II SA/Go 417/12

Dnia 3 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E Spółki z o.o. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. E Spółka z o.o. wniosła skargę na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] marca 2012 roku nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania. Wraz ze skargą Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek strona podała, że obecnie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, jej konto bankowe jest zajęte przez komorników w związku z udzielonym kredytem bankowym, nadto Spółka znajduje się w bardzo niekorzystnej sytuacji finansowej. W bilansie sporządzonym na dzień [...] grudnia 2011 r. Spółka wykazała stratę w wysokości 3.812.497,96 zł, środki finansowe na rachunku bankowym w wysokości 91.317,70 zł mogą być przeznaczane tylko na wypłacanie wynagrodzeń dla pracowników, jest ono zablokowane przez bank. Ponadto na innym rachunku bankowym Spółka posiada środki w wysokości 5.447,42 zł. Spółka nie posiada innych rachunków bankowych oraz innych niż ujawnione środków finansowych. Dodatkowo ma wiele zobowiązań, które musi spłacać, a w związku z którymi zostały podjęte czynności egzekucyjne. Powyższe okoliczności powodują, że sytuacja finansowa Spółki jest bardzo zła, co nie pozwala jej na ponoszenie kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy uznając, iż wniosek nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego E Spółka z o.o. wniosła sprzeciw. Postanowieniu referendarza sądowego zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że spółka jest w stanie wygospodarować kwotę 29.125 zł na pokrycie wpisu od skargi, podczas gdy ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż funkcjonuje ona na pograniczu wypłacalności i nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi i nie jest w stanie środków takich pozyskać; pominięcie, że Spółka wnosiła nie tylko o zwolnienie od wpisu od skargi, ale również o zwolnienie od ponoszenia pozostałych kosztów sądowych; naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż po stronie Spółki nie zachodzi przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania; obrazę art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 45 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że warunkiem udzielenia ochrony prawnej w postępowaniu sądowym jest finansowe przygotowanie się przez stronę na koszty procesu pomimo, że żaden przepis nie statuuje dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą takiej powinności. Spółka wniosła o uwzględnienie wniosku i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy okazał się niezasadny. Zgodnie z art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma służyć najuboższym, jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, iż strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEX nr 550323). Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08, LEX nr 479137). Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób (w tym osób prawnych) toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08, LEX nr 494324). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Strona nie może zatem przedkładać zobowiązań cywilnoprawnych nad te związane z postępowaniem sądowym (wpis sądowy), które stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej, wobec czego inne wydatki nie mogą być w stosunku do nich traktowane priorytetowo (postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2008 r.. II OZ 682/08, LEX nr 493715 ). W ocenie Sądu wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw uzasadniających przyznanie tego prawa. Odnosząc się do treści tego wniosku, w tym do wykazanej straty finansowej należy zauważyć, że strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie, nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125). Jak wynika z załączonego do wniosku bilansu, rachunku zysków i strat, a także z załączonych do pisma strony z [...] czerwca 2012 r. zestawień obrotów i sald na dzień [...] czerwca 2012 r., pomimo deklarowanej złej sytuacji finansowej, na jaką wskazuje skarżąca Spółka, nadal funkcjonuje ona w obrocie prowadząc zakrojoną na szeroką skalę działalność gospodarczą, finansuje koszty prowadzenia tej działalności oraz dysponuje środkami trwałymi wartości 30.758.254,37 zł. Wspomniane wyżej zestawienia obrotów i sald wskazują, że do czerwca 2012 r. obroty Spółki sięgnęły kwoty ponad 486 tys. zł. W takiej sytuacji można zdaniem Sądu wymagać od Spółki, aby wygospodarowała kwotę nieco ponad 29 tys. zł (stanowiącą jedynie część kwot będących przedmiotem dokonywanych przez nią operacji finansowych) na pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dodatkowo w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orz. Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1937 r., C II 618/37, Zb. Urz. 1938, poz. 293). Jeżeli tego nie uczyniła, powinna wykazać przyczyny niemożności uzyskania tych dopłat (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2008 r., III SA/WA 641/08, Legalis). Reasumując, skarżąca Spółka dążąc do uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, skoncentrowała się na wykazaniu swojego ujemnego wyniku finansowego wynikającego z prowadzonej działalności gospodarczej oraz na wskazaniu spoczywających na niej zobowiązań finansowych, nie wykazała jednakże, iż podjęła wszelkie niezbędne działania celem zdobycia funduszy na pokrycie w niniejszej sprawie kosztów sądowych, nie wykazała również w wiarygodny sposób, iż podjęła działania o uzyskanie dopłat od wspólników Spółki na ten cel. W tej sytuacji argumentacja podniesiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, w szczególności wskazująca na ograniczenie stronie skarżącej prawa do sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się natomiast do argumentu, że wniosek Spółki obejmował nie tylko wpis sądowy od skargi, ale wszelkie koszty sądowe należy zwrócić uwagę, że wpis sądowy stanowi zasadniczą część tych kosztów. Na etapie wnoszenia sprawy do Sądu, kiedy jej wynik jest nieznany, trudno natomiast zakładać z góry, niejako automatycznie, konieczność poniesienia w sprawie innych kosztów sądowych. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżąca Spółka nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy, wobec czego w oparciu o art. 246 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.