II SA/Go 456/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi T.H. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – na rzecz adwokat M.Ż. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...] – działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm.; aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 510 ze zm.; dalej jako u.e.l.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej jako k.p.a.) – orzekł o wymeldowaniu T.H. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 22 maja 2020 r. M.H. wniosła o wymeldowanie T.H. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Wnioskodawczyni jest głównym najemcą mieszkania, zgodnie z umową najmu zawartą z Gminą o statusie miejskim z dnia [...] maja 2013 r., nr [...]. Do wniosku dołączono przyjęte do protokołu ustne oświadczenie wnioskodawczyni, że T.H. (były mąż) przebywa w zakładzie karnym, w kwietniu 2020 r. został zabrany z mieszkania przez policję, rzeczy pozostawił, kluczy nie posiada. Gdy zamieszkiwał wszczynał awantury, znęcał się psychicznie i fizycznie nad dziećmi i żoną. W trakcie zamieszkiwania sporadycznie dokładał się do opłat. Następnie organ podał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego ustalił, że T.H. odbywa karę pozbawienia wolności, przy czym od dnia [...] marca 2020 r. przebywa w ZK, natomiast koniec kary przewidziany jest na dzień [...] kwietnia 2023 r. Na skutek skierowanego przez organ w dniu 7 sierpnia 2020 r. wezwania do złożenia wyjaśnień, T.H. poinformował, że mieszkanie opuścił w dniu [...] kwietnia 2019 r. ze względu na aresztowanie przez policję, w lokalu pozostawił wszystkie swoje rzeczy: ubrania, dokumenty, rzeczy osobiste, meble, sprzęt RTV i AGD. Obecnie nie ponosi kosztów utrzymania lokalu i ma zamiar wrócić do mieszkania. Ponadto, po zapoznaniu się z aktami sprawy T.H. w piśmie z dnia [...] października 2020 r. odniósł się do protokołu z dnia [...] maja 2020 r. z przesłuchania i wyjaśnień M.H., w którym stwierdził, że jest niewinny ponieważ wyrok jest nieprawomocny a wszystkie zarzuty są wymyślone przez byłą żonę oraz asystenta z OPS. Nadmienił, że pismo o znęcaniu się nie jest pismem byłej żony, tylko sporządzone zostało pod namową i przez asystenta z OPS. W świetle powyższych okoliczności organ stwierdził, iż w sprawie nie budzi wątpliwości, że T.H. nie zamieszkuje w lokalu, a opuszczenie mieszkania było trwałe, gdyż zostało spowodowane i zawinione przez osobę pozbawioną wolności. Decydując się na popełnienie przestępstwa T.H. musiał brać pod uwagę nieuchronność kary polegającej na pozbawieniu wolności. Choć zamiarem jego nie było opuszczenie miejsca stałego pobytu, to jednak jego niezgodne z prawem działanie doprowadziło w konsekwencji do opuszczenia i utraty miejsca dotychczasowego stałego pobytu. Pobyt w zakładzie karnym nie ma charakteru pobytu stałego, jednak należy przyjąć, że zakład karny jest miejscem, w którym osoba ma obecnie skoncentrowane życie osobiste. Utrzymywanie zameldowania odbywającego karę pozbawienia wolności stanowiłoby ewidentną fikcję meldunkową, niezgodną z obowiązującymi przepisami prawa. W takich przypadkach winno się stwierdzać trwałość opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania na pobyt stały. Dobrowolność opuszczenia lokalu ma znaczenie jedynie wówczas, gdy dana osoba została zmuszona do opuszczenia lokalu na skutek bezprawnych działań innych osób, a nie kiedy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych przez nią czynów, co ma miejsce w sprawie. Mając na względzie powyższe oraz treść art. 35 u.e.l., a także fakt, iż zamieszkiwanie w lokalu polega na stałym przebywaniu w nim oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych, organ uznał, że w sprawie została spełniona przesłanka opuszczenia mieszkania. Za miejsce stałego pobytu uważa się bowiem miejsce, w którym osoba na stałe realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, między innymi takie jak: mieszkanie, nocowanie, spożywanie posiłków, wypoczywanie, przechowywanie rzeczy niezbędnych do codziennego funkcjonowania, czy też przyjmowanie wizyt rodziny i znajomych. Przedstawiony stan faktyczny i prawny świadczy o braku podstaw do utrzymania zameldowania T.H. w mieszkaniu. Rodzi to obowiązek wymeldowania z mocy art. 35 u.e.l. Obowiązek meldunkowy służy wyłącznie do ewidencjonowania ruchu ludności. Fakt zameldowania musi być zgodny z faktem przebywania w danym lokalu. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. T.H. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, domagając się przywrócenia meldunku, którego w swojej ocenie został pozbawiony bezprawnie, gdyż przebywa w zakładzie karnym za czyn, którego się nie dopuścił. Wojewoda decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 35 u.e.l. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 1 u.e.l. obywatel polski dokonuje zameldowania się na pobyt stały lub czasowy w formie pisemnej na formularzu w organie gminy właściwym ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje, przedstawiając do wglądu dowód osobisty lub paszport. W myśl art. 35 u.e.l., organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Natomiast art. 25 ust. 1 u.e.l. określa, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zatem, aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, osoba ta winna nie tylko fizycznie zamieszkiwać pod wskazanym adresem, ale również mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli skoncentrowania w nim spraw życiowych. Trzeba zatem przyjąć że miejsce stałego pobytu danej osoby, to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania. Wojewoda wskazał, że z orzecznictwa wynikają pewne ogólne kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu. W typowych przypadkach wskazuje się na cechy trwałości i dobrowolności, połączone z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. Jednak występują też okoliczności mniej typowe, w których cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu. Ma to miejsce, gdy przymus oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu (wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobyt w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone prawomocnymi wyrokami sądów). W ocenie organu odwoławczego z takim nietypowym przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Z zebranego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że T.H. opuścił lokal mieszkalny w wyniku aresztowania przez policję. Z jednej strony ustawowa przesłanka dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu może zostać uznana za wypełnioną w przypadku przymusowego opuszczenia, jeżeli przymus ten wynikał ze zgodnego z prawem działania organów państwa. Z drugiej strony, w przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest oczywiste, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W omawianej sytuacji, brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Zatem, według Wojewody, oba powyżej przytoczone wyjaśnienia uzasadniają prawidłowość podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję o wymeldowaniu, wziął także pod uwagę, iż okres aresztowania T.H. od chwili zatrzymania jest systematycznie przedłużany, a zatem organy prowadzące postępowanie w sprawie psychicznego i fizycznego znęcania się widzą potrzebę izolacji oskarżonego. Obowiązkiem państwa jest ochrona każdego obywatela przed ewentualnymi przestępstwami godzącymi w jego zdrowie, godność i nietykalność osobistą. W ocenie organu, wydanie decyzji o wymeldowaniu stanowi w niniejszej sprawie przejaw prewencyjnej ochrony konstytucyjnych praw i wolności domowników, mającej na celu zapobieżenie lub zmniejszenie możliwości naruszenia tych praw. Ponadto brak tytułu prawnego do lokalu – według Wojewody – stanowił kolejny argument przemawiający za wymeldowaniem. Logika i doświadczenie życiowe, którymi także powinien kierować się organ przy wydawaniu rozstrzygnięć w konkretnych sprawach, nakazują uznać, że z powodu istniejącego konfliktu między stronami, orzeczonego rozwodu oraz toczących się spraw sądowych z powodu psychicznego i fizycznego znęcania się, a także niemożnością władania spornym lokalem, brak jest obiektywnej możliwości powrotu T.H. do miejsca zameldowania na pobyt stały. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób prawa tego nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji. Decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji oraz doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. T.H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, wskazując że został niesłusznie wymeldowany z pobytu stałego. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że został skazany na skutek kłamstw, gdyż chciano się go pozbyć. W lokalu pozostawił wszystkie swoje rzeczy, tj. dokumenty, meble, sprzęt gospodarstwa domowego i radiowo-telewizyjny, odzież. Na lokal przeznaczał wszystkie swoje oszczędności, zakupił drzwi wejściowe, bojler do wody, meble, sprzęt, zrobił remonty. W ocenie skarżącego został on bezprawnie wymeldowany z lokalu, bowiem mieszkanie opuścił na skutek aresztowania, a nie dobrowolnie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadminstracyjnej pod względem legalności przeprowadzonej w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art. 35 u.e.l.z Zgodnie z tym przepisem organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z treści powołanego przepisu wynika więc, że do wymeldowania wymagane jest jedynie opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Jednak przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące dobrowolności tego działania, nie są przesądzające w każdej sprawie o wymeldowanie. Na równi bowiem z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. odbywanie kary pozbawienia wolności, tymczasowe aresztowanie, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania orzeczeń sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć strony do ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania (por. wyroki NSA z: 12 marca 2020 r., II OSK 234/19, 23 kwietnia 2020 r., II OSK 1739/19, 17 października 2019 r., II OSK 2418/18, wyrok WSA we Wrocławiu z 11 lipca 2017 r., II SA/Wr 762/16). Obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała (art. 28 ust. 4 u.e.l). i nic nie przemawia za tym, aby w razie opuszczenia miejsca pobytu w wyniku przymusu państwowego utrzymywać w rejestrze dane, które są niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy (por. wyroki NSA z 26 maja 2015 r., II OSK 2590/13, z dnia 22 czerwca 2020 r., II OSK 136/20). Jedynie opuszczenie lokalu będące efektem bezprawnego działania i zachowania osób trzecich, może podważać zaistnienie przesłanki dobrowolności (por. wyrok WSA w Kielcach z 20 maja 2021 r., II SA/Ke 434/21). Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela powyższe stanowisko. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że z akt administracyjnych wynika, iż w kontrolowanej sprawie mieliśmy do czynienia z opuszczeniem przez skarżącego lokalu w następstwie jego zatrzymania w dniu [...] kwietnia 2019 r. przez Policję, a następnie zastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa, polegającego na wielokrotnym doprowadzeniu osoby małoletniej poniżej 15 lat do obcowania płciowego oraz poddania się innym czynnościom seksualnym tj. czynu z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., a więc w wyniku władczego działania organów państwa. Powyższe tymczasowe aresztowanie było przedłużane i trwało ono w dniu wydania decyzji przez organ I instancji. Natomiast na dzień wydania decyzji przez organ II instancji skarżący był już osobą prawomocnie skazaną za powyżej opisane przestępstwo na karę 6 lat pozbawienia wolności (vide: wyrok Sądu Okręgowego dnia [...] marca 2021 r., [...]). Blisko dwuletni pobyt skarżącego w areszcie oraz perspektywa opuszczenia zakładu karnego w związku z wykonaniem kary pozbawienia wolności na podstawie powołanego wyroku dopiero w kwietniu 2025 r. świadczy o trwałym opuszczeniu przez skarżącego lokalu. Wobec niedochowania przez skarżącego obowiązku wymeldowania zasadne było podjęcie decyzji określonej w art. 35 u.e.l. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia – w świetle powyższych okoliczności oraz przesłanek wymeldowania wynikających z art. 35 u.e.l. - jest wola powrotu przez skarżącego do lokalu, pozostawienie przez niego w nim rzeczy, czy poczynienie nakładów na lokal. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O przyznanych pełnomocnikowi z urzędu kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 18).