I SPP/Go 96/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 8 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 września 2019 r. sygn. akt I SPP/Go 96/19 w sprawie ze skargi P.DW. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P.DW. wraz ze skargą przedłożył do tut. Sądu formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że nie posiada dochodów oraz majątku, który mógłby spieniężyć i przeznaczyć na uregulowanie wpisu. Punkty od 6 do 11 formularza PPF (oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach) zostały wypełnione poprzez wpisanie słów "nie dotyczy" lub "brak". Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano jego pełnomocnika do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: - dokumentu potwierdzający status bezrobotnego; - informacji czy skarżący jest żonaty, a w takim wypadku dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów żony skarżącego,- wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego oraz jego żony obejmujące okres ostatnich 3 miesięcy, - odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony za rok 2018, - informacji o kosztach utrzymania skarżącego z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele oraz o źródłach ich finansowania, - informacji o tytule prawnym do miejsca jego zamieszkania ze wskazaniem źródła finansowana wydatków z nim związanych. W odpowiedzi skarżący podał, że: nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Pozostaje w związku małżeńskim, z tym że posiada rozdzielność majątkową. Nie posiada rachunku bankowego. Nie składał rocznego zeznania podatkowego. Utrzymuje się z prac dorywczych i sezonowych na terenie Belgii i otrzymuje miesięczny dochód w granicach 350-700 Euro. Mieszka na stałe u przyjaciela, któremu odwdzięcza się pomocą. Na utrzymanie wydaje miesięcznie 400-600 Euro. Posiada udziały w spółce PHU L. sp. z o.o., jednakże udziały te są nic nie warte. Jego żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Opiekuje się ona swoimi rodzicami i w zamian za opiekę ma pełne utrzymanie. Jego żona nie ma żadnych obrotów na koncie, albo są to obroty minimalne. Wnioskodawca nadesłał również dokumenty potwierdzające rozdzielność majątkową oraz stan konta jego żony na dzień [...] września 2019 r. Postanowieniem z 13 września 2019 r. sygn. akt I SPP/Go 96/19 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że sposób wypełnienia formularza PPF świadczy o niechęci skarżącego do przedstawienia swoich rzeczywistych możliwości płatniczych. Dodał, że treść formularza stoi w sprzeczności z późniejszym oświadczeniem skarżącego. Zgodnie bowiem z formularzem PPF skarżący, ani żadna z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie osiąga dochodów. Natomiast z pisma skarżącego z [...] września 2019 r. wynika, że skarżący otrzymuje wynagrodzenie z prac sezonowych i dorywczych w wysokości 400-600 Euro, które w całości przeznacza na swoje utrzymanie. Z kolei w rubryce 7.2.2. formularza PPF wpisał "Brak", natomiast z oświadczenia wynika, że posiada udziały w spółce PHU L. sp. z o.o. Zauważył, że w sprawie nie nadesłano wszystkich dokumentów i informacji, o które strona była wzywana. Nie sprecyzowano jakie kwoty przeznacza na konkretne cele związane ze swoim utrzymaniem. Nie przedstawiono ani wyciągów z kont bankowych żony skarżącego za okres 3 miesięcy (dokument z [...] dotyczy tylko stanu konta na konkretny dzień), ani odpisu jej zeznania podatkowego. Tymczasem, sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka, a fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania. Skarżący nie poinformował również, że posiada w P. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS nr: [...]) 100 udziałów o łącznej wartości 50.000 zł. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez nieprawidłowa ocenę okoliczności sprawy i odmówienie prawa pomocy oraz art. 6 Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw Człowiek i Podstawowych Wolności, poprzez naruszenie prawa do sądu. W uzasadnieniu podał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Zaznaczył, że skarżący posiada jedynie niewielkie dochody, które przeznacza na bieżące utrzymanie. Nie dysponuje żadnym majątkiem, który mogły spieniężyć. Od 5-lat ma ustanowioną rozdzielność majątkową z małżonką, która prowadzi oddzielne gospodarstwo rolne i nie ma obowiązku partycypować w kosztach i zadłużeniach skarżącego. Skarżący stwierdził, że przedłożył wszystkie żądane dokumenty, o ile był w ich posiadaniu. Nie ma też wpływu na to, jakie dokumenty przekazuje mu żona i nie ma możliwości ich uzyskania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm.– dalej cyt. jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.) Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. W niniejsze sprawie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. We wniosku PPF skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności i majątku. Powyższe nie oznacza jednak, że jest on pozbawiony źródła utrzymania, co zresztą sam przyznał, podając w kontrze do poprzedniego oświadczenia, że uzyskuje dochody z prac dorywczych i sezonowych w wysokości 350 – 700 Euro miesięcznie, przeznaczając na utrzymanie 400 - 600 Euro. Co istotne, nie przedłożył żadnych dokumentów pozwalających zweryfikować podane kwoty. Nie sprecyzował także, na jakie konkretne cele związane z utrzymaniem przeznacza wskazane kwoty, pomimo precyzyjnego wezwania w tym zakresie. Co więcej, dopiero na wezwanie wskazał, że posiada udziały w spółce PHU L. s p. z o.o. Nie poinformował również – a na co zwrócił uwagę referendarz sądowy - że posiada 100 udziałów w spółce P. sp. z o.o. o wartości 50.000 zł (KRS nr [...]). W świetle powyższego nie sposób uznać, że skarżący w sposób pełny przedstawił swoją sytuację majątkową. Skarżący twierdzi w sprzeciwie, że jego małżonka z którą ma rozdzielność majątkową, nie ma obowiązku partycypować w jego kosztach. Odnosząc się do powyższego, Sąd podziela stanowisko referendarza, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Wbrew twierdzeniom skarżącego oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. np. post. NSA: z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14, z 10 czerwca 2016 r. I FZ 148/16, z 30 sierpnia 2016 r. I GZ 489/16). Zaznaczyć również należy, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona bowiem wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) lub sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W związku z powyższym, istotnym było zobrazowanie także sytuacji majątkowej żony skarżącego. Tymczasem skarżący – pomimo precyzyjnego wezwania - nie przedłożył dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej małżonki, które mogłyby podlegać ocenie w perspektywie zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi bowiem o nadesłanie jej rocznego zeznania podatkowego oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, przedłożył jedynie zaświadczenie z banku [...] dotyczące stanu na rachunkach bankowych na dzień [...].09.2019 r. Za gołosłowne należy uznać także twierdzenie skarżącego o separacji między małżonkami, skoro nie przedłożono żadnego orzeczenia Sądu, potwierdzającego ten stan. Nie sposób wreszcie zgodzić się ze skarżącym, że zaskarżone postanowienie narusza art. 6 Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284), poprzez odmowę przyznania prawa pomocy, co skutkuje naruszeniem prawa do sądu. Do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść wówczas, gdyby odmówiono stronie przyznania prawa pomocy mimo ustalenia, że nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu. Tymczasem w niniejszej sprawie do takiego ustalenia nie doszło, w głównej mierze z uwagi na brak informacji od samego skarżącego, który – mimo wezwania - nie przedstawił wszystkich dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego i jego żony. W konsekwencji nie wykazał też skutecznie, że w takiej trudnej sytuacji rzeczywiście się znajduje. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a, postanowił jak w sentencji.