I SPP/Go 115/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2019 r. sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 października 2019 r. sygn. akt I SPP/Go 115/19 w sprawie ze skargi Ł.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów w i usług za lipiec 2014 roku postanawia: 1. Zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 500 zł (pięćset złotych). 2. W pozostałym zakresie oddalić wniosek. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję w kwocie 11.970 zł Ł.C., reprezentowany przez doradcę podatkowego złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że ze względu na obecną sytuację finansową nie jest w stanie ponieść tego wydatku bez uszczerbku dla codziennego funkcjonowania. Z zawartego w złożonym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący mieszka sam. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, wierzytelności i przedmiotów wartościowych. Jest właścicielem udziałów w dwóch spółkach o łącznej wartości 205.000 zł. Roczny dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 10.497,78 zł. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał zadłużenia w bankach, ZUS i Urzędzie Skarbowym na łączną kwotę 7.391.528 zł Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 września 2019 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, tj.: oświadczenia czy skarżący jest żonaty, a jeżeli tak, by przedłożył dokumenty potwierdzające źródło i wysokość dochodów żony; wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i ewentualnie jego małżonki za ostatnie trzy miesiące; zestawienia wartości przychodów działalności gospodarczej skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące; kopii deklaracji podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2018 r.; kopii trzech ostatnich deklaracji podatkowych w podatku VAT (o ile były składane). W odpowiedzi na powyższe skarżący wyjaśnił, że: jest żonaty i posiada rozdzielność majątkową, nie jest zatrudniony, nie pobiera emerytury ani renty, nie korzysta z rachunku bankowego, a w związku ze zmianą telefonów nie posiada do niego dostępu. Nadesłał także deklaracje VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2019 r. z których wynika, że skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie dostarcza towarów i wykonuje usług natomiast nabywa towary i usługi o niewielkiej wartości (150, 150, 400 zł). Nadto z podsumowania złożonej przez skarżącego księgi przychodów i rozchodów E. za okres od stycznia do sierpnia 2019 r. wynika, że działalność ta nie osiąga przychodów. Deklaracja PIT-36L za 2018 r. potwierdza natomiast wysokość dochodu wskazanego w formularzu PPF. Postanowieniem z dnia 14 października 2019 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia referendarz wyjaśnił, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego nie są wystarczające do oceny jego stanu majątkowego. Zaznaczył, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast skarżący, pomimo wezwania, nie przedłożył dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów żony. Nie nadesłał również wyciągów z jej kont bankowych. W ocenie referendarza brak tych dokumentów uniemożliwia uznanie, że skarżący spełnia przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw domagając się jego uchylenia i przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza, aktualnie ma problemy ze stanem przepływów pieniężnych, co prowadzi do braku zdolności przy regulowaniu bieżących zobowiązań, co istotnie wpływa na sytuację ekonomiczną skarżącego oraz nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie skarżącego wskazana przez niego sytuacja materialna, potwierdzona dodatkowo dowodami złożonymi w dniu 9 października 2019r., potwierdzała, iż nie jest on w stanie pokryć kosztów wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla prowadzonego przez siebie gospodarstwa domowego. Wraz ze sprzeciwem skarżący przedłożył: oświadczenie w sprawie rachunku bankowego wraz z zaświadczeniem z banku; oświadczenie małżonki skarżącego o źródłach i wysokości dochodów; zaświadczenie małżonki skarżącego o zatrudnieniu i zarobkach; oświadczenie małżonki skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach; zestawienie operacji bankowych za okres od 2016-01-[...] do 2019-10-[...], oraz od 2010-01-[...] do 2019-10-[...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Podkreślić przy tym trzeba, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim jednakże sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, wierzytelności i przedmiotów wartościowych. Jest właścicielem udziałów w dwóch spółkach o łącznej wartości 205.000 zł. Pomimo, jak twierdzi, problemów ze stanem przepływów pieniężnych wciąż prowadzi działalność gospodarczą. Z przedłożonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2019 r. wynika, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej skarżący nie dostarcza towarów i wykonuje usług natomiast nabywa towary i usługi o niewielkiej wartości (150, 150, 400 zł). Z oświadczenia skarżącego oraz złożonej przez niego deklaracji PIT-36L za 2018 r. wynika, że dochód roczny z tej działalności to 10.497.78 zł. Małżonka skarżącego posiada stałe zatrudnienie a jej wynagrodzenie netto z trzech ostatnich miesięcy wynosi 1.647,11 zł i nie jest obciążone sądowymi lub administracyjnymi tytułami egzekucyjnymi. Ponadto posiada budynek administracyjno-biurowy o powierzchni 4571 m2 o wartości ok. 6 mln zł. Z przedłożonych oświadczeń wynika, że małżonkowie C. posiadają zadłużenia. Skarżący w bankach, ZUS i Urzędzie Skarbowym na łączną kwotę 7.391.528 zł a jego małżonka w bankach, Gminie [...] i P. S.A. łącznie na kwotę ok 1.901.844 zł. Obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Co istotne skarżący pomimo korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie wypełnił w sposób prawidłowy formularza PPF. Nie wskazał w nim bowiem żadnych informacji o kosztach utrzymania skarżącego i źródłach ich finansowania. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, w sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego w całości od kosztów sądowych. Mając jednak na uwadze trudną sytuację finansową małżonków C. oraz fakt, że wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie opiewa na kwotę 11.970 zł, Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 500 zł. Zaznaczyć należy, że w momencie wydawania przez referendarza sądowego zaskarżonego postanowienia skarżący nie wywiązał się z obowiązku przedstawienia, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej bowiem pomimo stosownego wezwania, nie przedłożył dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów żony. A jak słusznie zauważył referendarz sądowy, sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Brak ten skutkował odmową przyznania prawa pomocy. Niemniej jednak skarżący składając sprzeciw przedłożył stosowne dokumenty w tym zakresie, które potwierdziły, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Z tego też względu Sąd uznał, iż w sprawie, z uwagi na ekonomikę postępowania, zaistniała podstawa do zmiany zaskarżonego postanowienia. Zaznaczyć bowiem trzeba, że stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Z powyższego przepisu wynika, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] Woś T.(red), Knysiak-Sudyka H., Romańska M. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 243.Teza 5. LEX). Tym samym utrzymanie w niniejszej sprawie zaskarżonego postanowienia w mocy spowodowałoby, że skarżący ponownie wniósł by o przyznanie prawa pomocy przedkładając dokumenty, które w momencie rozpoznania sprzeciwu są już Sądowi znane, co prowadziłoby do zbędnego przedłużenia postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na postawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.