I SA/Go 323/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 czerwca 2011 r. wniosku K.I. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2003 rok postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. / Zbigniew Kruszewski / W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 200 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że przeciwko niemu toczą się postępowania egzekucyjne. Oświadczył też, że jest żonaty i wraz z żoną wychowuje dwie córki (w wieku 15 i 12 lat). Skarżący jest właścicielem trzynastoipółhektarowej nieruchomości, która jednak jest obciążona hipoteką. Skarżący nie posiada innego majątku ani oszczędności. Pracuje i zarabia 1.386 zł brutto miesięcznie. Skarżący poinformował jednocześnie, że pomiędzy nim i żoną obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) skarżącego wezwano do złożenia dodatkowo deklaracji i zeznań podatkowych oraz innych dokumentów i oświadczeń potwierdzających wysokość dochodów i stan posiadania jego i żony. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedstawił wyciąg ze swego rachunku bankowego stwierdzający, że na [...] maja 2011 r. saldo rachunku wynosiło 401,65 zł. Złożył też zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia potwierdzające wysokość zarobków deklarowaną we wniosku oraz odpis informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2010 rok z którego wynika, że łącznie zadeklarowano dochód skarżącego w wysokości 4.711,76 zł. Oświadczył, że przeciwko niemu prowadzono postępowanie egzekucyjne, które następnie zostało umorzone, co jednak nie spowodowało poprawy stanu majątkowego skarżącego. Dołączył nadto oświadczenie żony – D.I., w którym stwierdziła ona, że nieruchomość, której dotyczy postępowanie podatkowe stanowi odrębną własność jej męża, w związku z czym ona nie zamierza uczestniczyć w postępowaniu i odmawia udzielenia informacji na temat swych dochodów i stanu posiadania. Na dowód obowiązującego w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej skarżący przedstawił odpis umowy o wyłączenie wspólności ustawowej. Przesłanki prawa pomocy, w zakresie żądanym przez skarżącego, wskazane są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten nakazuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie, która wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.), nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać z wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie, chociaż złożone dokumenty potwierdzały deklarowany we wniosku stan majątkowy skarżącego, to jednak jego oświadczenie, iż pozostaje w związku małżeńskim i nie pozostaje z żoną w separacji, obligowało do poczynienia bliższych ustaleń dotyczących wysokości dochodów małżonki skarżącego, gdyż złożone oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie pozwalało na sformułowanie jakichkolwiek ustaleń w tej kwestii. Stąd też wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia stosownych dokumentów obrazujących wysokość dochodów i stan majątkowy jego żony w celu stwierdzenia, czy są one wystarczające do sfinansowania udziału męża w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W wezwaniu wskazano, że w razie braku możliwości przedstawienia zeznań podatkowych i wyciągów bankowych z rachunku bankowego żony skarżącego, należy przedstawić oświadczenie o źródle i wysokości jej dochodów. Należy bowiem wskazać, że pomimo, iż art. 255 p.p.s.a literalnie uprawnia jedynie do domagania się przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację prawną wnioskodawcy, to jednak przyjmuje się, że w zakresie w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową osoby wnoszącej o przyznanie prawa pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzki sąd administracyjny (czy też referendarz sądowy – zgodnie z art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a.) jest uprawniony do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników i małżonków wnioskodawcy (zob. postanowienia NSA: z 10 marca 2011 r. II FZ 67/11, z 23 maja 2011 r. II FZ 156/11 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie złożył żądanych dokumentów powołując się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Zaniechał również złożenia oświadczenia dotyczącego źródła oraz wysokości dochodów żony jak również posiadanego przez nią majątku. Stanowisko swe wsparł pisemnym oświadczeniem małżonki o odmowie finansowania udziału skarżącego w postępowaniu sądowym i w związku z tym również udzielenia jakichkolwiek informacji dotyczących swego majątku i dochodów. Oświadczenie żony skarżącego o odmowie wsparcia męża nie uzasadnia jednak poprzestania na badaniu stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącego jedynie w granicach wyznaczonych stanem jego majątku odrębnego. Uprawnienie, a wręcz obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje potwierdzenie w licznym orzecznictwie dotyczącym prawa pomocy w przypadku, gdy koszty postępowania obciążają stronę pozostającą w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obarcza obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Za okoliczność faktyczną stanowiącą kryterium rozstrzygające o takim obowiązku zgodnie przyjmuje się fakt pozostawania przez wnioskodawcę we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też niepozostawnia w separacji z małżonkiem, pomimo rozdzielności majątkowej (tak np. NSA w postanowieniach: z 25 października 2010 r. II FZ 492/10 www.orzeczenia.nsa.gov.pl , z 26 maja 2011 II FZ 180/11 niepubl., z 6 października 2004 r. GZ 71/04 ONSAiWSA z 2005 r. nr 1 poz. 8). W rozpoznawanym wniosku skarżący wskazywał, że nie pozostaje z żoną w separacji. Wzmacnia to i czyni realnym obowiązek wzajemnego wsparcia małżonków na podstawie przywołanych regulacji zawartych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Argumentu skutecznie podważającego taki stan rzecz nie dostarcza powołanie się przez skarżącego na stanowisko małżonki deklarującej brak zainteresowania wynikiem sprawy prowadzonej przez jej męża. Stwierdzenie takie, pomijając jego ocenę pod kątem prawnym na gruncie zasad wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest nielogiczne i wydaje się mieć na celu jedynie uniknięcie konieczności poniesienia wpisu od skargi. Doświadczenie życiowe podpowiada bowiem, że małżonkowie winni być wzajemnie zainteresowani obroną swych interesów majątkowych, a ochronie takiego właśnie interesu skarżącego służyć ma skarga złożona w niniejszej sprawie. Ostatecznie zatem brak informacji o stanie majątkowym żony skarżącego uniemożliwiał poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Tymczasem - jak wskazano wcześniej - skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu ani oświadczenia w tej kwestii. Zaniechanie skarżącego i niezastosowanie się do wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. z powołaniem się na odmowę ze strony żony, przy uwzględnieniu całej sformułowanej powyżej argumentacji, spowodowało, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, gdyż nie usunął wątpliwości co do swych rzeczywistych zdolności płatniczych. Tym samym, jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony, a procesowym wyrazem tej konkluzji była odmowa przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). / Zbigniew Kruszewski /