I SPP/Go 4/20

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. K.G., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] grudnia 2019r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że aktualnie nie pracuje, jest w trakcie poszukiwania pracy celem rozpoczęcia spłaty należności publicznoprawnych powstałych w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Jego żona jest w ciąży, co w znaczny sposób zwiększa aktualne wydatki rodziny i koszty jej utrzymania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że zamieszkuje z żoną i synem. Pomiędzy małżonkami obowiązuje rozdzielność majątkowa. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, wierzytelności. Utrzymuje się z prac dorywczych uzyskując miesięczny dochód ok. 1.000 zł oraz z wynagrodzenia małżonki w kwocie ok. 2.600 zł. Do zobowiązań zaliczył "koszty kasacyjne w wysokości 1.500 zł miesięcznie oraz inne wydatki typu woda, prąd w kwocie 300 zł miesięcznie. W rubryce 8 ("Stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym") formularza PPF skarżący wpisał: auto osobowe o wartości 8.000 zł oraz działki rolne o pow. ok. 1,2 ha. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano jego pełnomocnika do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: -dokumentu potwierdzającego ustrój majątkowy obowiązujący w małżeństwie skarżącego, -dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącego i jego żony, -wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego oraz jego małżonki za ostatnie trzy miesiące, -informacji o tytule prawnym małżonków do miejsca ich zamieszkania, -oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele oraz o źródłach ich finansowania, -dokumentów potwierdzających "koszty kasacyjne" w wysokości 1.500 zł za m-c, wskazane w rubryce 11 formularza PPF, wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania. W odpowiedzi pełnomocnik nadesłał odpis umowy użyczenia lokalu w którym zamieszkuje skarżący wraz z rodziną, umowy majątkowej małżeńskiej oraz harmonogramy spłat czterech kredytów gotówkowych w [...], a także historię rachunku bankowego J.G. za okres od [...] listopada 2019 r. do [...] lutego 2020 r. Jednocześnie skarżący określił miesięczne opłaty za prąd, wodę i gaz - 500 zł, za przedszkole syna - 650 zł, wydatki na samochód - 400 zł, wydatki na wyżywienie - 1.200 zł i raty kredytów - 2.000 zł. Dodał, że koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny są wspierane przez jego matkę (L.G.) i babcię (J.O.). Oświadczył nadto, że obecna sytuacja nie pozwala na pokrycie kosztów kasacyjnych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uprawniają do uznania, że skarżący nie jest w stanie sfinansować pełnych kosztów niniejszego postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości i rzeczy ruchomych. Nie posiada oszczędności. Pracuje dorywczo w gospodarstwie rolnym uzyskując dochód w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie. Jednakże, brak środków pieniężnych i fakt pozostawania skarżącego bez stałego zatrudnienia nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale również samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego, a także posiadany majątek, czyli obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy (...) Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Przypomnieć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zdaniem orzekającego, skarżący posiada realne możliwości zarobkowe. Jest młody, dziecko uczęszcza do przedszkola. Nie wykazał też żadnych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia stałego zatrudnienia. Co więcej, sytuacja finansowa skarżącego nie może być oceniana w oderwaniu od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych jego małżonki. Wynika to bowiem z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej. Skarżący wykazał, że jego małżonka pracuje, a jej wynagrodzenie miesięczne netto wynosi ok. 2.600 zł. Posiada samochód osobowy o wartości ok. 8.000 zł i działki rolne o powierzchni 1,2 ha. Z kolei, w wyniku analizy rachunku bankowego J.G. prowadzonego przez [...] ustalono, że jej wynagrodzenie otrzymywane z V. sp. z o.o. wyniosło: za październik 2019 r. 3.106,41 zł, za listopad 2019 r. 3.206,20 zł, za grudzień 2019 r. 3.323,54 zł i za styczeń 2020 r. 3.260,54 zł. Dodatkowo, w listopadzie i grudniu 2019 r. otrzymywała wynagrodzenie z Q. w wysokości 1.250,65 zł miesięcznie. Ponadto, jak ustalono, że dokonała ona wpłat własnych, nawet kilka w miesiącu, na różne kwoty: w listopadzie - łącznie 5.700 zł, w styczniu 2020 r. - 700 zł, a w lutym 2020 r. - 1.000 zł, co świadczy, że J.G. posiada inne źródła dochodów bądź oszczędności, poza systemem bankowym. Zauważyć też przy tym należy, że przedłożony przez pełnomocnika skarżącego wydruk operacji bankowych dokonanych na rachunku bankowym w [...] w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] lutego 2020 r. nie pozwala na określenie wysokości aktualnie dostępnych środków i ewentualnych oszczędności żony ulokowanych w banku, bowiem nie wskazano w nim stanu konta na pierwszy i ostatni dzień sporządzenia wydruku. Powyższe znacznie utrudnia pełną analizę jej możliwości płatniczych. Niewyjaśniona przez skarżącego pozostaje również kwestia pomocy finansowej matki i babki skarżącego, jej rozmiaru, formy i częstotliwości, a ponadto okoliczność zamieszkiwania rodziny skarżącego w mieszkaniu należącym do jego babki, bowiem przedłożona do Sądu umowa użyczenia zawarta została jedynie na okres od [...].01.2018r. do [...].01.2019 r. W odniesieniu zaś do spłaty kredytów gotówkowych przez żonę skarżącego wyjaśnić należy, że obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu czy pożyczki nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1310045). W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że mimo stałych dochodów małżonków, posiadanego majątku, którym można dysponować w taki sposób, aby uzyskać z niego dodatkowy dochód, pomocy członków rodziny, nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tym bardziej, że jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Tym samym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.