II SA/Go 593/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon, Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz, Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.), Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 października 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi [...] na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odrzucenie zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi Oddalono skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] wydaną przez Starostę Powiatu [...]. Decyzją tą organ I instancji, działając na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. z 2001r roku Nr 100, poz. 1085 ze zm. –zwanej dalej ustawą wprowadzającą ), art. 110 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska ( Dz.U. z 2001 roku, Nr 62, poz. 627 ze zm. ) oraz art. 104 Kpa - odmówił przyjęcia zgłoszenia P. z siedzibą w P. do rejestru zawierającego informacje o terenach, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby, zanieczyszczenia powierzchni ziemi na nieruchomościach położonych w miejscowości L. – Stacja Paliw nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] roku wpłynął wniosek [...] ( dalej jako P..) w sprawie zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi w którym wskazywał on, że zanieczyszczenie gruntu na terenie Stacji Paliw nr [...] położonych w miejscowości L. spowodowane zostało przez inny podmiot tj. C. tj. spółkę wykreśloną z rejestru handlowego z dniem [...] roku. Wskazując, iż w sprawie decydujące znaczenie ma ustalenie czy P. jest innym podmiotem niż C., czy też jest jego następcą prawnym, organ I instancji powołał się na opinię Departamentu Prawnego w Ministerstwie Skarbu Państwa stwierdzającą, iż przejście praw i obowiązków spółki przejętej na spółkę przejmującą stanowi sukcesję uniwersalną obejmującą wszystkie prawa i obowiązki podmiotu przejętego, co oznacza, że w wyniku połączenia spółek P. stał się następcą prawnym C. Organ I instancji, podzielając stanowisko wyrażone w opinii jako zgodne z jego ustaleniami, uznał w konsekwencji, iż zanieczyszczenie gruntu na terenie Stacji Paliw [...] położonych w L. nie było spowodowane przez inny podmiot, jak wywodził pełnomocnik wnioskodawcy, w związku z czym obowiązek rekultywacji spoczywa na P. z siedzibą w P. W odwołaniu od tej decyzji, kwestionującym ją w części dotyczącej rozstrzygnięcia zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości położonej w miejscowości L. – Stacja Paliw dz. Nr [...], P. zarzucał, iż organ I instancji błędnie ustalił, iż nie zaistniały przesłanki określone -w przepisie art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej a tym samym błędnie przyjęte zostało następstwo prawne podmiotu zgłaszającego wniosek o wpis do rejestru. Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podziela ustalenie Starosty, iż zanieczyszczenie nieruchomości nie nastąpiło przez inny podmiot. Przy takich zaś ustaleniach nie ma istotnego znaczenia i wpływu na rozstrzygnięcie okoliczność załączenia w sprawie wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby. Organ podał, że wyników tych nie załączono do działki Nr [...]. W ocenie organu nie ma również znaczenia ustalenie spełnienia przesłanki zachowania ustawowego terminu zgłoszenia przez władającego powierzchnią ziemi. W ocenie organu nieudokumentowanie, iż zanieczyszczenia gruntów dokonał inny podmiot jest w przedmiotowej sprawie okolicznością przesądzającą i warunkującą odrzucenie zgłoszenia przez władającego powierzchnią nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że skarżący w analogicznych sprawach rozstrzygniętych przez Kolegium nie zakwestionował ustaleń w zakresie następstwa prawnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze skarżący P. z siedzibą w P. zaskarżonej decyzji zarzucał, mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że spółka przejmująca nie jest "innym podmiotem" niż "spółka przejmująca" w rozumieniu tego przepisu, a w rezultacie również naruszenie przepisu ust. 4 wskazanego art. 12 ustawy poprzez jego zastosowanie w sprawie pomimo braku ku temu przesłanek. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skarżący wywodził, iż zaskarżona decyzja, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja Starosty z dnia 16 czerwca 2005 roku narusza prawo. Wywodził, iż przez pojęcie "inny podmiot" użyte w art. 12 ust 1 ustawy wprowadzającej należy rozumieć inną osobę prawną lub osobę fizyczną niż osoba (prawna bądź fizyczna) obecnie władająca powierzchnią ziemi. W przedmiotowej sprawie nie ma żadnych wątpliwości, co do tego, że zanieczyszczenie zostało dokonane przez C. w W. natomiast podmiotem obecnie władającym powierzchnią ziemi jest P.[...] w P.. Nie ma zatem żadnych podstaw by twierdzić, że zanieczyszczenie nieruchomości nie zostało dokonane przez inny podmiot. Okoliczność połączenia spółek C. oraz P.. w żaden sposób nie może zmienić oceny prawnej istniejącego stanu faktycznego. Zdaniem skarżącego, nie ulega wątpliwości, że w przypadku łączenia spółek mamy do czynienia z dwoma osobami prawnymi — spółką przejmującą i spółką przejmowaną. Każda z nich jest innym, odrębnym podmiotem prawa. W przypadku połączenia przez przejęcie spółka przejmowana jest wykreślana z rejestru z chwilą wpisu połączenia do rejestru ( art. 465 § 2 k.h. mający zastosowanie w niniejszej sprawie). Spółka taka traci wówczas swój byt prawny — przestaje odtąd istnieć jako osoba prawna. Spółka przejmująca wstępuje z mocy prawa we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. Owe prawa i obowiązki, których stroną była spółka przejęta przechodzą jednak bez wątpienia na inny podmiot — spółkę przejmowaną. Pogląd jakoby spółka przejęta i spółka przejmowana były tym samym podmiotem nie znajduje żadnego uzasadnienia. To, że skarżący nabył - w drodze sukcesji uniwersalnej — m.in. własność nieruchomości należących do C. nie znaczy, że jest tym samym podmiotem co C.. Podkreślał, że przepis art. 12 ustawy wprowadzającej może dotyczyć tylko takich sytuacji, gdy po zanieczyszczeniu doszło do przeniesienia własności nieruchomości z jednego podmiotu na inny. Brak jest jakichkolwiek podstaw, aby w różny sposób traktować przeniesienie własności pod tytułem szczególnym i pod tytułem ogólnym. W ocenie skarżącego, w związku z tym, że jako spółka przejmująca jest innym podmiotem niż spółka przejęta — sukcesja generalna przewidziana przepisami kodeksu handlowego nie wyłącza korzystania z możliwości stworzonej przez przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku. Skarżący podtrzymywał przy tym swe dotychczasowe stanowisko zgodnie z którym, jako następca prawny pod tytułem ogólnym C. nie przejął żadnych uprawnień i obowiązków o charakterze administracyjnym. Powołując się na stanowisko doktryny prawa administracyjnego wywodził, iż nie budzi wątpliwości, że stosunki administracyjne są w zasadzie nieprzenoszalne i wygasają wraz ze śmiercią podmiotu. Odnosi się to również do sytuacji, gdy obowiązek dotyczy każdorazowego posiadacza nieruchomości. Od tej zasady dopuszcza się wyjątki jedynie na mocy wyraźnych przepisów ustawowych. W takim przypadku sytuacja prawna następcy prawnego jest identyczna z sytuacją poprzednika. Podnosił, że w przedmiotowej sprawie brak jest wyraźnych przepisów ustawowych, na podstawie których mogło dojść do przejścia na niego praw i obowiązków o charakterze administracyjnym. Połączenie spółek dokonane na podstawie przepisów obowiązującego ówcześnie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 roku - Kodeks handlowy nie spowodowało skutku w postaci przejścia na spółkę przejmującą obowiązków administracyjnoprawnych spoczywających na spółce przejmowanej. Kodeks handlowy był aktem prawnym regulującym stosunki o charakterze cywilnoprawnym, a nie stosunki publicznoprawne. Zarzucał, iż organy obu instancji pominęły wypowiedzi przedstawicieli doktryny, iż następstwo prawne w przypadku łączenia spółek nie obejmuje z mocy prawa przejścia praw i obowiązków ze sfery prawa administracyjnego. Na marginesie skarżący powoływał się na uwzględnienie jego stanowiska przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie sprawach II SA/Lu 343/05 i II SA/Lu 344/05, skutkujące uchyleniem zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. domagało się jej oddalenia, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 8 marca 2006 roku w sprawie II SA /Go 909/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed s Adami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 roku , Nr 153, 1270 ze zm. – dajej jako ppsa ) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...]. Sąd I instancji uznał, iż spór dotyczy tego czy zanieczyszczenie działki nr [...] zostało dokonane przez inny podmiot w rozumieniu art. 12 ust 1 ustawy wprowadzającej, zgodnie z którym władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia [...] roku. W oparciu o wypis z Krajowego Rejestru Sądowego Nr [...] wskazał, że P.. powstał w wyniku połączenia spółki M. i P." S.A. w P. (spółka przejmująca) ze spółką C.. w W. (spółka przejęta). Połączenie nastąpiło w dniu [...]. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. Tego samego dnia podjęto również uchwałę o zmianie nazwy firmy na P. Sąd nie podzielił stanowiska organów obu instancji, iż wskutek połączenia obu spółek na spółkę przejmującą przeszły wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, tak więc nie można przyjąć, że zanieczyszczenie spowodował inny podmiot. Zdaniem Sądu, sukcesja określona w art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 roku - Kodeks handlowy (Dz. U. z 1934 roku, Nr 57, poz. 502 ze zm ) w sferze publicznoprawnej musi bowiem wynikać wprost z przepisów prawa publicznego regulującego prawa i obowiązki danego typu. W tym stanie rzeczy niezwykle istotne jest, aby ustalić w możliwie szeroki i zarazem precyzyjny sposób uregulowania dotyczące następstwa prawnego w zakresie praw i obowiązków wynikających z aktów administracyjnych, czy też szerzej prawa administracyjnego (publicznego). Sąd wskazał, iż konstrukcja art. 12 ustawy wprowadzającej, określająca warunki jakie musi spełniać zgłaszający, aby skorzystać z dobrodziejstwa tej ustawy i uwolnić się od ciążącego na nim jako władającym powierzchnią ziemi, przewidzianego art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska obowiązku rekultywacji zanieczyszczonej gleby jest unormowaniem szczególnym w odniesieniu do przepisów z których wynika zasada sukcesji uniwersalnej. Następstwo prawne nie ma znaczenia dla możliwości zastosowania art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska w stosunku do następcy. Dokonanie zgłoszenia, o którym mowa w tym przepisie ma na celu umożliwienie uwolnienia się od odpowiedzialności za zanieczyszczenie ziemi lub gleby i związany z tym obowiązek przeprowadzenia rekultywacji przez podmiot, który przejął władanie obszarem ziemi zanieczyszczonej przez poprzednio władającego. Sąd uznał, że przyjęcie stanowiska organów administracji, iż sukcesja generalna wyłącza możliwość stosowania art. 12 powołanej wyżej ustawy, czyniłoby ten przepis w wielu przypadkach martwym. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że literalne brzmienie tego przepisu daje możliwość skorzystania z niego przez wszystkich "władających" powierzchnią w dniu wejścia w życie ustawy i brak jest podstaw by z grona "władających" wyłączyć następców prawnych, jeżeli spełnione zostaną pozostałe przesłanki ustawowe, a przeprowadzone postępowanie umożliwi ustalenie, że zanieczyszczenie spowodował rzeczywiście podmiot poprzednio władający nieruchomością. Zarzucił , iż organ l instancji odrzucając zgłoszenie nie odniósł się do tego, czy skarżący wypełnił wszystkie przesłanki, o których mowa w omawianym przepisie. Te kwestie – w ocenie Sądu - powinny być wyjaśnione i ocenione przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 czerwca 2007 roku w sprawie IIOSK 907/06 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni przepisu art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. z 2001 roku Nr 100, poz. 1085 ze zm.) podzielając jednocześnie stanowisko wyrażone w wyroku tego sądu z dnia 27 lipca 2006 roku w sprawie II OSK 987/05 . W toku ponownego rozpoznawania sprawy strony podtrzymywały dotychczasowe stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Skarga nie zawierała uzasadnionych podstaw. Zgodzić się należy ze stroną skarżącą, iż zasadniczą dla oceny zasadności jej skargi było rozstrzygnięcie kwestii czy zanieczyszczenie przedmiotowej nieruchomości zostało dokonane przez "inny podmiot" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. W myśl art. 12 ust. 1 powołanej ustawy władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy ( tj. 1 października 2001 roku ), na której przed wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 roku. W takim przypadku nie stosuje się przepisów art. 102 ust. 1-3 ustawy - Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu do zgłoszenia należy dołączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Starosta może odrzucić, w drodze decyzji, zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania jeżeli nie są spełnione warunki ustawy, ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia powoduje, iż nie wywołuje ono skutków prawnych, o których mowa w ust. 1. Stosownie zaś do przepisu art. 102 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2 -5, do przeprowadzenia ich rekultywacji. Jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny wskazany podmiot, to obowiązek rekultywacji spoczywa na tym innym podmiocie. Zgodnie więc z ustawą - Prawo ochrony środowiska, odpowiedzialność za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążący się z tym obowiązek rekultywacji spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Jest nim , stosownie do przepisu arart. 3 pkt 44 tej ustawy, właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Odnosząc się do kwestii stanowiącej istotę sporu, a związanej z koniecznością wykładni przepisu art. 12 ustawy wprowadzającej w kontekście użytego w nim pojęcia " inny podmiot" należy wskazać na przepis art. 190 zd. 1 ppsa. Zgodnie z nim wojewódzki sąd administracyjny rozpatrując ponownie sprawę, w której Naczelny Sąd Administracyjny, na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej, uchylił wyrok sądu I instancji, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 29 czerwca 2007 roku, wydanym na skutek rozpoznania wniesionej przez organ skargi kasacyjnej w sprawie niniejszej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przepis art. 12 omawianej ustawy dotyczy przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem, z czego wypływa wniosek, że delict powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony wówczas, gdy władający objął we władanie daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania poprzednika prawnego władającego. Wskazany przepis miał charakter międzyczasowy i stwarzał możliwość uwolnienia się wymienionych w nim władających od dokonania rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przez inne podmioty wówczas, gdy nastąpiło to przed wejściem w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska i niewątpliwie celem ustawodawcy było stworzenie również i tym władającym ochrony w przypadku wyrządzenia szkody przez osoby trzecie na równi z przewidzianą w art. 102 ust. 2 tej ustawy. Wymieniony przepis wyklucza możliwość uwolnienia się od obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przed objęciem nieruchomości we władanie, z czego wynika, że sprawstwo poprzednika prawnego władającego, nie może być poczytane jako działanie innego podmiotu. Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji, dotyczy wyłącznie tych przypadków, w których zanieczyszczenie spowodował inny podmiot, ale do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania. Uregulowanie to wyklucza więc możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego. W ujęciu tego przepisu władający powierzchnią ziemi nabywając ( przejmując ) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Natomiast kwestią odrębną są wzajemne relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, a wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane w płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, iż przepis art. 12 ustawy wprowadzającej nie wyłącza zasady sukcesji uniwersalnej. Pojęcie "inny podmiot" zastosowane w art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej dotyczy podmiotu innego niż sukcesor praw i obowiązków podmiotu, który był rzeczywistym sprawcą zanieczyszczenia (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1607/05 LEX nr 196342 i z dnia 19 grudnia 2005 r. IV SA/Wa 1600/05 LEX nr 189795). W konsekwencji oznacza to, że obowiązek rekultywacji, o którym mowa w art. 102 ustawy - Prawo ochrony środowiska obciąża spółkę P.. w związku z generalną sukcesją praw i obowiązków spółki przejętej - uregulowaną w art. 465 § 3 dawnego Kodeksu Handlowego, zgodnie z którym z chwilą wykreślenia spółki przejętej spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. Opierając się zatem na, wiążącej Sąd w niniejszej sprawie, wykładni przepisu art. 12 ustawy wprowadzającej, dokonanej przez Sąd II instancji, uznać należało, iż zaskarżona skargą decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odrzuceniu zgłoszenia wobec niespełnienia przesłanki dokonania zanieczyszczenia przez inny podmiot niż dokonujący zgłoszenia, nie narusza obowiązującego prawa w stopniu kwalifikującym ją do eliminacji z obrotu prawnego, a zarzuty skargi są pozbawione uzasadnionych podstaw. W tym stanie rzeczy na podstawie przepisu art. 151 ppsa orzeczono o oddaleniu skargi.