I SPP/Go 93/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.N. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tej spółki w podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2019 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. M.N. złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Do skargi dołączył, złożony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu podał, że jest osobą po przejściach. Cierpi na depresję, ma problemy z kręgosłupem. Z uwagi na zły stan psychiczny nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu żony. Jest zadłużony, ma wiele zajęć komorniczych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pasierbicą (lat 10). Nie posiada nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów, żona zaś jest właścicielką mieszkania obciążonego kredytem hipotecznym i samochodu [...] w leasingu. Wśród dochodów skarżący wskazał dochód żony z działalności ok. 10.000 zł miesięcznie, z kolei po stronie miesięcznych zobowiązań i wydatków rodziny ujawnił: kredyt hipoteczny i czynsz ok. 1.500 zł, leasing auta ok. 1.000 zł, lokal i opłaty ok. 3.000 zł, zajęcia dodatkowe dziecka ok. 500 zł oraz koszty wyżywienia, środków czystości i ubrań, a także koszty ubezpieczenia auta ok. 3.500 zł rocznie. Analogiczne wnioski o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył w sprawach o sygn. akt I SPP/Go 94/21 - I SPP/Go 96/21. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego oraz jego małżonki, pismem z dnia [...] listopada 2021 r. skarżący oświadczył, że rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej żony M.N., opodatkowanej w formie ryczałtu. Ponadto żona otrzymuje świadczenie 500 plus na córkę i raz w roku 300 zł na wyprawkę do szkoły. Opłaty związane z kosztami utrzymania mają odzwierciedlenie w wyciągach bankowych, gdyż żona wszystkie opłaty robi z konta. Miesięczne wydatki wyglądają następująco: gaz ok. 50 zł, prąd ok. 160 zł, leasing 1.018 zł, czynsz 615 zł, kredyt 608,96 zł, TV 52 zł, telefony 236 zł, a także koszty utrzymania (ubrania, żywność, środki czystości) oraz opłaty żony z tytułu prowadzonej działalności m.in. ZUS - 2.791,30 zł, księgowa - 200 zł, czynsz - 1.317 zł. Ponadto skarżący dodał, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym żony. Oświadczył również, że nie jest w stanie wskazać wysokości zadłużenia i podmiotów, u których jest zadłużony, gdyż są to stare sprawy, choć przypomina sobie, że zadłużenie było na pewno w bankach [...]. Nie ma też żadnych dokumentów potwierdzających dokonane czynności egzekucyjne. Powtórzył, że nie posiada żadnego majątku. Jednocześnie skarżący nadesłał podsumowanie ewidencji przychodów Fabryki [...] za okres od stycznia do września 2021 r. z wykazanym przychodem w łącznej kwocie 287.594,30 zł oraz wydruki JPK deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień i wrzesień 2021 r., wyciągi operacji dokonanych w okresie ostatnich trzech miesięcy na rachunkach bankowych żony skarżącego w [...] nr [...] (konto Biznes) i [...] (rachunek depozytowy osobisty). Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Może on samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05 - powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych dokumentów wynikać musi w sposób jednoznaczny, że strona znajduje się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym. Co więcej, informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi/referendarzowi sądowemu w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). W przypadku bowiem przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z 16 kwietnia 2008r. sygn. akt II OZ 326/08). Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł przede wszystkim brak dochodów, brak nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Jednakże brak środków pieniężnych, majątku i fakt pozostawania skarżącego bez zatrudnienia nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając bowiem sytuację materialną wnioskodawcy pod względem przesłanek z art. 246 P.p.s.a., wziąć należy pod uwagę również sytuację majątkową i zarobkową jego współmałżonka. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z M.N.. Wspólnie z małoletnią córką A. prowadzą gospodarstwo domowe. Jak wynika z wyciągów rachunków bankowych prowadzonych w [...] nr [...] M.N. posiadała zgromadzone środki w kwotach odpowiednio 9.936,97 zł - saldo na dzień [...] października 2021r. oraz 1.740,84 zł saldo na dzień [...] listopada 2021 r. Z kolei na dzień [...] września 2021r. tj. w dacie złożenia skargi do sądu, kiedy skarżący liczył się już z obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi, stan środków na rachunku bankowym nr [...] wynosił 16.241,83 zł, zaś na rachunku o nr [...] wynosił 13.628,28 zł. Już samo dysponowanie środkami w tak znacznej kwocie, w zasadzie wyklucza możliwość obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego. Wartość ta bowiem wielokrotnie przewyższa wysokość opłat sądowych w rozpoznawanej sprawie (na obecnym etapie postępowania wpis od skargi wynosi 500 zł), nawet przy uwzględnieniu faktu, że wnioskodawca jest zobowiązany do ich poniesienia jednocześnie w czterech sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że rodzina skarżącego utrzymuje się z działalności gospodarczej żony M.N. (Fabryka [...]), z której finansuje wszystkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem. Dochód z tej działalności skarżący określił na kwotę ok. 10.000 zł miesięcznie. Jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, w ramach ww. działalności w lipcu 2021 r. dokonano dostaw towarów i usług w kwocie 27.419 zł przy nabyciu towarów na kwotę 15.279 zł, w sierpniu 2021 r. w kwocie 34.980 zł przy nabyciu towarów na kwotę 15.093 zł oraz we wrześniu 2021 r. w kwocie 37.162 zł przy nabyciu towarów na kwotę 24.313 zł. Ponadto na podstawie przedłożonych wydruków rachunków bankowych małżonki skarżącego ustalono, że do dyspozycji rodziny pozostają również środki z programu 500+ w kwocie 500 zł miesięcznie oraz alimenty w kwocie 400 zł miesięcznie. Z kolei miesięczne wydatki skarżący oszacował na kwotę ok. 7.500 zł, z czego wydatki związane z prowadzoną działalnością w łącznej kwocie ponad 4.308,30 zł (ZUS, czynsz za lokal, księgowa) oraz wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w kwocie ok. 3.000 zł (czynsz za mieszkanie, kredyt, gaz, prąd, TV, telefony, zajęcia dodatkowe córki, leasing). Skarżący nie wykazał przy tym, aby jego rodzina posiadała jakiekolwiek zadłużenia czy zobowiązania, których nie jest w stanie spłacić lub ma/miała problemy w terminowym regulowaniu miesięcznych wydatków. Dokonanie zestawienia ww. danych pozwala stwierdzić, że suma miesięcznych dochodów rodziny skarżącego znacznie przekracza zadeklarowane przez skarżącego wydatki, co bez wątpienia pozwala na pokrycie nieujawnionych w formularzu kosztów wyżywienia, zakupu ubrań i środków czystości, a także kosztów zainicjowanego postępowania, tym bardziej, że obowiązek ich uiszczenia rozłożony jest w czasie. Zauważyć przy tym należy, że małżonkowie opłacają wiele wydatków, które nie mieszczą się w kosztach utrzymania koniecznego. Nie mogą zostać zaliczone do niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem, których ponoszenie jest nieodzowne, chociażby opłaty za platformę [...] w kwocie 52 zł miesięcznie czy koszty związane z zajęciami dodatkowymi córki w wysokości 500 zł miesięcznie, tym bardziej, że skarżący nie ujawnił, jakie są to zajęcia. Również zakup w salonie jubilerskim w dniu [...] września 2021r. czy dotacja na hospicjum (przelew z dnia [...] września 2021r.) nie mogą zostać zaliczone do niezbędnych wydatków. W sytuacji zaś, gdy skarżący jest w stanie wygospodarować z posiadanych środków pieniężnych fundusze na wydatki niezwiązane z koniecznym utrzymaniem i minimalnymi potrzebami bytowymi, nie ma żadnych podstaw do uznania go za osobę ubogą, wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa poprzez przyznanie prawa pomocy. Ponadto analiza wyciągów rachunków bankowych M.N. w [...] nr [...] wykazała znaczne wydatki małżonków w sklepach odzieżowych (m.in. [...]) np. we wrześniu 2021 r. na łączną kwotę prawie 650 zł, a w następnym miesiącu ponad 850 zł. W ocenie referendarza, brak jest również argumentów do przyznania pierwszeństwa wydatkom o charakterze cywilnoprawnym przed wydatkami o charakterze publicznoprawnym, do których zalicza się należności związane z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W judykaturze stwierdza się wręcz, że fakt spłaty kredytu czy pożyczki nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2013r. sygn. akt II FZ 281/13, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013r. sygn. akt II FZ 158/13). Poza tym, jak wynika z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych, M.N. w okresie ostatnich trzech miesięcy dokonała licznych wypłat gotówki, i to w znacznych kwotach, np. w sierpniu 2021 r. na łączną kwotę 12.000 zł, we wrześniu 2021 r. w kwocie 3.000 zł, zaś w październiku 2021 r. na łączną kwotę 11.900 zł, co może świadczyć o tym, że środki te zasiliły oszczędności gromadzone przez małżonków poza systemem bankowym, bo jak sam oświadczył skarżący, "żona wszystkie opłaty robi z konta". Niezależnie od powyższego podnieść zależy, że M.N. w październiku 2021r. z rachunku nr [...] dokonała 11 przelewów, każdy po 500 zł, na swój rachunek bankowy o nr [...], którego posiadania nie ujawniła w toku rozpoznawanej sprawy. W tym stanie stwierdzić należało, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rezultacie czego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.