II SA/Go 77/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] września 2021 ., nr [...], odmówił M.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad Z.K. na okres od [...] lipca 2021 r. do odwołania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał m.in. art. 17 ust. 1-1b i 3-3d, art. 24 ust. 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.). W treści powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że M.K. wnioskiem z [...] lipca 2021 r. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad Z.K. Do ww. wniosku dołączyła kserokopię orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z którego wynika, iż Z.K. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Następnie organ podał, że na podstawie przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2021 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczynię z osobą wymagającą opieki łączy przyjaźń. Z.K. do maja 2021 r. przebywał w Domu Pomocy Społecznej, który opuścił i zamieszkał ze stroną we [...] Nadto organ ustalił, że M.K. zadeklarowała, iż zrezygnuje z pobierania świadczenia emerytalnego z KRUS w wysokości 1020 zł, jeśli zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Strona wyjaśniła, że opieka polega na pomocy przy kąpieli, gotowaniu, praniu, sprzątaniu, sporządzaniu zakupów, pilnowaniu zażywania leków i utrzymywaniu kontaktu z lekarzami. Z.K. cierpi na zaburzenia równowagi i utratę słuchu, brak wsparcia drugiej osoby może zakończyć się upadkiem. Organ ustalił także, że osoba wymagająca opieki jest wdowcem, jego rodzice nie żyją, nie posiadał dzieci, a jedyny brat zmarł 3 lata temu. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podał, że na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 617 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej jako: k.r.o.) krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej, natomiast stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Art. 129 § 1 i 2 k.r.o. stanowi natomiast, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Organ wskazał, że z powyższych rozważań wynika, iż krewnymi w linii prostej są odpowiednio: wstępni czyli ojciec i matka oraz zstępni czyli dziecko, wnuk i wnuczka. Zauważył przy tym, że w przedmiotowej sprawie jednoznacznie wynika, iż M.K. nie jest spokrewniona z Z.K., tym samym nie jest zobowiązana do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej. Nadto ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że nie spełniono przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w którym ustalono, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Niepełnosprawność Z.K. ustalona została po ukończeniu przez niego 46. roku życia. Burmistrz Miasta i Gminy zaznaczył jednocześnie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b uś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, nie ma wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Trybunał pozostawił bowiem poprawienie stanu prawnego ustawodawcy, natomiast inicjatywa ustawodawcza do dnia wydania niniejszej decyzji nie została podjęta. Organ I instancji zwrócił również uwagę, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury, której pobieranie jak wskazała zawiesi dopiero po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Nie spełniono więc przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r; o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M.K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy. W treści wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że M.K. w świetle przepisów, nie należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec Z.K. Kolegium nie kwestionuje złego stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, jednak sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak pokrewieństwa pomiędzy ww. osobami powoduje, że nie spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę na błędne stanowisko organu I instancji, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wyrażona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. niepełnosprawność Z.K. powstała po okresie wskazanym w tym przepisie. Błędne stanowisko organu w tym zakresie nie ma jednak wpływu na niniejszą sprawę. Również okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury i prowadzenia działalności gospodarczej jest kwestią wtórną przy ocenie uprawnień do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. M.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję podnosząc, że opiekuje się niezdolnym do samodzielnej egzystencji Z.K., który nie posiada żadnej rodziny. Wyjaśniła przy tym, że zgodnie z poleceniem pracowników OPS zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, natomiast zawieszenie emerytury uzależnia od przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ rezygnując z jej pobierania pozostanie bez środków do życia. Wskazała nadto, że podjęła się sprawowania całodobowej opieki na prośbę niepełnosprawnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.). W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO zasadnie wskazało, iż organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie uwzględniając zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym ww. przepis, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20, wwww.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA). Wskazać trzeba, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie utraconych zarobków rodzicom (i innym krewnym) osoby niepełnosprawnej, którzy mimo zdolności do pracy nie podejmują pracy zarobkowej lub z niej rezygnują z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Pomoc finansowa państwa ma rekompensować opiekunowi osoby niepełnosprawnej podjęcie decyzji o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zauważyć należy, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Regulacja ta wyraźnie ogranicza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji. Tym samym osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. (por. uchwałę siedmiu sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., I OSP 5/13, wyrok NSA z dnia z dnia 22 lutego 2021 r., I OSK 2505/20, wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., I OSK 491/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 1 k.r.o.). W sprawie jest bezsporne, że skarżąca nie jest krewną Z.K. Mając zatem na uwadze, że skarżąca – jako osoba nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym – nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zatem nie ma do niej zastosowania również art. 17 ust. 1a tej ustawy. Brzmienie tego przepisu odsyła bowiem wprost do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jak już wyżej wskazano z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna (obowiązek alimentacyjny) pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r., I OSK 2020/14, wyrok NSA z dnia 22 lutego 2022 r., I OSK 2505/20, CBOSA). W konsekwencji należy podzielić stanowisko Kolegium, że M.K. nie spełnia zatem podstawowej przesłanki jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec Z.K. Organ odwoławczy zasadnie również podniósł, że w realiach niniejszej sprawy okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury i prowadzenia działalności gospodarczej jest kwestią wtórną przy ocenie uprawnień do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji. Z przedstawionych względów, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.