II SA/Go 258/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Protokolant sekr. sąd. Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2013 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Wojewody z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej D.K. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2012r. Burmistrz, powołując się na dyspozycję art. 15 ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu D.K. wraz z synem B.K. z pobytu stałego w lokalu położonym w [...]. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, iż z wnioskiem o wymeldowanie D. i B.K. wystąpił Miejsko-Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, uzasadniając go faktem ponad rocznego niezamieszkiwania tychże osób w ww. lokalu oraz ich zameldowania na pobyt czasowy w miejscowości [...]. Przedmiotowy lokal został z kolei wynajęty przez męża D.K. – S.K. osobom trzecim, bez wymaganej zgody właściciela lokalu. Małżeństwo D.K. ze S.K. zostało rozwiązane na mocy wyroku Sądu Okręgowego. Były mąż D.K. był głównym najemcą lokalu mieszkalnego, którego właścicielem jest Gmina, a administratorem Miejsko-Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Sąd nie rozstrzygał kwestii korzystania z lokalu. W dniu 10 sierpnia 2010r. D.K. złożyła w Sądzie Rejonowym pozew o eksmisję byłego męża, zaś dnia [...] października 2010r. Sąd ten wydał wyrok zaoczny przeciwko S.K. o eksmisję z powództwa D.K., nakazując S.K. opróżnienie i opuszczenie lokalu mieszkalnego położonego w [...] wraz ze wszystkimi osobami i rzeczami jego prawa reprezentującymi i wydanie go powódce. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego S.K. dostarczył do Urzędu Miejskiego uzasadnienie do wyroku o rozwód (sygn. akt [...]), w którym podnosi się, że "Powódka D.K. wniosła o rozwiązanie jej związku małżeńskiego z pozwanym S.K. przez rozwód z wyłącznej winy pozwanego, (...) ustalenie , że prawo do najmu lokalu komunalnego będzie przysługiwało pozwanemu a powódka się go zrzeka na rzecz pozwanego". Organ ustalił nadto, że D.K. i jej dwóch synów zameldowali się na pobyt czasowy w miejscowości [...], w jej rodzinnym domu na czas od [...] sierpnia 2009r. do [...] sierpnia 2013r. Kontrola meldunkowa przeprowadzona przez policjantów z Posterunku Policji wykazała, że D.K. i jej dwóch synów nie mieszkają w miejscu pobytu stałego od ponad dwóch lat. W swoich wyjaśnieniach D.K. wskazała, że musiała się wyprowadzić wraz z synami ze spornego lokalu, gdyż mąż groził, że ich pozabija, awanturował się, co doprowadzało do interwencji policji. Poinformowała również, że pracuje w Holandii i wyjeżdża tam zazwyczaj na okres 6 tygodni. W dniu [...] listopada 2010r. Miejsko-Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej zwrócił się do D.K. o dostarczenie zaświadczenia o prawomocności wyroku o eksmisję S.K.. Organ I instancji nie otrzymał informacji, czy D.K. dostarczyła powyższe zaświadczenie i z uwagi na powyższą okoliczność w dniu [...] grudnia 2010r. wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania. Dnia [...] kwietnia 2012r. Zakład zwrócił się z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie wymeldowania, informując, że dnia [...] kwietnia 2012r. S.K. przekazał do dyspozycji Zakładu najmowany lokal komunalny. S.K. utracił tytuł prawny do lokalu prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego (sygn. akt [...]). Dnia 26 czerwca 2012r. podjęto zawieszone postępowanie. D.K. w dniu [...] lipca 2012r. zeznała do protokołu, iż ostatni raz nocowała w lokalu przy [...] w styczniu 2008r. Doszło wówczas do interwencji policji, podczas której zabrano męża do izby wytrzeźwień. Wyprowadziła się do [...], w której wynajmowała lokal za 1700zł. Korzystała także z pomocy psychologów z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie. Nie mogła wrócić do miejsca pobytu stałego, gdyż doszłoby do tragedii. Podniosła, że w czasie trwania spraw sądowych kontaktowała się z Dyrektorem Zakładu. Podkreśliła nadto, że nie opuściła lokalu dobrowolnie, lecz została do tego zmuszona przez odgrażającego się i awanturującego się męża. W jej ocenie, o czynionych przez nią staraniach się o to mieszkanie świadczyć może złożenie sprawy o eksmisję męża w 2010 roku. Poinformowała, że obecnie zamieszkuje w [...] u matki, przy czym z uwagi na zadłużenie powstałe po wyprowadzeniu się z miejsca zameldowania zmuszona jest pracować - w celu spłaty zobowiązań - za granicą. Burmistrz wskazał, iż D.K. twierdząc, że musiała opuścić lokal mieszkalny ze względu na zaistniałą sytuację życiową, czyli awantury wszczynane przez męża, bicie jej i synów, interwencje policji, nie wspomina o tym, że w czasie sprawy rozwodowej zrzekła się mieszkania na korzyść byłego męża. Uwzględniając, że dokonała zameldowania siebie i synów na pobyt czasowy w 2009r. na okres 4 lat w [...], organ I instancji stwierdził, że jednak nie wiązała przyszłości z lokalem w [...], nie stanowił on jej centrum życiowego. Organ uwzględniając, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, podniósł dalej, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy winno mieć charakter dobrowolny i trwały, przy czym w sytuacji gdy osoba, która została przymuszona do opuszczenia lokalu przez rok nie podjęła środków prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania traktowane jest to jako dobrowolne opuszczenie. Burmistrz podkreślił, że organy prowadzące ewidencję ludności stwierdzają jedynie okoliczności faktyczne związane z pobytem osób w określonych miejscowościach, zaś wszelkie sprawy sporne między stronami powinny być rozstrzygane na drodze cywilnoprawnej. Źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego czy posiada ona uprawnienia do lokalu. Pismem z dnia [...] października 2012r. D.K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zwróciła między innymi uwagę, iż sąd nie rozstrzygał w wyroku rozwodowym kwestii prawa do spornego lokalu. Odwołująca się stwierdziła, że w świetle okoliczności faktycznych sprawy nie wypełnia wraz z synem dyspozycji art. 15 ustawy o ewidencji ludności. Nie zamieszkują oni wprawdzie w spornym lokalu, ale nie opuścili go dobrowolnie, lecz uciekli powodowani strachem przed agresywnym zachowaniem S.K.. Skarżąca wielokrotnie usiłowała wrócić faktycznie do miejsca pobytu stałego po opuszczeniu spornego lokalu przez S.K. i wyprowadzeniu stamtąd jego lokatorów. W tym celu wielokrotnie pisała i rozmawiała w tej sprawie zarówno z organem orzekającym, jak i z wnioskodawcą tj. MGZGKiM. Podniosła także, że raz udało jej się wejść do mieszkania, jednak wówczas okazało się, że jest ono zdemolowane i nie nadaje się do zamieszkania. Wtedy też okazało się, że rzeczy pozostawione przez stronę oraz jej dzieci zostały wyrzucone do komórki w podwórku. Lokal ten został następnie zaplombowany, a Dyrektor Zakładu stwierdził, że strona nie ma praw do lokalu. Organ tę okoliczność przemilcza. D.K. wskazała dalej, że w sytuacji, gdy osoba była zmuszona do opuszczenia lokalu, to o rzeczywistym zamiarze powrotu do niego świadczy podjęcie przewidzianych prawem środków w celu obrony swoich praw. O powyższym jej zdaniem świadczyć ma skierowanie do Sądu w dniu [...] sierpnia 2012r. pozwu o ustalenie istnienia stosunku najmu spornego lokalu. Do tejże okoliczności organ nie odniósł się w uzasadnieniu swej decyzji. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2013r. Wojewoda, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi zdaniem organu odwoławczego do wniosku, że D.K. opuściła sporny lokal w styczniu 2008r. Odnosząc się do twierdzeń strony, że wyprowadziła się ze spornego lokalu przez naganne zachowanie męża, Wojewoda stwierdził, że co do zasady dobrowolny charakter opuszczenia mieszkania ma miejsce także wtedy, jeśli ma to na celu poprawienie komfortu życiowego przez uniknięcie konfliktowych sytuacji związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 140/07). W ocenie Wojewody powyższą tezę w pełni odnieść można do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, gdyż wynika z nich, że skarżąca opuściła lokal mieszkalny dobrowolnie. Uczyniła to bowiem w czasie, kiedy miała taką sposobność oraz możliwość zabrania z lokalu rzeczy ruchomych i osobistych. Za prawidłowością tego wniosku przemawiać ma również zachowanie skarżącej już po wyprowadzeniu się z lokalu mieszkalnego, bowiem po jego opuszczeniu nie podejmowała ona faktycznej próby powrotu do lokalu. Za tego rodzaju próbę nie uznał organ II instancji wytoczenia powództwa cywilnego o nakazanie opróżnienia lokalu przez S.K., bowiem miało ono charakter kwestionowania jego uprawnień do lokalu, nie zaś wejścia we władanie spornego lokalu mieszkalnego. Charakteru takiego nie miało również zdaniem Wojewody złożenie w dniu [...] sierpnia 2012r. pozwu o ustalenie istnienia stosunku najmu. Organ odwoławczy stwierdził, że zasadniczym środkiem prawnym, z którego D.K. mogła skorzystać było żądanie przywrócenia jej posiadania lokalu, z którego w okresie roku od wyprowadzenia się nie skorzystała. Brak odpowiednich działań, upływ długiego okresu czasu od opuszczenia miejsca stałego zameldowania, jak również skoncentrowanie centrum życiowego w innym miejscu, wyraźnie wskazuje, że opuszczenie przez D.K. miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu dawało podstawę do jej wymeldowania. Ustalając, iż D.K. nie wytoczyła powództwa posesoryjnego Wojewoda przyjął, że opuściła ona miejsce zameldowania w sposób trwały oraz dobrowolny. Pismem z dnia [...] lutego 2013r. D.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję organu odwoławczego, zarzucając temu organowi naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 2 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej z naruszeniem zasad oceny przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz art. 8 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W uzasadnieniu skargi D.K. podniosła, że nie wzięto pod uwagę okoliczności w jakich nastąpiło opuszczenie lokalu, a także kolejnych działań jakie podejmowała skarżąca, a które to miały umożliwić jej powrót do miejsca zameldowania. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organów, które za dobrowolne uznały opuszczenie przez nią lokalu, w sytuacji, gdy faktycznie uciekała z niego wraz z dzieckiem przed małżonkiem. Zaznaczyła, że miała świadomość, iż S.K. powróci z izby wytrzeźwień, a prawdopodobieństwo kolejnych interwencji było znaczne. Chcąc zatem uregulować zarówno stosunki z małżonkiem, jak i kwestie związane z lokalem skarżąca rozwiodła się, a następnie złożyła pozew o eksmisję małżonka. Działania te świadczyć mają o chęci jej powrotu do lokalu, w którym nie będzie już przebywał S.K.. D.K. wskazała również, iż nigdy nie zrzekła się prawa do spornego lokalu. Jedynie przed Sądem Okręgowym w sprawie rozwodowej wskazała, iż nie chce mieć nic wspólnego z tym lokalem, dopóki zamieszkuje w nim S.K.. W tym też celu rozwiodła się z nim, a następnie złożyła pozew o jego eksmisję. Odnosząc się do stwierdzenia Wojewody, iż nie podjęła żadnych kroków mających na celu powrót do lokalu strona skarżąca wskazała, że jest to subiektywna ocena tego organu, nie znajdująca poparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Z uwagi na powyższe D.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwaną dalej p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga daną sprawę w jej granicach, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd rozpoznając sprawę ma prawo oraz obowiązek dokonania oceny czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W zakresie tak określonej kognicji Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza o wymeldowaniu skarżącej D.K. i jej małoletniego syna B.K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy przy tym, iż przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego (,,Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska, wyd. LexisNexis, Warszawa). Na wstępie rozważań wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę decyzji organów administracji publicznej w zakresie wymeldowania stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej zwanej ustawą. Stosownie do art. 9 ust. 2 b ww. ustawy zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i stanowi jedynie rejestrację danych o faktycznym miejscu pobytu osoby. Rejestracja pobytu danej osoby w określonej miejscowości i pod oznaczonym adresem powinna być zgodna ze stanem faktycznym, bowiem w przeciwnym razie - utrzymywanie zameldowania niezgodnego z rzeczywistością stanowiłoby fikcję meldunkową i byłoby sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisami. Podstawę prawną wymeldowania stanowi wprost art. 15 ust. 2 ustawy, na mocy którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przy czym za pobyt stały uznaje się zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Istotną rolę w zakresie interpretacji cytowanego przepisu odgrywa dorobek dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych, który wskazuje, że przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3169/00). Bez jednoczesnego zaistnienia obu tych przesłanek tj. dobrowolności i trwałości nie może być mowy o opuszczeniu przez stronę dotychczasowego miejsca zamieszkania dającego podstawę do orzeczenia przez organ o wymeldowaniu. Poprzez pojęcie "opuszcza" należy rozumieć, dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez dopełnienia formalności meldunkowych, przy czym pojęcie to zawiera w sobie element woli osoby, która w opuszczonym przez siebie miejscu nie zamierza nadal przebywać. Zamiar ten należy natomiast rozumieć jako wolę skoncentrowania w innym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Aby jednak zachowaniu polegającym na opuszczeniu miejsca zameldowania na pobyt stały przypisać cechę dobrowolności, niezbędne jest ustalenie takiego zamiaru u osoby wymeldowanej. Zamiar ten należy rozumieć nie tylko jako wolę wewnętrzną, ale także jej zewnętrzny przejaw, dający się ocenić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Oceniając taki zamiar według kryteriów obiektywnych, nie można zatem pominąć także faktycznej możliwości realizacji woli przebywania w danym lokalu. Dlatego brak dobrowolności opuszczenia lokalu według art. 15 ust. 2 ustawy występuje również wówczas, gdy wskutek bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu zameldowania, jednakże swoim zachowaniem manifestuje wolę powrotu do opuszczonego lokalu. Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 544/07). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż bezsporną w rozpoznawanej sprawie, potwierdzoną przez strony postępowania, jest okoliczność, że skarżąca wraz z synami B. i R. opuścili miejsce pobytu stałego przy ul. [...] w styczniu 2008 r. na skutek awantury wywołanej przez pijanego męża S.K.. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika również, że skarżąca wraz z synami zamieszkała w Podgórzycach, gdzie zameldowała się na pobyt czasowy na okres od [...] sierpnia 2009 r. do [...] sierpnia 2013 r. Organy I i II instancji wydając zaskarżone decyzje ustaliły, iż w odniesieniu do skarżącej przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy zostały spełnione i że opuszczenie przez skarżącą wraz z synami przedmiotowego lokalu, nosi znamiona opuszczenia trwałego i dobrowolnego, co uzasadniało jej wymeldowanie. Ponieważ celem niniejszego postępowania było dokonanie przez Sąd oceny czy ustalenia organów obu instancji były w tym zakresie prawidłowe, czy znajdują odzwierciedlenie w zebranym prawidłowo przez te organy materiale dowodowym, Sąd po dokonaniu w/w analizy, w oparciu o akta administracyjne sprawy, nie podzielił stanowiska organów obu instancji. Zdaniem Sądu, dowody zgromadzone w postępowaniu nie pozwalają jednoznacznie uznać, iż opuszczenie spornego lokalu przez skarżącą wraz z synami bezsprzecznie miało charakter dobrowolny i trwały. W ocenie Sądu organy obu instancji pomimo ciążącego na nich obowiązku nie wyjaśniły w stopniu wystarczającym okoliczności opuszczenia spornego lokalu przez skarżącą i jej synów, a w szczególności czy opuszczenie to nosiło znamiona dobrowolnego i trwałego, naruszając tym samym art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. W myśl art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące się wprawdzie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego w wydaniu decyzji o przekonującej treści ( por. wyrok SN z dnia 23 listopada 1994r. III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83 ). Organ II instancji podał w uzasadnieniu, iż skarżąca sama podjęła decyzję o opuszczeniu lokalu i opuściła go dobrowolnie wynajmując inny lokal. Wojewoda stwierdził, że co do zasady dobrowolny charakter opuszczenia mieszkania ma miejsce także wtedy, jeśli ma to na celu poprawienie komfortu życiowego przez uniknięcie konfliktowych sytuacji związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 140/07). W ocenie Wojewody powyższą tezę w pełni odnieść można do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, gdyż wynika z nich, że skarżąca opuściła lokal mieszkalny dobrowolnie. Uczyniła to bowiem w czasie, kiedy miała taką sposobność oraz możliwość zabrania z lokalu rzeczy ruchomych i osobistych. Tymczasem skarżąca w toku postępowania o wymeldowanie konsekwentnie podkreśliła, iż nie opuściła lokalu dobrowolnie, a uczyniła to zmuszona agresywnym zachowaniem męża, a także dla dobra małoletnich wówczas dzieci, gdyż jej mąż S.K. nadużywał alkoholu i wszczynał awantury. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: sygn. akt V SA 2323/02, publ. LEX nr 159183; sygn. akt V SA 402/03, publ. LEX nr 159179; sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; sygn. akt V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643; sygn. akt V SA 3169/00, publ. LEX nr 50123). Jednocześnie jednak w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Dokonując jednak takiej oceny, istotnym jest ustalenie, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, publ. LEX nr 79243; V SA 108/00, publ. LEX nr 49954; V SA 3078/00, publ. LEX nr 78937). Nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym lub cywilnym. Z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że D.K. opuściła mieszkanie przy ul. [...] w styczniu 2008r. Jednocześnie we wszystkich pismach procesowych podkreślała, że nie uczyniła tego dobrowolnie, ale na skutek agresywnego zachowania jej męża S.K.. Skarżąca wystąpiła jeszcze w 2008 r. przeciwko mężowi z powództwem o rozwód. Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2010r. rozwiązano małżeństwo D.K. i S.K. przez rozwód z wyłącznej winy męża skarżącej. Z ustaleń Sądu przedstawionych w uzasadnieniu w/w wyroku wynika, że małżeństwo stron od samego początku nie funkcjonowało prawidłowo, gdyż często dochodziło do kłótni, awantur, rękoczynów, co było wynikiem nadużywania alkoholu przez męża skarżącej, który pod jego wpływem stawał się agresywny i bił ją. D.K. uciekała wówczas z domu, szukając pomocy u sąsiadów, gdzie starała się przeczekać napady agresji męża. Sytuacja w małżeństwie D. i S.K. pogłębiła się po urodzeniu drugiego syna, zdarzało się, że starszy syn stawał w obronie matki i wówczas S.K. swoją agresję kierował w jego stronę. Do ostatniej awantury doszło w styczniu 2008 r., kiedy to S.K. bił żonę, a starszy syn wybiegł z domu, aby zadzwonić z prośbą o interwencję Policji. Po tym zdarzeniu skarżąca wyprowadziła się ze spornego mieszkania i już do niego nie powróciła, obawiając się o zdrowie swoje i synów. Skarżąca wystąpiła również przeciwko S.K. z powództwem o eksmisję. Wyrokiem zaoczny z dnia [...] października 2010 r. Sąd Rejonowy nakazał S.K. opróżnienie i opuszczenie lokalu mieszkalnego nr [...]. Skarżąca w 2012r. skierowała również do Sądu Rejonowego pozew o ustalenie istnienia stosunku najmu. Organy zbyt dużą uwagę przywiązują do stwierdzenia skarżącej zawartej w pozwie o rozwód dotyczącego zrzeczenia się lokalu mieszkalnego na rzecz S.K.. Należy dać wiarę skarżącej, że uczyniła tak dla celów taktyki procesowej, aby jej mąż stawiał się na sprawę rozwodową. Skarżąca przesłuchiwana w charakterze strony wyjaśniła, że nie chce mieć nic wspólnego z tym lokalem, dopóki zamieszkuje tam S.K.. W tym też celu rozwiodła się z nim i złożyła pozew o jego eksmisję ze spornego lokalu. W ocenie Sądu, w takich okolicznościach sprawy trudno zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody, że wyprowadzenie się skarżącej ze spornego lokalu mieszkalnego miało charakter dobrowolny, że skarżąca uczyniła to w celu poprawienia komfortu życiowego przez uniknięcie konfliktowych sytuacji związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem ze S.K.. Z zebranych w sprawie dowodów wynika niewątpliwie, iż w rodzinie skarżącej od wielu lat istniał silny konflikt i dochodziło do licznych awantur, w czasie których S.K. stosował w stosunku do skarżącej przemoc fizyczna i psychiczną. Należy zatem przyjąć za wiarygodne zeznania D.K. poparte zeznaniami syna R.K., że w celu uniknięcia sytuacji konfliktowych z mężem, powodowana strachem przed jego agresywnym zachowaniem, zdecydowała się na opuszczenie miejsca zamieszkania, jednak takie postępowanie, w sytuacji podjęcia skutecznych środków prawnych (wystąpienie do sądu powszechnego z powództwem o rozwód i eksmisję oraz o ustalenie istnienia stosunku najmu) zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez D.K. nie nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wątpliwości również budzi pogląd obu organów co do trwałości opuszczenia przez skarżącą spornego mieszkania. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Uwzględniając treść definicji "pobytu stałego" przyjąć należy, iż stanowiące hipotezę przepisu art. 15 ust. 2 ustawy "opuszczenie miejsca pobytu stałego", nie oznacza więc jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma natomiast to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności (por. m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00). W rezultacie, opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy, rozumiane jest jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania z zamiarem trwałego związania się z tym miejscem. Dlatego też, postępowanie w sprawie dokonania wymeldowania, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy, wymaga nie tylko ustalenia, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, ale także zbadania trwałości i dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu, cel i przyczynę opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz związek z dotychczasowym miejscem pobytu. Uwzględniając powyższe rozważania przyjąć należy, iż o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego i tym samym zaistnieniu przesłanki do wymeldowania, w szczególności nie stanowi czasowe opuszczenie miejsca pobytu, nawet jeśli ma ono charakter długotrwały, w tym w szczególności czasowy pobyt w innym miejscu zamieszkania związany m.in. z celami zarobkowymi. Sam fakt czasowej zmiany miejsca zamieszkania związany z podjęciem pracy nie może jeszcze przemawiać za uznaniem spełnienia przesłanek wymeldowania. Należy przy tym podkreślić, że wykonywanie pracy poza miejscem pobytu stałego ustawodawca uznaje za przesłankę uzasadniającą obowiązek zameldowania na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy). Dlatego też, w ocenie Sądu, nawet długotrwałe opuszczenie przez skarżącą miejsca pobytu stałego, w związku z podjęciem pracy w Holandii, nie stanowi przeszkody do utrzymania dotychczasowego zameldowania stałego, jeżeli okoliczności faktyczne związane z opuszczeniem miejsca pobytu stałego w sposób niebudzący wątpliwości nie potwierdzają, że zmianie miejsca zamieszkania towarzyszył zamiar zmiany centrum życiowego. Rozpatrując niniejszą sprawę w świetle wyżej wskazanych kryteriów ustalenia wymagało, czy skarżąca w nie tylko dobrowolnie, ale również w sposób trwały opuściła miejsce dotychczasowego pobytu w przedmiotowym lokalu w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy, nie dopełniając przy tym obowiązku wymeldowania się. Dla orzeczenia o wymeldowaniu nie jest wystarczające stwierdzenie, że zameldowana w danym miejscu nie przebywa, ale konieczne jest również zbadanie, czy ustał rzeczywisty zamiar zamieszkiwania w danym lokalu w sposób trwały. Rezygnacja z przebywania w określony lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – przez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany – poprzez zachowanie które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, wyprowadzeniu się skarżącej z lokalu nr [...] nie towarzyszył zamiar przeniesienia centrum życiowego poza miejsce dotychczasowego zameldowania. Nieprzebywanie skarżącej we wskazanym lokalu mieszkalnym jest efektem poważnego konfliktu rodzinnego. Skarżąca konsekwentnie podnosiła, że opuściła lokal w obawie o bezpieczeństwo swoje i dzieci. W spornym lokalu skarżąca pozostawiła rzeczy osobiste i sprzęt gospodarstwa domowego. Rzeczy te zostały usunięte z mieszkania i umieszczone w komórce. Cały czas deklarowała chęć powrotu do lokalu, ale tylko wówczas, gdy nie będzie w nim przebywać S.K.. W 2012r. skarżąca podjęła nawet próbę zamieszkania w lokalu, jednakże uniemożliwił jej to jego stan techniczny. Podejmowane przez skarżącą środki prawne ( wystąpienie z powództwem o rozwód i eksmisję męża, o ustalenie istnienia stosunku najmu ) potwierdzają wolę wewnętrzną zamieszkiwania w spornym mieszkaniu oraz świadczą o tym, że pobyt poza miejsce zameldowania traktuje jako stan tymczasowy, z którym nie pogodziła się i czyni starania o powrót do tego mieszkania. Całokształt zachowań skarżącej nie wskazuje na to, aby zrezygnowała z lokalu, w którym była na stałe zameldowana. Dokonane przez organy ustalenia faktyczne w zakresie dotyczącym zarówno dobrowolności jak i trwałości opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego zameldowania są dowolne, nie uwzględniające całości materiału dowodowego, w szczególności ustaleń dokonanych w sprawie o rozwód, czym organy naruszyły art. 7 i art. 77 1 i art. 80 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, mając na uwadze powyższe uwagi i wskazania Sądu, winny poczynić ustalenia faktyczne na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego, zebranego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący. Organy przed wydaniem decyzji w sprawie winny bowiem uwzględnić dowody zgromadzone w toczącej się przed Sądem Okręgowym sprawy o rozwód ( sygn. akt [...]). Nadto powinny uwzględnić podjęte przez skarżącą działania zmierzające do powrotu do dotychczas zajmowanego mieszkania, w szczególności wytoczenie przez nią powództwa cywilnego o eksmisję małżonka. Powyższe zaś pozwoli wyjaśnić w dostateczny sposób, czy opuszczenie lokalu ma charakter nie tylko trwały, ale i dobrowolny. Dopiero bowiem na tle prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych, będzie można prawidłowo zastosować przepisy prawa materialnego w zakresie wymeldowania danej osoby z pobytu stałego. Z tych też względów biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono o wstrzymaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. Orzeczenie w pkt. 3 wyroku oparto na art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a w związku z § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002 roku, Nr 163, poz. 1348 ze zm.), bowiem skarżąca był reprezentowany przez Sądem przez adwokata.