I SA/Go 59/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku K.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług za październik i listopad 2006 roku postanawia 1. Zwolnić stronę skarżącą od uiszczenia wpisu sądowego. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. Skarżący, K.W., zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2013 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że jest bezrobotny lecz nie przysługuje mu prawo do zasiłku z tego tytułu. Mieszka wraz z żoną i dwunastoletnim synem, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez jego małżonkę wynoszące 1.600 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada majątku ani oszczędności, jego żona zaś jest właścicielką mieszkania o pow. 37 m kw. Skarżący, wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270) - zwanej "P.p.s.a.", do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedstawił jedynie pismo, w którym poinformował, że jest bezrobotnym "bez prawa do zasiłku", posiada "rozdzielczość majątkową", nie posiada środków trwałych, ani ruchomych, koszty utrzymania wynoszą 400 zł oraz, że na wniosek organu egzekucyjnego został przeprowadzony wywiad przez Urząd Skarbowy. Do pisma załączył odpis aktu notarialnego zawierającego umowę o wyłączenie w małżeństwie skarżącego wspólności majątkowej oraz zaświadczenie Prezydenta potwierdzające, że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny. Po rozpoznaniu wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 marca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia podniósł przede wszystkim, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody, sąd rozpoznając sprawę przyznania prawa pomocy jest uprawniony do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników i małżonka wnioskodawcy. Wskazał przy tym, że obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również wtedy, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Za okoliczność faktyczną stanowiącą kryterium rozstrzygające o takim obowiązku zgodnie przyjmuje się fakt pozostawania przez wnioskodawcę we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też niepozostawnia w separacji z małżonkiem, pomimo rozdzielności majątkowej (tak np. NSA w postanowieniach: z 25 października 2010 r. II FZ 492/10 www.orzeczenia.nsa.gov.pl , z 26 maja 2011 II FZ 180/11 niepubl., z 6 października 2004 r. GZ 71/04 ONSAiWSA z 2005 r. nr 1 poz. 8). W związku z powyższym referendarz sądowy przyjął, że brak informacji o stanie majątkowym żony skarżącego uniemożliwił poczynienie ustaleń dotyczących możliwości poniesienia kosztów sądowych przez skarżącego. Na nim to bowiem spoczywał ciężar wykazania, że nawet przy wsparciu żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a skarżący w tej kwestii nie przedstawił żadnego dokumentu ani oświadczenia. Na powyższe postanowienie skarżący, w ustawowym terminie siedmiu dni od doręczenia powyższego postanowienia, wniósł sprzeciw. Wnosząc o uchylenie postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zwolnieniu w całości od uiszczenia wpisu od skargi, skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie godząc się z odmownym rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy podtrzymał swoje stanowisko, że rozdzielność majątkowa powoduje, że małżonkowie nie odpowiadają za czyny współmałżonka, a co za tym idzie nie muszą przedstawiać swojego majątku. Mimo to, do sprzeciwu dołączył kserokopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2011 r. małżonki – B.S.-W., kserokopię jej zeznania rocznego PIT-37 za 2012 r. oraz wyciągi z dwóch ostatnich miesięcy z rachunku bankowego prowadzonego na nazwisko małżonki skarżącego, z których wynika, że osiąga ona miesięczne wynagrodzenie w wysokości niespełna 1.200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W myśl art. 260 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zgodnie z § 4 cytowanego artykułu częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zaś, przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Prawo pomocy w istocie swej ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z drugiej jednak strony, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku, FZ 478/04 (niepubl.) podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z treści cytowanego wyżej przepisu wynika, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. W oparciu o całokształt złożonych dokumentów, w szczególności sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy, opartą na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej sytuacji finansowej strony, Sąd doszedł do przekonania, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu do skargi. Przede wszystkim podnieść należy, że fakt istnienia ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami W. nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy - także w zakresie partycypowania w kosztach sądowych - który nakłada na nich prawo rodzinne i opiekuńcze (art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zatem jest to okoliczność bez znaczenia w sprawie, tym bardziej, iż małżonkowie prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Przechodząc zaś do oceny sytuacji finansowej małżonków W. wskazać należy, że jest ona trudna. Skarżący bowiem nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś jego małżonka jedynie wynagrodzenie w wysokości najniższego wynagrodzenia, które w całości przeznaczane jest na zaspokajanie bieżących i niezbędnych potrzeb związanych z utrzymaniem trzyosobowej rodziny. Ponadto, małżonkowie nie posiadają żadnych oszczędności, które mogliby przeznaczyć na sfinansowanie kosztów sądowych. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd wziął pod uwagę również czynnik prowadzenia kilku postępowań sądowych i konieczność równoczesnego uiszczenia przez skarżącego należnych wpisów od skarg również w sprawach I SA/Go 60/13 i I SA/Go 61/13 (każdy w wysokości 500 zł). Mając na uwadze te okoliczności oraz fakt, iż jedyną opłatą podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, Sąd uznał, że zasadne jest udzielenie pomocy sądowej skarżącemu w postaci zwolnienia go od uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w całości. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.