II SA/Go 534/15

28 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 sierpnia 2015 r. S.J. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w wysokości 100 zł. 7 września 2015 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 września 2015 r. skarżący wezwany został do złożenia w/w wniosku na formularzu urzędowym. W dniu 15 października 2015 r. do Sądu wpłynął wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że ma trudną sytuację finansową, brakuje mu środków do życia, dotknięty jest bezrobociem, a dodatkowo toczą się przeciwko niemu przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. S.J. wskazał, że zobowiązany jest do płacenia alimentów. Skarżący nie wskazał we wniosku stanu rodzinnego, ani też posiadanego majątku, wykreślając w/w rubryki. Zarządzeniem z dnia 22 października 2015 r. Referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, wskazując, iż w terminie do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie na urzędowym formularzu, skarżący złożył wniosek jednak na formularzu PPF według nieobowiązującego wzoru, nie zaś formularzem przesłanym mu przez Sąd wraz z wezwaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zarządzeniem z dnia 25 stycznia 2016 r. po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego orzekł o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na skutek złożonego zażalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r., II GZ 297/16 uchylił zaskarżone zarządzenie, podkreślając, iż skarżący nie miał obowiązku posłużenia się formularzem przesłanym mu przez Sąd. Na podstawie zarządzenia z dnia 17 czerwca 2016 . skarżący wezwany został w oparciu o treść art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej zwana p.p.s.a.) do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres marzec-maj 2016 r., przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu bezrobotnego, przedłożenie dokumentu potwierdzającego prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego i wysokość jego zadłużenia, przedłożenie dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny (jego wysokość) oraz fakt uiszczania alimentów (przelew bankowy, przekaz pocztowy, pokwitowanie osoby uprawnionej do odbioru dokumentów). Wezwanie doręczone zostało skarżącemu w dniu 4 lipca 2016 r. Jednakże w zakreślonym przez Sąd terminie skarżący nie nadesłał do Sadu żadnej odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić należy, iż ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podnieść, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zważyć trzeba, że S.J. nie uzupełnił zgodnie z wezwaniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów, o które wezwał Sąd, tj.: wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres marzec-maj 2016 r., zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu bezrobotnego, dokumentu potwierdzającego prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego i wysokość jego zadłużenia, przedłożenie dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny (jego wysokość) oraz fakt uiszczania alimentów (przelew bankowy, przekaz pocztowy, pokwitowanie osoby uprawnionej do odbioru dokumentów). Wobec powyższego Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał okoliczności, które powołał w uzasadnieniu złożonego wniosku tzn. faktu pozostawania osobą bezrobotną, braku środków do życia oraz alimentów go obciążających. Dla oceny jego wniosku istotne było to, że nie wykazał, aby był pozbawiony możliwości zarobkowania. Całkowicie bierna postawa skarżącego w tym zakresie stoi na przeszkodzie uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem pamiętać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1385/15. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Nadto sam fakt zajęcia rachunków bankowych nie jest wystarczający dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2014 r., II FZ 684/14, LEX nr 1486798). Kierując się zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego uznać należy, że wskazane wyżej okoliczności czynią zebrany materiał niekompletnym, mało czytelnym, a więc niewystarczającym do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji dochodowej i majątkowej. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że S.J. nie wykazał, że zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia