I SA/Go 520/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 2 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Go 520/19 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi P sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Wymienionym w sentencji postanowieniem referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) odmówił P sp. z o.o. zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, że spółka nie wykazała przesłanek prawa pomocy, ponieważ - pomimo wezwania - nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego oświadczenie o braku majątku. Pismem z [...] stycznia 2019 r. skarżąca spółka wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając: 1) naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową ocenę okoliczności sprawy i odmowe przyznania prawa pomocy, 2) naruszenie art. 6 Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez odmowę zwolnienia od wpisu, co skutkuje naruszeniem prawa do sądu. Podnosząc tej treści zarzuty, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje: Sprzeciw nie zawierał usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakie ubiegała się skarżąca przysługuje osobie prawnej w razie wykazania, że strona występująca z wnioskiem nie ma środków wystarczających na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Postępowanie referendarza sądowego jak i jego orzeczenie należy uznać za prawidłowe i zgodne z przepisami p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku referendarz zasadnie poprzedził wezwaniem spółki do złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jej stan majątkowy, ponieważ wniosek zawierał wyłącznie informację o wysokości kapitału zakładowego, oraz oświadczenie, że prezes jej zarządu nie zna wartości środków trwałych jak również informację, że nie wyliczono zysku ani straty za poprzedni rok obrotowy. W ocenie Sądu dokumenty, do złożenia których, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał referendarz, czyli: - odpis ostatniego sprawozdania finansowego, - rachunek przepływów pieniężnych, - bilans spółki sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r., - kopie składanych przez skarżącą spółkę odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz deklaracji w podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące, - kopie rocznego zeznania podatkowego skarżącej spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 rok, - kopie aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej przekraczających 5.000 zł, - kopie wyciągów ze wszystkich kont bankowych za ostatnie 2 miesiące; dałyby jasny obraz obecnej sytuacji majątkowej skarżącej. Ponieważ skarżąca nie złożyła żądanych dokumentów, a w odpowiedzi na wezwanie jej pełnomocnik poinformował jedynie, że prezes zarządu skarżącej takich dokumentów nie posiada, referendarz sądowy zasadnie rozpoznał wniosek oceniając wyłącznie treść oświadczeń w nim zawartych. Trafna w tej sytuacji była konkluzja referendarza sądowego, że spółka nie wykazała istnienia przesłanek prawa pomocy. Jak bowiem wynika z pism spółki, na uzasadnienie swego żądania zwolnienia od kosztów sądowych, ograniczyła się wyłącznie do dwóch lakonicznych oświadczeń: o braku majątku i o tym, że prezes jej zarządu nie dysponuje dokumentami, o które wezwał ją referendarz sądowy. Oświadczenia te nie mogły jednak stanowić wystarczającej podstawy do uwzględnienia żądania spółki. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd o konieczności rygorystycznego podchodzenia do przesłanek prawa pomocy wynikających z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wskazuje się, że dla wykazania owych przesłanek nie jest wystarczające złożenie odpowiednich oświadczeń czy wskazanie okoliczności powodujących w ocenie wnioskodawcy niemożność poniesienia kosztów postępowania w pełnej czy jakiejkolwiek wysokości. Oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (postanowienie NSA z 25 listopada 2014 r. I GZ 518/14). Oceny wniosku sformułowanej przez referendarza nie podważa również argumentacja sprzeciwu. W jego uzasadnieniu bowiem pełnomocnik spółki stwierdził wyłącznie, że spółka nie posiada majątku, oszczędności ani nie osiąga zysków, a prezes zarządu nie ma dostępu do dokumentacji spółki. Odpowiadając na takie argumenty, należy wskazać, że o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy nawet fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony (zob. np. post. NSA: z 30 maja 2008 r., z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Przyjmuje się też, że samodzielną podstawą do przyznania prawa pomocy nie jest deklarowanie przez spółkę straty z prowadzonej działalności gospodarczej (zob. np. post. NSA z 7 stycznia 2014 r. II FZ 1236/13, z 25 września 2014 r. II OZ 975/14, z 15 października 2014 II GZ 655/14). Podstawą do uwzględnienia żądania zwolnienia od kosztów sądowych może być wyłącznie niewątpliwe ustalenie, iż podmiot domagający się takiego zwolnienia nie ma środków wystarczających na pokrycie tych kosztów. Ustalenia tego dokonać można wyłącznie w oparciu o dowody przedstawione przez wnioskodawcę. Spółka tymczasem nie dość, że nie przedstawiła dokumentów niezbędnych do oceny jej możliwości płatniczych to nie złożyła również oświadczeń całościowo obrazujących jej sytuacje majątkową. Z jej oświadczeń nie wynika, czy faktycznie prowadzi działalność gospodarczą, czy osiąga jakiekolwiek przychody, czy ponosi koszty uzyskania przychodów bądź wreszcie, czy posiada jakiekolwiek źródła finansowania swoich wydatków. Brak takich informacji nie pozwala na poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych. Odpowiadając na zarzut naruszenia prawa do sądu, wskazać należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok ETPC z 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Tym samym nieuwzględnienie wniosku spółki nie prowadziło do naruszenia art. 6 Konwencji, ponieważ ustawa p.p.s.a. zapewnia należyte środki służące realizacji prawa do sądu, w tym zwolnienia od kosztów sadowych, warunkowane wyłącznie wykazaniem podstaw faktycznych do uwzględnienia żądania zwolnienia, którego to warunku spółka poprzez własne zaniechanie nie uczyniła. Łącznie należało uznać, że skarżąca spółka nie wykazała braku środków wystarczających na pokrycie kosztów sadowych, ponieważ nie przedstawiła informacji obrazujących jej aktualny stan majątkowy, a okoliczności podnoszone we wniosku nie mogą stanowić samodzielnej podstawy zwolnienia od kosztów w jakiejkolwiek części. Dlatego Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego (art. 260 § 2 p.p.s.a.).