I SPP/Go 8/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2020 r na posiedzeniu niejawnym. sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2020r. sygn. akt I SPP/Go 8/20 w sprawie ze skargi P.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P.W., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Go 621/19. Jednocześnie złożył formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że nie posiada żadnych dochodów oraz majątku, który mógłby spieniężyć i przeznaczyć na uregulowanie wpisu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (rubryki od 6 do 11 formularza PPF) zostały wypełnione poprzez wpisanie słów "nie dotyczy" lub "brak". Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano jego pełnomocnika do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: - oświadczenia czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, - dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącego, a w przypadku gdyby skarżący pozostawał w związku małżeńskim także jego małżonki, - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego za ostatnie trzy miesiące, a w przypadku gdyby skarżący pozostawał w związku małżeńskim także rachunków bankowych i lokat jego małżonki, - oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele oraz o źródłach ich finansowania, - informacji o tytule prawnym skarżącego do miejsca jego zamieszkania, ze wskazaniem źródeł finansowania wydatków z nim związanych. W odpowiedzi skarżący poinformował, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Pozostaje w związku małżeńskim z E.M., z tym że posiada rozdzielność majątkową i pozostaje z nią w faktycznej separacji. Nie posiada rachunku bankowego. Nie składał rocznego zeznania podatkowego. Utrzymuje się z prac dorywczych i sezonowych na terenie Belgii i otrzymuje miesięczny dochód w granicach 350-700 Euro. Mieszka na stałe u przyjaciela, któremu odwdzięcza się pomocą. Na utrzymanie wydaje miesięcznie 400-600 Euro. Posiada udziały w spółce PHU L sp. z o.o., jednakże udziały te nie są nic warte. Jego żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Opiekuje się ona swoimi rodzicami i w zamian za opiekę ma pełne utrzymanie. Jego żona nie ma żadnych obrotów na koncie, albo są to obroty minimalne. Wnioskodawca nadesłał również dokumenty potwierdzające rozdzielność majątkową oraz stan kont jego żony w Banku [...] (konto 360° i konto oszczędnościowe) na dzień [...] lutego 2020 r. wraz z wyciągiem transakcji na koncie 360° za okres od [...] listopada 2019 r. do [...] lutego 2020 r Postanowieniem z dnia 24 lutego 2020 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia postanowienia referendarz wyjaśnił, że to po stronie osoby ubiegającej się o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania leży obowiązek udowodnienia, iż spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Zatem to skarżący powinien starać się wykazać, że jego sytuacja majątkowa jest rzeczywiście trudna, uniemożliwiająca poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza obowiązek ten powinien być dla skarżącego zrozumiały tym bardziej, że korzysta on z usług profesjonalnego pełnomocnika. Co więcej, skarżący już wcześniej składał wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach o sygn. akt I SA/Go 349/17, I SA/Go 348/18 czy I SPP/Go 96/19. Tymczasem, zdaniem referendarza, działania strony i jej pełnomocnika ograniczają się jedynie do minimum czynności, dzięki którym można uznać, że odpowiadają na kierowane do nich wezwania. Nadesłany w dniu 6 lutego 2020 r. formularz PPF w żaden sposób nie obrazuje sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Referendarz stwierdził, że o ile zrozumiałym jest wpisanie słów "brak" w rubrykach dotyczących posiadanego majątku, to takie samo wypełnienie rubryki 11 – "Zobowiązania i stałe wydatki (np. [...] koszty ponoszone na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji [...]" świadczy o niechęci do przedstawienia swoich rzeczywistych możliwości płatniczych. Ponadto, w ocenie referendarza, treść formularza stoi w sprzeczności z późniejszym oświadczeniem skarżącego. Zgodnie z formularzem PPF skarżący, ani żadna z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie osiąga dochodów, natomiast z oświadczenia skarżącego z [...] lutego 2020 r. wynika, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie z prac sezonowych i dorywczych. Podobnie jest z wydatkami. W formularzu skarżący nie wykazał żadnych zobowiązań, z kolei w piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. oświadczył, że na utrzymanie wydaje miesięcznie ok. 400-600 Euro. Pomimo wezwania, skarżący nie sprecyzował jednak, jakie kwoty przeznacza na konkretne cele związane ze swoim utrzymaniem. Ponadto, w rubryce 7.2.2. ("Papiery wartościowe i inne prawa majątkowe, np. udziały, [...]") formularza PPF skarżący wpisał "Brak", zaś z oświadczenia wynika, że posiada on udziały w spółce PHU L sp. z o.o. Skarżący nie poinformował również, że posiada w P spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS nr: [...]) 100 udziałów o łącznej wartości 50.000 zł. Referendarz wyjaśnił również, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej. Pomimo jednak tej wiedzy, uzyskanej z postanowień wydanych w innych sprawach, i precyzyjnego wezwania w niniejszej sprawie, skarżący nadal w sposób niezwykle oszczędny i niepełny informuje o sytuacji finansowej żony, pozbawiając tym samym Sąd rzetelnej oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W konsekwencji referendarz stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw zarzucając naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez nieprawidłową ocenę okoliczności sprawy i odmówienie skarżącemu przyznania prawa pomocy oraz art. 6 Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 04.11.1950r. (Dz. U. z 1993r. nr 61 poz. 284), poprzez odmowę przyznania prawa pomocy, co skutkuje naruszeniem prawa do sądu. Wobec podniesionych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W ocenie skarżącego z przedłożonych przez niego dokumentów wynika, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Posiada jedynie niewielkie dorywcze dochody, które przeznacza na bieżące utrzymanie. Nie dysponuje żadnym majątkiem, który mógłby spieniężyć. Od 5 lat ma ustanowioną rozdzielność majątkową z małżonką, która prowadzi oddzielne gospodarstwo rolne i nie ma obowiązku partycypować w kosztach i zadłużeniach skarżącego. Skarżący stwierdził, że uzależnienie przyznania pomocy prawnej od dokładnego określenia sytuacji majątkowej małżonka należy uznać za naruszenie prawa do sądu, bowiem w przypadku, gdy współmałżonek pozostający w separacji nie chce współpracować, to skarżący nie ma możliwości sprostać wezwaniu sądu do przedłożenia dokumentów, do których nie ma dostępu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 poz. 2325), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.) Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć należy, że ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Przypomnieć bowiem należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń oraz argumentów podniesionych w sprzeciwie stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Przypomnieć należy, że we wniosku PPF skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności i majątku. Powyższe nie oznacza jednak, że jest on pozbawiony źródła utrzymania, co zresztą sam przyznał, podając w kontrze do poprzedniego oświadczenia, że uzyskuje dochody z prac dorywczych i sezonowych w wysokości 350 – 700 Euro miesięcznie, przeznaczając na utrzymanie 400 - 600 Euro. Co istotne, nie przedłożył żadnych dokumentów pozwalających zweryfikować podane kwoty. Nie sprecyzował także, na jakie konkretne cele związane z utrzymaniem przeznacza wskazane kwoty, pomimo precyzyjnego wezwania w tym zakresie. Co więcej, dopiero na wezwanie wskazał, że posiada udziały w spółce PHU L s p. z o.o. Nie poinformował również – a na co zwrócił uwagę referendarz sądowy - że posiada 100 udziałów w spółce P sp. z o.o. o wartości 50.000 zł (KRS nr [...]). W świetle powyższego nie sposób uznać, że skarżący w sposób pełny przedstawił swoją sytuację majątkową. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że uzależnienie przyznania pomocy prawnej od dokładnego określenia sytuacji majątkowej małżonka należy uznać za naruszenie prawa do sądu, bowiem w przypadku, gdy współmałżonek pozostający w separacji nie chce współpracować, to skarżący nie ma możliwości sprostać wezwaniu sądu do przedłożenia dokumentów, do których nie ma dostępu. Odnosząc się do powyższego, Sąd podziela stanowisko referendarza, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Wbrew twierdzeniom skarżącego oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. np. post. NSA: z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14, z 10 czerwca 2016 r. I FZ 148/16, z 30 sierpnia 2016 r. I GZ 489/16). Zaznaczyć również należy, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona bowiem wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) lub sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W związku z powyższym, istotnym było zobrazowanie także sytuacji majątkowej żony skarżącego. Tymczasem skarżący – pomimo precyzyjnego wezwania - nie przedłożył wszystkich określonych w tym wezwaniu dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej małżonki, które mogłyby podlegać ocenie w perspektywie zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu za gołosłowne należy uznać twierdzenie skarżącego o separacji między małżonkami, skoro nie przedłożono żadnego orzeczenia Sądu, potwierdzającego ten stan. Zwłaszcza, mając na uwadze fakt, że skarżący, posiadał wiedzę, że taki dokument jest istotny przy ocenie tej okoliczności z wcześniej otrzymanych postanowień tutejszego Sądu w przedmiocie prawa pomocy. Nie sposób też zgodzić się ze skarżącym, że zaskarżone postanowienie narusza art. 6 Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284), poprzez odmowę przyznania prawa pomocy, co skutkuje naruszeniem prawa do sądu. Do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść wówczas, gdyby odmówiono stronie przyznania prawa pomocy mimo ustalenia, że nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu. Tymczasem w niniejszej sprawie do takiego ustalenia nie doszło, w głównej mierze z uwagi na brak informacji od samego skarżącego, który – mimo wezwania - nie przedstawił wszystkich dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego i jego żony. W konsekwencji nie wykazał też skutecznie, że w takiej trudnej sytuacji rzeczywiście się znajduje. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a, postanowił jak w sentencji.