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej; nadal funkcjonuje wykazując aktywność gospodarczą. Potwierdzeniem tego są także miesięczne deklaracje dla podatku od towarów i usług. Wynika z nich, że Spółka nabywa i sprzedaje usługi, towary. Pomimo twierdzeń skarżącej podniesionych w sprzeciwie, że sprzedaż wykazana w deklaracji VAT nie oznacza wpływu środków na rachunek, skarżąca - pomimo obciążającego ją obowiązku dowodzenia - nie wykazała, że taka sytuacja miała miejsce w jej przypadku. Spółka nie wykazała, że za sprzedawane towary, usługi nie otrzymała zapłaty, bądź doszło do rozliczenia niepieniężnego. Dodać należy, że dla kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma nie tylko uzyskany przychód, ale także wysokość kapitału zakładowego. W przypadku skarżącej Spółki obie te pozycje są dodatnie, znacznie przewyższając wartość wpisu w niniejszej sprawie. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). W ocenie Sądu, wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, co niejednokrotnie podnosił w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny, że o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy oraz fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony (zob. np. postanowienia NSA: z 30 maja 2008 r. LEX 494184, z 5 czerwca 2008 r. LEX 479142, z 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/09 LEX 564255). Badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej, a nie tylko posiadane przez spółkę kwoty pieniężne (postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2014 r., II FZ 1609/13 LEX 1450494). Ponadto stwierdzić należy, że zainicjowane przez skarżącą Spółkę postępowanie sądowe związane jest z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien mieć świadomość ewentualnych przyszłych postępowań, przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 809/07). Skarżąca, składając skargę, powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, w tym m.in. wpisu od skargi i zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej jest też wzgląd na istnienie szczególnej instytucji, przewidzianej w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.), umożliwiającej zobowiązanie wspólników do dopłat. Dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r. II FZ 146/14). W ocenie Sądu, powyższe świadczyć może tylko o braku podjęcia przez Spółkę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i w żadnym razie nie może przemawiać na jej korzyść. W świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności, w ocenie Sądu należy uznać, że skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie obejmowałyby jedynie wpis od skargi w wysokości 100 zł, , tj. w kwocie najniższej z przewidzianych w przywołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów podniesionych w sprzeciwie i uznania, że skarżąca wykazała przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Z tych też względów, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.