I SPP/Go 64/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. B.D. złożył skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 100 zł, skarżący wniósł o zwolnienie z tej opłaty. W nadesłanym w dniu 12 lipca 2021 r. formularzu PPF rozszerzył zakres wniosku wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że zamieszkuje z żoną i dwójką dzieci (14 i 11 lat). Nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia żony – W.D. w kwocie 2.100 zł netto miesięcznie oraz dochodów z działalności gospodarczej skarżącego w kwocie 2.500 zł miesięcznie. Z kolei wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący ujawnił kredyt w wysokości 1.500.000 zł (umowa wypowiedziana przez bank) oraz zajęcia komornicze. Dodał, że leczy się psychiatrycznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego, pismem z dnia [...] lipca 2021 r. skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy finansowej ze strony osób trzecich, nie ma mieszkania i nie ma tytułu do lokalu w którym przebywa, nie ma również pojazdów mechanicznych oraz nie ma wyciągu z rachunku bankowego, bo od wielu lat nie korzysta z konta. Wyjaśnił, że nie płaci za internet i telewizję, bo z tego nie korzysta, jeżeli zaś chodzi o inne opłaty, to nie zna ich wysokości, bo ponosi koszty mieszkania w ogólnej kwocie, bez wyszczególnienia poszczególnych opłat. Dodał, że nie ma dostępu do dokumentów finansowych i majątkowych żony, gdyż pozostają w rozdzielności majątkowej. Jednocześnie podniósł, że wobec niego prowadzona jest egzekucja, kwota roszczenia wynosi łącznie kilka milionów złotych. Dołączył kopie wezwania z [...] lutego 2020r. do zapłaty kwoty 1.529.121,15 zł, zawiadomienia z [...] stycznia 2021 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej, postanowienia z [...] października 2020r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz postanowienia z [...] kwietnia 2021 r. o przekazaniu sprawy egzekucyjnej. Następnie pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. nadesłał kopię zaświadczenia o zarobkach W.D. za okres maj-lipiec 2021 r. Jednocześnie oświadczył, że od wielu lat faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej i z tego powodu nie sporządza zestawień wartości przychodów i kosztów uzyskania, ani nie składa deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług. Powtórzył, że od kilkunastu lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To wnioskodawca powinien zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd/referendarza sądowego o zasadności przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Pomimo bowiem skutecznego doręczenia skarżącemu wezwań z 20 lipca 2021 r. i 9 sierpnia 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, w trybie art. 255 P.p.s.a., nie uczynił on w pełni zadość ww. zobowiązaniu. Z kolei, jego oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w pismach z dnia [...] lipca 2021r. i [...] sierpnia 2021r., nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny, bowiem dane w nich zawarte są niepełne bądź budzą wątpliwości. Po pierwsze zauważyć należy, że wbrew wyraźnemu wskazaniu w wezwaniu referendarza sądowego skarżący nie przedłożył jakichkolwiek nawet dokumentów księgowych, finansowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej. Co więcej, treść formularza stoi w sprzeczności z późniejszym jego oświadczeniem w tym zakresie. Zgodnie bowiem z formularzem PPF, działalność gospodarcza skarżącego przynosi miesięczny dochód netto 2.500 zł, natomiast w piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r. skarżący oświadczył, że od wielu lat faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej i z tego powodu nie sporządza zestawień wartości przychodów i kosztów uzyskania, ani nie składa deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług. Niewyjaśniona przez skarżącego pozostaje również kwestia ponoszonych wydatków, w tym związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W formularzu PPF skarżący ich nie ujawnił, z kolei w odpowiedzi na wezwanie referendarza do złożenia oświadczenia, jakiego rodzaju tytułem prawnym dysponuje skarżący bądź jego małżonka w stosunku do lokalu, w którym aktualnie mieszkają wraz z rodziną, oraz wskazanie wydatków związanych z jego utrzymaniem, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także źródeł ich finansowania, bądź ewentualne zaległości z tego tytuł, skarżący oświadczył jedynie, że nie płaci za internet i telewizję, bo z tego nie korzysta, jeżeli zaś chodzi o inne opłaty, to nie zna ich wysokości, bo ponosi koszty mieszkania w ogólnej kwocie, bez ujawnienia jej wartości, przy czym dodał, że nie ma tytułu do lokalu w którym przebywa. Wbrew wskazaniu w wezwaniu referendarza sądowego skarżący nie przedłożył także wyciągów z rachunków i lokat bankowych obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzajem dowodem, który pokazuje nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Twierdzenie skarżącego, że od wielu lat nie korzysta z rachunku, nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia żądanych wyciągów. Sprzeczności budzi również oświadczenie skarżącego w zakresie stanu posiadania. Skarżący będąc świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, w nadesłanym formularzu PPF, oświadczył, że nie posiada żadnego majątku (m.in. nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych praw majątkowych). Tymczasem, jak wynika z Rejestru Przedsiębiorców, skarżący posiada w A. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS nr: [...]) 2100 udziałów o łącznej wartości 105.000,00 zł. Wartość ta wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu w niniejszej sprawie, który wynosi jedynie 100 zł, i co więcej, jest jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Podobnie powoływanie się przez skarżącego na zawartą umowę majątkową małżeńską nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Sytuacja finansowa skarżącego nie może być bowiem oceniana w oderwaniu od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych jego małżonki. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 682 ze zm. - dalej: "k.r.o."). W orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 k.r.o. obowiązku wzajemnej pomocy (postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11). Oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc (postanowienie NSA z 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 211/14). Dlatego też ustalając dochód wnioskodawcy, należało uwzględnić sytuację finansową i majątkową jego żony. Tymczasem skarżący, w odpowiedzi na wezwania z dnia 20 lipca 2021 r. i 9 sierpnia 2021 r. do przedłożenia dokumentów potwierdzających dochody i wydatki żony, stanu posiadania, wyciągów z jej rachunków bankowych i lokat, nadesłał jedynie zaświadczenie potwierdzające, że W.D. jest zatrudniona na czas nieokreślony i w okresie ostatnich trzech miesięcy otrzymała wynagrodzenie miesięczne netto w wysokości 2.061,67 zł. Brak wymaganych wezwaniami referendarza sądowego dokumentów i informacji w rezultacie uniemożliwił zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. To zaś z kolei uniemożliwiło ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Jak już bowiem wspomniano wyżej, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.