I SA/Go 397/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2013 r. wniosku B.N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług za listopad 2007 roku postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi B.N. jest decyzja Dyrektora izby Skarbowej orzekająca o solidarnej odpowiedzialności skarżącej jako członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tej spółki w podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi określonego na 500 zł skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika co następuje. Skarżąca ma oszczędności. Jest współwłaścicielką domu mieszkalnego o pow. 193 m kw. Sama skarżąca nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu męża, który pracuje i zarabia netto 7.364 zł miesięcznie. Pomiędzy skarżącą i jej mężem obowiązuje rozdzielność majątkowa. Małżonkowie mieszkają razem wraz z dwójką dzieci (w wieku 18 i 17 lat). Skarżąca spłaca kredyt związany z finansowaniem działalności spółki, której była wspólnikiem. Rata tego kredytu wynosi ok. 3.500 zł miesięcznie. Skarżąca posiada liczne zobowiązania publiczno- i cywilnoprawne. Mąż skarżącej korzysta z dwóch kredytów odnawialnych oraz karty kredytowej. W tak ustalonej sytuacji majątkowej skarżącej jej wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jednak jest ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym, zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony - przy uwzględnieniu oczywiście wysokości kosztów postępowania. Zgodnie jednak z przytoczonym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o jego przyznanie. Skarżąca nie spełniła tego wymogu. Nie ma wprawdzie wątpliwości, że sama skarżąca nie uzyskuje dochodów, tym niemniej ta okoliczność w świetle innych oświadczeń skarżącego nie może być uznana za samodzielną przesłankę uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że mąż skarżącej uzyskuje wysokie dochody, zaś z zestawienia stałych wydatków rodziny wynika, że finansuje nie tylko wydatki służące podstawowemu utrzymaniu (np. znaczne wydatki za korzystanie z internetu oraz za telewizję, wydatki na zajęcia pozalekcyjne dzieci). Wskazuje to, że rodzina skarżącej, pomimo znacznych obciążeń kredytowych nie znajduje się w niedostatku. Ze swej istoty natomiast instytucja prawa pomocy ma służyć umożliwieniu uczestnictwa w postępowaniu sądowym osobom, które nie są obiektywnie w stanie sfinansować go we własnym zakresie - wówczas, gdy pokrycie kosztów sądowych mogłoby powodować niebezpieczeństwo niemożności pokrycia podstawowych wydatków. W orzecznictwie wskazuje się, iż osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Akcentuje się wręcz, iż koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (zob. post. NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 72/12, LEX nr 1121302). W świetle tak rozumianych kryteriów skarżąca nie wykazała, by wniesienie wpisu od skargi wynoszącego 500 zł przekraczałoby jej zdolności płatnicze. Oceny zdolności płatniczych skarżącej nie zmienia argument o obowiązującej w jej małżeństwie rozdzielności majątkowej. Z oświadczeń skarżącej nie wynika bowiem by znajdowała się z mężem w separacji i nie utrzymywała z nią żadnych kontaktów. Natomiast w sytuacji gdy osoba występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy pozostaje w związku małżeńskim winna ona wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wymóg ten wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Za okoliczność faktyczną stanowiącą kryterium rozstrzygające o takim obowiązku zgodnie przyjmuje się fakt pozostawania przez wnioskodawcę we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też niepozostawania w separacji z małżonkiem, pomimo rozdzielności majątkowej (tak np. NSA w postanowieniach: z 25 października 2010 r. II FZ 492/10 www.orzeczenia.nsa.gov.pl , z 26 maja 2011 II FZ 180/11 niepubl., z 6 października 2004 r. GZ 71/04 ONSAiWSA z 2005 r. nr 1 poz. 8). Uwzględniając powyższe postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).