II SA/Go 765/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B sp. z o.o. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. 2 Dnia 12 października 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął wniosek "B" sp. z o.o. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka podała, że w 2010 r. poniosła stratę a obecny stan finansowy spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych. Spółka wskazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych (30.279,39 zł), wysokość straty (61.735,14 zł), stan konta (93,67 zł). W uzupełnieniu złożonego wniosku spółka przedłożyła zbiorcze zestawienie przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, odpisy deklaracji miesięcznych od podatku VAT oraz aktualny wyciąg obrazujący saldo na rachunku bankowym spółki. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2011 r. Referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 29 listopada 2011 r. W dniu 9 grudnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął sprzeciw "B" sp. z o.o. (data nadania: 6 grudnia 2011 r. ), którym zarzucono w/w postanowieniu obrazę przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 ppsa mającą wpływ na treść tego orzeczenia , poprzez bezpodstawne przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy szczegółowa i wnikliwa analiza sytuacji materialnej skarżącej, prowadzi do wniosku, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w istocie swej stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, tj. ma umożliwić dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że opłaty sądowe stanowią także rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak również w literaturze podkreśla się, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4 s. 36-39). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, Lex nr 479137). Należy wskazać, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu. Zauważyć przy tym należy, że oceny powyższych przesłanek nie można dokonywać w oderwaniu od ustalenia rzeczywistych kosztów tego postępowania, co w niniejszej sprawie sprowadza się przede wszystkim do wskazania wymagalnej opłaty sądowej, tj. wpisu sądowego od wniesionej skargi. W niniejszej sprawie, wpis sądowy ustalony w oparciu o przepis § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi jedynie 100 zł. Odnosząc się zatem do treści wniosku Spółki, w tym do wykazanej straty należy zauważyć, że strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, Lex nr 479125). W dalszej kolejności podnieść przyjdzie, że skarżąca pomimo złej sytuacji finansowej, na jaką wskazuje, nadal funkcjonuje w obrocie prowadząc działalność gospodarczą, co wynika wprost zarówno z jej oświadczenia zawartego we wniosku, jak również z przedłożonych deklaracji VAT, a co więcej utrzymuje określoną płynność finansową, pozwalającą na kontynuowanie prowadzonej działalności gospodarczej, i jak sama wskazuje, kontynuowanie zatrudnienia na dotychczasowym poziomie. Reasumując, stwierdzić należy, że analiza sytuacji finansowej Spółki w odniesieniu do wysokości obciążeń finansowych, jakie skarżąca musi ponieść w niniejszym postępowaniu, nie daje, zdaniem Sądu, podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, tym samym w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Na marginesie już tylko podkreślić należy, że od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą należy szczególnie wymagać zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 27/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2008 r., II OZ 682/08, Lex nr 493715). Co więcej, zdaniem Sądu, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, Lex nr 477191). W konkluzji należy zatem stwierdzić, że wniosek "B" sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Również we wniesionym sprzeciwie Spółka nie wskazała żadnych okoliczności istotnych dla oceny jej zdolności finansowej. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 2