I SA/Go 367/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 13 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.U. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2011r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Reprezentowana przez doradcę podatkowego M.U. złożyła skargę na wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W dniu 21 września 2017 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że jest osobą nieposiadającą stałych źródeł przychodu. Nie posiada rachunku bankowego ani wartościowych rzeczy. W jej sytuacji materialnej nie jest możliwa zapłata wpisu. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, mieszka jedynie z dwójką niepełnoletnich synów. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych. Nie posiada również żadnych wierzytelności czy przedmiotów wartościowych. W oświadczeniu nie wskazała żadnych dochodów ani zobowiązań i stałych wydatków. Ponieważ treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, wezwano jej pełnomocnika do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji. Z nadesłanych oświadczeń i wydruków wynika, że skarżąca jest zamężna – z ustanowioną rozdzielnością majątkową. Jej działalność gospodarcza jest aktualnie zawieszona. Wydatki na bieżące utrzymanie jej oraz jej dzieci finansowane są w całości z wynagrodzenia męża. Skarżąca pobiera świadczenie z programu "Rodzina 500+" bezpośrednio w kasie Urzędu Miasta. Koszty utrzymania jej rodziny wynoszą około 1750 zł, na co składają się opłaty za wodę (200 zł), prąd (150 zł), gaz (100 zł), zakupy spożywcze (1000-1200 zł) i inne wydatki (100 zł). Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT-37 za 2016 r. wynika, że skarżąca osiągnęła dochód 11.395,26 zł. Skarżąca złożyła również wyciągi z konta w [...] S.A. o nr [...] oraz w [...] S.A. o nr [...] za okres ostatnich trzech miesięcy, z których wynika, że na kontach nie ma operacji przychodzących ani wychodzących (poza opłatami za prowadzenie rachunku), a łączne saldo wynosi 22,46 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika, że mąż skarżącej jest zatrudniony i pobiera wynagrodzenie w średniej wysokości 1459,48 zł netto. W 2016 r. osiągnął łączny dochód w wysokości 21.360,80 zł. Posiada jeden rachunek bankowy w [...] S.A., na którym od [...] lipca 2017 r. do [...] września 2017 r. przeprowadzono jedną operację przychodzącą niezwiązaną z wynagrodzeniem, sześć operacji związanych z prowadzeniem konta i jedną operację wychodzącą na kwotę 56 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Z przepisów regulujących instytucję udzielania prawa pomocy wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącą nie są wystarczające do oceny jej stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga okoliczność, że w wezwaniu z [...] września 2017 r. precyzyjnie wskazano konieczność przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącej, ewentualnie dokumentów potwierdzających rozwiązanie umów o prowadzenie rachunków bankowych wskazanych w zaskarżonej decyzji. Z akt podatkowych (np. Tom I, karta 11) wynika, że skarżąca na koniec 2015 r. posiadała siedem rachunków bankowych: trzy w [...] S.A., dwa w [...] S.A. oraz dwa w [...] S.A. Tymczasem pomimo wezwania, przedłożyła wyciągi jedynie z dwóch kont. Nie złożyła również dokumentów potwierdzających zamknięcie pozostałych rachunków. Brak tych dokumentów uniemożliwia prawidłową ocenę możliwości finansowych skarżącej tym bardziej, że to właśnie na pominiętych przez skarżącą kontach, zgromadzone były znaczne środki pieniężne. W sytuacji, gdy skarżąca nie dysponuje żadnymi dochodami poza świadczeniem z programu "Rodzina 500+" i jest w całości utrzymywana przez męża, ocenie poddać należy również jego sytuację majątkową. Jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącej nie orzeczono separacji bądź rozwodu uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jej małżonka. Przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy żonie w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 486/14 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić należy, że złożone przez pełnomocnika skarżącej dokumenty nie są wystarczające do oceny sytuacji majątkowej męża skarżącej. W piśmie z [...] września 2017 r. wezwano o złożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych męża skarżącej. Z nadesłanej historii rachunku w [...] S.A. wynika, że na konto to nie wpływa ani jego wynagrodzenie, ani też nie są z niego finansowane wskazane przez skarżącą wydatki na utrzymanie rodziny (np. prąd, woda, gaz). Doświadczenie życiowe wskazuje, że skoro zarówno skarżąca jak i jej mąż, posiadają rachunki bankowe (za których utrzymanie ponoszą opłaty), to przynajmniej część ich dochodów (wynagrodzenie za pracę, świadczenie wychowawcze) powinna na nie wpływać, a z całą pewnością poprzez przelewy z rachunków bankowych regulowane byłyby zobowiązania wobec dostawców prądu, gazu czy wody. Okoliczność ta oraz nie wyjaśnienie statusu kont bankowych wskazanych w postępowaniu podatkowym sugeruje, że skarżąca oraz jej mąż posiadają inne konta bankowe, na które wpływają ich dochody lub zgromadzone na nich oszczędności umożliwiają ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego ich rodziny. W tej sytuacji uznać należy, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.