II SA/Go 1014/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.H. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 3 grudnia 2012 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek M.H. o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu jego miesięczny dochód wynosi 1.800 – 2.000 zł. M.H. oświadczył, ze przeciwko niemu są prowadzone liczne postępowania egzekucyjne. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2012 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: 1. przedłożenie rachunków potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu), 2. przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, 3. zestawienie wartości przychodów z działalności gospodarczej oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z działalnością gospodarcza prowadzoną przez skarżącego, 4. przedłożenie rachunków potwierdzających ewentualnie ponoszone koszty zakupu leków (leczenia), 5. dokumentu potwierdzającego prowadzenie wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego przesłał odpis zeznania podatkowego za 2011 r. wraz z informacją o odliczeniach oraz deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od 08/2012 r. do 10/2012 r. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 1014/12 Referendarz Sądowy Odmówił M.H. przyznania prawa pomocy, wskazując, iż nie uzupełnił on zgodnie z wezwaniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych i rachunków obrazujących ponoszone koszty związanych z utrzymaniem domu. Nadto podkreślił, że z treści formularza PPF nie wynika jakie skarżący ponosi wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie przedstawił także dokumentu potwierdzającego prowadzenie przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji Referendarz sądowy stwierdził, że nie jest możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego dalszej kolejności, wskazując, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076), podkreślił, że skarżący osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (1.800 zł – 2.000 zł). Konkludując rozważania w powyższym zakresie, stwierdził, że M.H. nie wykazał, że zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. M.H., reprezentowany przez radcę prawnego J.K. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie, wnosząc jednocześnie o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi w kwocie 3200 zł. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że w piśmie z dnia [...] grudnia 2012r. wykazał swoją sytuację finansowa, zdrowotną, majątkową i osobistą. Z załączonej dokumentacji, w jego ocenie, wynika jednoznacznie kiepska sytuacja majątkowa. Podkreślił, że środki uzyskiwane ze skromnych dochodów służą w pierwszej kolejności na koszty utrzymania płynności finansowej prowadzonego przedsiębiorstwa itp. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje. Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 – dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2012 r. sygn. akt II FZ 391/12 LexPolonica 3893568; z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 246/12 LexPolonica 3107916). Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (zob. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., II GZ 100/12, LEX nr 1145540). Na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, wniesionego sprzeciwu, należy stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do niego dokumentów (zestawienie przychodów i wydatków) wynika, iż skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny przychód w wysokości od 2000 zł do 3000 zł, zaś miesięczny jego dochód wynosi od 1800 zł do 2000 zł. Roczny dochód w 2011 r. wyniósł 48897,63 zł. Pomimo wezwania z dnia 18 grudnia 2012 r. wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania, zakupem leków, czy kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Również wnosząc sprzeciw wnioskodawca nie wykazał, jakie koszty w istocie ponosi w związku z utrzymaniem siebie i prowadzonej działalności gospodarczej, poprzestając jedynie na twierdzeniu o swojej trudnej sytuacji finansowej i konieczności pokrywania z uzyskanego dochodu wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Powyższe zatem nie czyni zadość wymogom określonym przez przepisy prawa, zgodnie z którymi wnioskodawca wykazać musi, a więc udowodnić, swoją trudną sytuację finansową, która w kontekście art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów postępowania. Wysokość uzyskiwanego rocznego dochodu, oraz wskazany miesięczny dochód wnioskodawcy wskazują, na istnienie możliwości zgromadzenia niezbędnych środków na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. M.H., nie wykazał, aby w sprawie zachodziły odmienne okoliczności. Dodatkowo podkreślić należy, że w orzecznictwie podnosi się, iż posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). W tym kontekście należy podkreślić, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Uwzględniając powyższe rozważania, wskazać należy zatem, że wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa faktycznie uniemożliwiała mu poniesienia kosztów uiszczenia opłaty sądowej w postaci wpisu sądowego, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tymczasem jedynie w takim przypadku, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. Po mimo wezwania Sądu, wnioskodawca nie skorzystał z możliwości dokładnego wyjaśnienia swojej sytuacji finansowej, w tym wskazanych kosztów utrzymania rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12). Instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FPP 2/12 ). Z tych względów w opinii Sądu uzasadniony jest wniosek, że skarżący nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.