I SA/Go 359/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2014 r. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zakładu "B" sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2012 r. oraz za okres od lipca do września 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Zakład "B" sp. z o.o. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2012 r. oraz za okres od lipca do września 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Jednocześnie skarżąca spółka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i nie posiada środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. Zaznaczyła również, że jej rachunek bankowy jest zajęty na rzecz Urzędu Skarbowego oraz przez komornika sądowego. Do wniosku załączyła tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia egzekucyjne potwierdzające fakt prowadzenia przeciwko spółce egzekucji sądowych oraz administracyjnych. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz nadesłanych na wezwanie referendarza dodatkowych dokumentów wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł. Spółka nie posiada środków trwałych, a zysk bilansowy za 2013 rok wyniósł 98.445,68 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy o zerowym saldzie dostępnych środków. W deklaracjach dla podatku od towarów i usług spółka od marca 2014 roku nie deklarowała sprzedaży towarów i usług, a w styczniu i lutym wartość netto sprzedaży towarów i usług wyniosła 35.983 zł. Z przedłożonego zestawienia koszów i przychodów z [...] lipca 2014 r. wynika, że przychody spółki za okres do stycznia do czerwca 2014 roku wyniosły 23.264,85 zł a koszty uzyskania przychodów 206.862,10 zł. Postanowieniem z 13 sierpnia 2014r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślił, że w świetle oświadczeń spółki oraz przedstawionych przez nią dokumentów wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części. Spółka od początku bieżącego roku comiesięcznie ponosi bowiem koszty prowadzenia działalności wielokrotnie wyższe od należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Wydatki te zakwalifikowała jako koszty uzyskania przychodów, a zatem przyjąć należy, że zostały one faktycznie poniesione (art.15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Jednocześnie referendarz podkreślił, że z przedstawionego przez spółkę bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2013 r. wynika, że spółka nie miała środków trwałych ani wartości niematerialnych i prawnych. Zaś oświadczenie prokurenta o aktualnym stanie majątkowym spółki potwierdza, że także obecnie spółka nie posiada środków trwałych. Tym samym koszty uzyskania przychodów nie mogą obejmować odpisów amortyzacyjnych czyli kwot nie wiążących się z faktycznymi wydatkami. To pozwala przyjąć, że spółka - pomimo wykazywania straty z prowadzonej działalności gospodarczej - posiada źródła pozwalające na finansowanie wydatków. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw zarzucając mu: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że spółka jest w stanie wygospodarować kwotę 500 zł na pokrycie wpisu do skargi, podczas gdy z przedłożonych dokumentów wynika jasno, że funkcjonuje ona na pograniczu wypłacalności, nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi w wysokości pozwalającej na pokrycie wpisu od skargi, ani nie jest w stanie takich środków pozyskać; - obrazę art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że w podanych i udokumentowanych okolicznościach faktycznych, po stronie skarżącej nie zachodzi przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, między innymi ze względu na wysokość kapitału zakładowego, czy też fakt, że w stosunku do spółki nie toczy się postępowanie likwidacyjne, czy upadłościowe; - obrazę art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w drodze ich niezastosowania i przyjęcie, że warunkiem udzielenia ochrony prawnej w postępowaniu sądowym jest finansowe przygotowanie strony na koszty procesu, mimo, że żaden zapis prawa nie statuuje dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą takiej powinności. Uzasadniając sprzeciw skarżąca podniosła, że prawo do sprawiedliwego procesu jest bez wątpienia elementarnym prawem podmiotowym w demokratycznym państwie prawnym i jako takie nie może ulegać ograniczeniom naruszającym jego istotę. W ocenie skarżącej w aspekcie tym zwolnienie z kosztów nie jest li-tylko pomocą państwa świadczoną podmiotom w trudnej sytuacji. Jest ono jednym z instrumentów zapewnienia wszystkim podmiotom dostępu do sprawiedliwego procesu. Nadto skarżąca zaznaczyła, że 26 lipca 2005 r. Polska przegrała trzy sprawy dotyczące opłat sądowych, przy czym w dwóch z nich chodziło o odmowę zwolnienia od kosztów sądowych na tej podstawie, że jeżeli chcą dochodzić należności w sądzie, to powinny się na to finansowo przygotować. Wskazała również, że Trybunał stwierdził, iż nałożenie opłat sądowych na skarżących stanowiło nieproporcjonalne ograniczenie ich prawa dostępu do sądu, w związku z tym doszło do naruszenia art. 6 Konwencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Zgodnie z regulacją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W ocenie Sądu, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w części, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, nie zostały w niniejszej sprawie przez stronę skarżącą spełnione. Skarżąca spółka podniosła, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Dodała, że konto bankowe zostało zajęte w prowadzonych wobec niej postępowaniach egzekucyjnych. Zdaniem Sądu, powyższe nie przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy. Przede wszystkim dlatego, że trudna sytuacja finansowa podmiotu, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i który nadal funkcjonuje w obrocie, sama z siebie nie przemawia za zwolnieniem od kosztów postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych przez spółkę dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika zaś, że spółka prowadząc działalność gospodarczą, comiesięcznie finansuje wysokie koszty jej prowadzenia, zaliczając je do kosztów uzyskania przychodów, co przy braku środków trwałych i wartości niematerialnych i prawych pozwala przyjąć, że zostały one faktycznie poniesione. Ponadto, z przedstawionego przez stronę zestawienia kosztów i przychodów za okres od stycznia do września 2014 r. wynika, że spółka ponosząc koszty w wysokości 206.862,10 zł. uzyskała jednocześnie przychód w wysokości 23.264,85 zł. Ponoszenie tak znacznych wydatków, przy dużo niższych przychodach, mimo licznych toczących się wobec spółki postępowań egzekucyjnych oraz dokonanych zajęć, uprawnia do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje dochody, których w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy nie ujawniła. Z kolei podnoszona okoliczność zajęcia rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym nie może przesądzać automatycznie o złej kondycji majątkowej spółki, zwłaszcza w sytuacji, gdy ta finansuje znaczne wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. We wniesionym sprzeciwie, skarżąca argumentowała, że brak zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sytuacji, w której się z znajduje, ogranicza zagwarantowane jej przepisami Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Konstytucji RP prawo do sądu. Zauważyć jednak należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2014 r. II OZ 561/14; postanowienie NSA z dnia 7 maja 2014 r. I OZ 348/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie taka wyjątkowa sytuacja nie ma miejsca. Skarżąca twierdzi również, że bezprawnie żąda się od niej finansowego przygotowania do procesu. W ocenie Sądu, taki obowiązek nie został na stronę nałożony na żadnym etapie postępowania, nie potwierdza również tego analiza wydanego w sprawie orzeczenia referendarza. Jednak skarżąca zdaje się pomijać, że zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania przez stronę (art. 199 P.p.s.a.), a zwolnienie od ich uiszczenia jest jedynie wyjątkiem. Co więcej, koszty sądowe należy postrzegać, jako koszty działalności gospodarczej. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.