I SA/Go 450/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. L.S. złożył skargę na decyzję wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia. Następnie 21 grudnia 2017 r., na urzędowym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wszelkie koszty pokrywa jego rodzina. Nie ma środków aby opłacić wpis od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz niepełnoletnim synem. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Również jego żona nie posiada majątku. Jedynym źródłem dochodu jego rodziny jest umowa o pracę żony skarżącego, z tytułu której otrzymuje miesięcznie 2000 zł netto. Wśród stałych wydatków skarżący wymienił: koszty mieszkania 480 zł, energia 200 zł, media 150 zł, rata kredytu 500 zł, żywność 670 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał zaświadczenie o statusie bezrobotnego oraz poinformował, że jest z żoną w separacji i żona nie wyraża zgody na przedstawienie zaświadczenia o swoich dochodach. Obecnie wyprowadziła się i nie zamieszkuje ze skarżącym. Małżonkowie zawarli umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący oświadczył również, że na dzień złożenia oświadczenia ([...] stycznia 2018 r.) jego sytuacja finansowa i pracy nie uległa zmianie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Koszty sądowe należy traktować na równi z wydatkami bieżącymi w gospodarstwie domowym (budżecie rodziny), a więc na równi z innymi podstawowymi wydatkami, w tym spłatą kredytów. Z przepisów regulujących instytucję udzielania prawa pomocy wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego ze względu na występujące w nich sprzeczności, są niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego. Skarżący pierwotnie oświadczył, że pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, a jej wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jest jedynym dochodem rodziny. Wezwany do złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość zarobków żony, powołał się na separację i umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej. Nie przedłożył jednak orzeczenia o separacji, a jedynie akt notarialny potwierdzający zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej. Przede wszystkim wskazać należy, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. W świetle orzecznictwa NSA przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 486/14 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak dokumentów potwierdzającego prawną separację oraz dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonki skarżącego, uniemożliwia uznanie, że spełnia on przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym bardziej, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, to małżonka finansuje koszty jego utrzymania, w tym np. raty kredytu. Wątpliwości budzi także oświadczenie skarżącego odnośnie tytułu prawnego do lokalu, w którym aktualnie mieszka. W piśmie z [...] stycznia 2018 r. poinformował on, że nie posiada żadnego tytułu prawnego do tej nieruchomości, ponieważ nie jest jej właścicielem. Stwierdzić należy, że tytuł prawny nie oznacza jedynie aktu własności ale także np. umowę użyczenia, przydział lokalu, umowę najmu lub dzierżawy. Wśród stałych wydatków skarżący wskazał koszty "mieszkania" w wysokości 480 zł, co sugeruje, że dysponuje on jednak jakiegoś rodzaju tytułem prawnym, który obciąża go finansowo. Skarżący nie poinformował ponadto, że zgodnie z danymi z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego jest członkiem zarządu A spółka z o.o. KRS nr [...], członkiem zarządu oraz wspólnikiem (500 udziałów o łącznej wysokości 25.000 zł) L spółka z o.o. KRS nr [...] oraz prezesem fundacji P KRS [...]. L.S. nie ujawnił również, że jest współwłaścicielem działki o powierzchni 0,1357 ha położonej w [...] (KW [...]). Powyższe świadczy o wybiórczym przedstawieniu swojej sytuacji majątkowej. Taka postawa uniemożliwia uznanie, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.