I SA/Go 648/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku ze skargą na decyzję wymienioną w sentencji postanowienia skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z informacji przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że skarżący nie ma majątku ani nie uzyskuje dochodów. Ponieważ treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego uznano za niewystarczającą do ustalenia jego sytuacji majątkowej, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") wezwano skarżącego do złożenia m. in. wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony oraz dokumentów obrazujących wysokość dochodów żony. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył pismo w którym przedstawił swoją sytuację materialną wskazując, że nie ma majątku ani dochodów, obciążają go zobowiązania, nie uzyskuje dochodów a nadto, że został skazany na grzywnę oraz że figuruje w niemieckim sądowym rejestrze jako niewypłacalny dłużnik. Oświadczył jednocześnie, że jego żona otrzymuje miesięcznie 370 euro zasiłków (skarżący z żoną mieszkają w Niemczech). Poinformował również, że jego żona prowadzi w Niemczech działalność gospodarczą, a uzyskiwane przez nią dochody różnią się w poszczególnych miesiącach. Nie przedstawił jednak żądanych dokumentów obrazujących dochodowość działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę (twierdząc, że załącza sprawozdanie finansowe z lipca 2014 r.). Oświadczył równocześnie, że rodzina odmówiła finansowania jego sporów sądowych oraz że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie tylko od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie tego prawa. Przysługuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje w razie wykazania przez osobę występującą z wnioskiem, że nie jest ona w stanie ponieść całości kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wykazał tych przesłanek, ponieważ nie poparł dowodami swojego twierdzenia o braku środków wystarczających do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle przedstawionych dowodów i oświadczeń skarżącego nie ma wprawdzie podstaw do kwestionowania oświadczenia skarżącego o braku majątku i dochodów, lecz taka konkluzja nie przesądza automatycznie o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił bowiem dokumentów potwierdzających wysokość dochodów małżonki. Odwołał się wprawdzie do treści dokumentów złożonych do akt spraw w których wcześniej rozpoznawano jego wnioski o przyznanie prawa pomocy, lecz należy uznać, że dokumenty te nie są miarodajne do oceny obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący składał mianowicie dokumenty dotyczące dochodów żony za pierwsze 7 miesięcy 2014 roku (np. w sprawie I SA/Go 509/14). Jak sam jednak wspomniał, jej dochody nie są wartością stałą i różnią się w poszczególnych miesiącach. Tym samym dokumenty obejmujące dane sprzed ponad 6 miesięcy nie mogły być pomocne w ustaleniu obecnej sytuacji materialnej rodziny skarżącego. Zresztą treść tych dokumentów - podobnie jak treść wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego - była znana z urzędu z racji rozpoznawania wniosków skarżącego w innych sprawach. Wezwanie do złożenia dokumentów wystosowane w niniejszej sprawie na podstawie art. 255 p.p.s.a. służyć miało zgromadzeniu dowodów obrazujących obecną - aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Od konieczności wykazania sytuacji majątkowej żony nie uwalnia też skarżącego obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14). Należy bowiem zwrócić uwagę na prawny obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Tym samym rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Bez znaczenia pozostaje zatem twierdzenie skarżącego o odmowie udzielenia mu wsparcia finansowego przez rodzinę. Tym samym skarżący żądając przyznania prawa pomocy, stanowiącego wyjątek od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania (art. 214 § 1 p.p.s.a.), winien był udowodnić że nie jest w stanie ich sfinansować również z pomocą rodziny. Skarżący nie wykazał tego stanu rzeczy, a nadto nie złożył żądanych dokumentów koniecznych do oceny istnienia przesłanek prawa pomocy - w szczególności: wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów żony - uniemożliwiając tym samym poczynienie wyczerpujących ustaleń niezbędnych z punktu widzenia przesłanek wynikających z art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).