II SA/Go 299/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2013 r. sprawy ze skargi L.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2013 roku Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania L.K. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2012 roku, orzekającej o jego wymeldowaniu z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym w [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny. W dniu [...] września 2012 roku Prezydent wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie wymeldowania L.K. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym w [...]. L.K. w lokalu tym mieszkał wspólnie z matką I.K.. Wyrokiem z dnia [...] października 1996 roku, Sąd Rejonowy wydanym w sprawie z powództwa Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej przeciwko I.K. o eksmisję, nakazał pozwanej, aby wraz z wszystkimi rzeczami i osobami prawa jej reprezentującymi opróżniła, opuściła i wydała powodowi zajmowany lokal mieszkalny. W dniu [...] czerwca 2012 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym, wszczął na wniosek Gminy egzekucję w przedmiocie wykonania w/w wyroku eksmisyjnego. Postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w dniu [...] lipca 2012 roku, po stwierdzeniu, że I.K. opuściła sporny lokal mieszkalny. Inne osoby w tym lokalu nie przebywały. Sporządzono protokół zdawczo – odbiorczy, dokumentujący przekazanie lokalu mieszkalnego wierzycielowi. L.K. w chwili wykonywania wyroku eksmisyjnego przebywał w zakładzie karnym, gdzie odbywał karę pozbawienia wolności. Po stwierdzeniu na podstawie bazy danych, że L.K. nadal jest zameldowany na pobyt stały w spornym lokalu mieszkalnym, administrator zasobów mieszkaniowych złożył wniosek o jego wymeldowanie. W trakcie postępowania administracyjnego przesłuchano w charakterze świadka I.B., która mieszka w tym samym budynku. Zeznała, że I. i L.K. byli jej sąsiadami. I.K. pod koniec lipca 2012 roku została wyeksmitowana z zajmowanego lokalu mieszkalnego. L.K. widziała ostatni raz latem 2011 roku, przez okres około jednego miesiąca, gdy korzystał z przerwy w odbyciu kary pozbawienia wolności. Ustalono, że L.K. nie posiada tytułu prawnego do spornego lokalu mieszkalnego. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 roku Prezydent Miasta, powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych, orzekł o wymeldowaniu L.K. z pobytu stałego w [...]. W uzasadnieniu podniesiono, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż pod adresem wskazanym w sentencji decyzji nikt aktualnie nie zamieszkuje. W stosunku do matki L.K. wykonano wyrok eksmisyjny. L.K. nie mieszka w przedmiotowym lokalu od ponad 5 lat, przebywa w zakładzie karnym. Mając na uwadze, że zgodnie z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie ma charakter rejestracyjny i jest poświadczeniem, iż dana osoba faktycznie przebywa pod danym adresem z zamiarem stałego tam pobytu, organ stwierdził, że L.K. pod wskazanym adresem nie zamieszkuje, co potwierdzają poczynione ustalenia odnośnie faktycznego miejsca jego pobytu. Odwołanie od powyższej decyzji złożył L.K., wnosząc o jej uchylenie. Stwierdził, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone pobieżnie, przesłuchany świadek nie jest wiarygodny. Potwierdził, że od kilku lat nie przebywa pod adresem, pod którym jest zameldowany, albowiem odbywa karę pozbawienia wolności. Ostatni raz pod tym adresem przebywał w 2010 roku. Do odwołania dołączył informację z Centralnego Zarządu Służby Więziennej z której wynika, że L.K. w związku z orzeczonymi karami pozbawienia wolności, przebywał w zakładach karnych w okresach; - od [...] grudnia 1997 roku do [...] grudnia 1997 roku, - od [...] grudnia 2002 roku do [...] grudnia 2005 roku, - od [...] marca 2006 roku do [...] marca 2006 roku, - od [...] marca 2008 roku do [...] lipca 2009 roku, - od [...] września 2009 roku do [...] marca 2010 roku, - od [...] września 2010 roku do [...] lutego 2013 roku, na który to dzień przypada zakończenie odbycia ostatnio orzeczonej kary pozbawienia wolności Decyzją z dnia [...] lutego 2013 roku Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.),po rozpatrzeniu odwołania L.K., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz poczynione ustalenia odnośnie faktycznego miejsca pobytu skarżącego. W rozważaniach prawnych powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ stwierdził, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zameldowanie zgodnie z art. 10 ust. 2 wyżej cytowanej ustawy, służy wyłącznie celom ewidencyjnymi, potwierdza fakt przebywania w tym miejscu. Organ II instancji stwierdził, że L.K. nie przebywa w spornym lokalu mieszkalnym od września 2009 roku, a od października 2011 roku odbywa karę pozbawienia wolności. Podniesiono, że L.K. dobrowolnie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych opuścił ten lokal. Nie sprzeciwia się nawet temu fakt, jak podnosił skarżący, że został zatrzymany przez policję w tym lokalu i osadzony w zakładzie karnym, albowiem o braku dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu w kontekście przepisów ustawy o ewidencji ludności, można mówić bowiem jedynie w przypadkach, gdy doszło do tego na skutek bezprawnych działań innych osób, które doprowadziły do opuszczenia przez osobę zameldowaną miejsca zamieszkania oraz uniemożliwiają jej powrót do niego. Natomiast w przypadku zatrzymania osoby zameldowanej, a następnie jej osadzenia w zakładzie karnym, kwestia braku dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu nie ma znaczenia prawnego. Ważnym do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, był również zdaniem organu II instancji fakt, że w spornym lokalu mieszkalnym nikt nie mieszka w następstwie wykonania wyroku orzekającego eksmisję I.K.. Wyrok eksmisyjny dotyczył I.K., matki L.K., ale w wyroku tym znajduje się nakaz opuszczenia lokalu przez I.K. wraz z rzeczami i osobami jej prawa reprezentującymi, czyli również skarżącego. Stwierdzono, że L.K. nie posiada uprawnień do przebywania w spornym lokalu. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skargę od powyższej decyzji złożył L.K. wnosząc o jej uchylenie. Zakwestionował ustalenia organu administracji publicznej w części dotyczącej ustaleń, że sporny lokal mieszkalny opuścił dobrowolnie. Nastąpiło to wbrew jego woli, ponieważ został zatrzymany przez organy ścigania i w konsekwencji osadzony w zakładzie karnym. W spornym lokalu mieszkalnym mieszka od 1980 roku. Stwierdził, że jest prawdą, że od kilku lat przebywa w zakładach karnych, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Jednak w przerwach między kolejnymi pobytami w zakładzie karnym mieszkał w spornym lokalu mieszkalnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W przypadku złożenia skargi ocenie sądu podlega zatem zgodność zaskarżonego aktu zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W myśl art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu mieszkalnego, lub z urzędu decyzję w przedmiocie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku meldunkowego. Natomiast art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego tam przebywania. A zatem, aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, osoba ta winna nie tylko fizycznie zamieszkiwać pod wskazanym adresem, ale mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli skoncentrowania w nim swoich spraw życiowych. Należy przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym dana osoba mieszka, nocuje, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do bytowania. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zgodnie z treścią art. 10 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Z brzmienia powyższego przepisu wynika, że zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu, bądź ustania pobytu w dotychczasowym miejscu. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2002 roku w sprawie o sygn. akt K 20/01 wskazał, że ewidencja ludności służy zbieraniu informacji i danych o miejscu zamieszkania i pobytu, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest formą kontroli nad legalnością zamieszkiwania i pobytu. Posiadanie lub brak prawa do lokalu mieszkalnego pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia przesłanek do wymeldowania danej osoby z pobytu stałego. Należy więc stwierdzić, że wymaganą przesłanką wymeldowania danej osoby stanowi ustanie pobytu w lokalu, czyli nie przebywanie w danym lokalu. Ustawodawca nie określił charakteru pojęcia ,,opuszcza miejsce stałego pobytu", nie sprecyzował, czy winno mieć ono jakiś kwalifikowany charakter co do przyczyn, sposobu czy też czasu jego trwania. Pojęcie "opuścił" należy każdorazowo zatem odnieść do indywidualnej sytuacji. Aby mogło dojść przez daną osobę do "opuszczenia stałego miejsca pobytu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, musi temu towarzyszyć zerwanie przez nią związku z lokalem dotychczasowym w sposób trwały. Zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] października 1996 roku orzeczono eksmisję ze spornego lokalu mieszkalnego matki skarżącego I.K., wraz z osobami jej prawa reprezentującymi, czyli również skarżącego, który jak twierdzi w swoich pismach w lokalu tym zamieszkiwał od 1980 roku. Wyrok ten następnie skierowano w 2012 roku do wykonania i został on wykonany w drodze egzekucji sądowej w lipcu tego samego roku, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy administracyjnej. Powyższych ustaleń skarżący nie kwestionował. Nadto znajdują one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a w szczególności w takich dokumentach jak wyrok eksmisyjny, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, protokole zdawczo-odbiorczym lokalu mieszkalnego po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. W orzeczeniach sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że wykonanie wyroku eksmisyjnego, wyroku nakazującego opuszczenie lokalu jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osób eksmitowanych zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji sądowej ( wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2012 roku sygn. akt II OSK 526/11 publ. Lex 1216746, wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 roku, sygn. akt II OSK 1515/10, publ. Lex 1145560). Skutkiem wykonania wyroku orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest bowiem ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 w/w ustawy o ewidencji ludności. Różnorodność okoliczności faktycznych wielu spraw meldunkowych powodowała przyjęcie przez sądy wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mającej na celu ochronę osób, które zostały zmuszone do opuszczenia miejsca pobytu stałego na skutek niezgodnych z prawem działań współlokatorów lub innych osób. Należy jednak podkreślić, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, dlatego nie w każdym przypadku wskazania zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenie, że opuszczenie miejsca pobytu stałego nie nastąpiło wbrew jej woli. Jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (w niniejszej sprawie wykonanie wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustaleniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby, przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że działanie organów najczęściej w takich sytuacjach nie jest zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal ( wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2011 roku sygn. akt. II OSK 46/10, publ. Lex 953076 ). Nadto należy zauważyć, że przebywanie skarżącego w chwili wykonywania wyroku nakazującego eksmisję w zakładzie karnym w żaden sposób nie wpływa na legalność wykonania wyroku. Przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zamieszkałą nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnego działania innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią działań. Taka przesłanka została spełniona w niniejszej sprawie. Skarżący był zmuszony opuścić lokal mieszkalny w wyniku osadzenia w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności będącej następstwem popełnienia przez niego licznych przestępstw, a więc czynów przez niego zawinionych, a nie w wyniku bezprawnego działania osób trzecich. W okresie, gdy przebywał w zakładzie karnym wykonano wyrok eksmisyjny, dotyczący również jego osoby. Słusznie zauważył organ administracji publicznej w zaskarżonej decyzji, że o braku dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu w kontekście przepisów ustawy o ewidencji ludności, można mówić bowiem jedynie w przypadku, gdy doszło do tego na skutek bezprawnych działań innych osób, które doprowadziły do opuszczenia przez osobę zameldowaną miejsca zamieszkania oraz uniemożliwiają jej powrót do niego. Jeżeli natomiast do opuszczenia lokalu mieszkalnego doszło na skutek zatrzymania osoby zameldowanej w tym lokalu i osadzenia jej w zakładzie karnym kwestia dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu nie ma znaczenia prawnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, a w szczególności związane z osadzeniem skarżącego w zakładzie karnym i odbywanie w nim wieloletniej kary pozbawienia wolności, a nadto wykonanie wyroku nakazującego eksmisję jego matki wraz z osobami jej prawa reprezentującymi ( czyli również skarżącego ), należy stwierdzić, że organy administracji publicznej zasadnie przyjęły, że "opuścił" on miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych co uzasadniało wydanie decyzji w przedmiocie wymeldowania go ze spornego lokalu mieszkalnego. Organ administracji publicznej, wbrew twierdzeniom skarżącego, podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy, a ustalony przez niego stan faktyczny ustalił na podstawie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zrealizował więc obowiązki wynikające z art. 7, 77 i 80 k.p.a. Natomiast swoje ustalenia dotyczące stanu faktycznego jak i prawnego przedstawił w wydanej decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i 3 k.p.a. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący nie kwestionował podstawowych ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, a w szczególności, że w spornym lokalu od kilku lat nie przebywa, a jedynie podnosił, że nie opuścił tego lokalu dobrowolnie i na stałe. Tego stanowiska organ administracji publicznej jednak zasadnie nie podzielił z przyczyn wyżej podanych. Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd nie przyznał pełnomocnikowi skarżącemu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu, wobec nie złożenia wniosku o jego przyznanie przed zamknięciem rozprawy sądowej, zgodnie z treścią art. 210 p.p.s.a.