II SA/Go 789/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. A.S. w dniu 25 lipca 2011 złożyła wniosek o przyznanie pomocy w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym teściem K.S.. Z jej oświadczenia oraz zaświadczeń wynika, że wymaga on stałej i długotrwałej opieki, jest wdowcem, opiekuje się nim synowa A.S.. Dzieci K.S., złożyły oświadczenia, że nie mogą się nim zająć, gdyż pracują zawodowo, podobnie jego wnuki Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 roku nr [...] Burmistrz, jako organ I instancji, odmówił A.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad K.S.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17ust. 1. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że na A.S. nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem K.S., gdyż nie występuje między nimi stosunek pokrewieństwa. Organ podniósł, iż przesłanki art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych są przesłankami kumulatywnymi dlatego niespełnienie którejkolwiek z nich oznacza brak uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Niepozostawanie opiekuna w stosunku pokrewieństwa z podopiecznym przesądza jednoznacznie, że taka osoba nie spełnia ustawowych wymogów do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki. Od tej decyzji A.S. złożyła odwołanie, wnosząc o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Ponadto Skarżąca podniosła, iż wnosząc odwołanie od decyzji oczekuje od instytucji, która jest powołana do pomagania ludziom i udzielania pomocy pozytywnego ustosunkowania się do jej odwołania i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad teściem K.S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2011 roku nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W pierwszej kolejności organ II Instancji przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto art. 17 ust. 1 a, w myśl którego osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W ocenie Kolegium powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie ściśle określonych przesłanek przez wnioskodawczynię, która powinna być osobą spokrewnioną, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, a także zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Organ, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalił, iż skarżąca jest żoną syna K.S. co pozwala stwierdzić, iż nie jest ona obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec teścia. Organ odwołał się do treści przepisu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym przez pojęcie rodziny - rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Artykuł 128 - Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Za krewnych w linii prostej ustawa uważa zstępnych i wstępnych. W podsumowaniu organ odwoławczy stwierdził, że zarówno wykładnia językowa jak i wykładnia celowościowa postanowień przepisu art. 17 ust. 1 i 1a, jednoznacznie wskazuje, że o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki może ubiegać się wyłącznie osoba spokrewniona z osobą wymagającą opieki, innymi słowy członek rodziny na którym ciąży obowiązek alimentacyjny. Odwołując się do powołanych przepisów organ stwierdził, że zawarte w nich przesłanki są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że zaistnienie określonego stanu faktycznego i prawnego rodzi obowiązek określonego zachowania się organu administracji publicznej. Niespełnienie choćby jednego przesłanek zawartych w przywołanych przepisach, co miało miejsce w sprawie obligowało organ do odmowy przyznania świadczenia. Na powyższą decyzję A.S. złożyła skargę domagając się jej uchylenia. Podnosząc argumenty zawarte we wcześniejszym odwołaniu wskazała, oczekuje od Sądu pozytywnego rozstrzygnięcia i przyznania jej dochodzonego świadczenia. Organ w odpowiedzi na skargę domagał się jej oddalenia. W uzasadnieniu przywołał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp zważył co następuje : Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - nazywanej dalej w skrócie ppsa, który stanowi, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jeżeli zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w cytowanej wyżej ustawie, Sąd uwzględnia skargę. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 ppsa do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zaistnieją przesłanki przewidziane w art. 156 kpa lub innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w kontrolowanej sprawie, Sąd wskazanych wyżej wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie takie, obok zasiłku pielęgnacyjnego, należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 roku – o świadczeniach rodzinnych ( t.j. Dz. U. z 2006 roku, nr 139, poz. 992, ze zm.). Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 tej ustawy. W ust. 1 stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto w myśl przepisu art. 17 ust. 1a, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W rozpatrywanym przypadku bezsprzeczne jest, że K.S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W aktach organu I instancji znajduje się kserokopia dokumentu, z którego wynika, iż na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2005 roku nr [...] K.S. ze względu na stan zdrowia został trwale zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, zaś orzeczenie wydano na stałe ( k 12 ). Nie ulega wątpliwości, że K.S. jako osoba niepełnosprawna i w podeszłym wieku wymaga stałej opieki zapewnionej przez inną osobę. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnia jednak przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "kro." Z przedstawionych przepisów wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III kro. Zgodnie z dyspozycją zawartą w przepisie art. 128 kro, obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Przepis art. 61.7 kro reguluje zasady pokrewieństwa. W jego § 1 wskazano, że krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo ( § 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Stosownie zaś do art. 129 § 1 kro w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 kro ( podobnie wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych : w Opolu z dnia 3 sierpnia 2010 roku w spr. II SA/Op 345/10, w Bydgoszczy z dnia 5 maja 2011 roku w spr. II SA/Bd 309/11, w Olsztynie z dnia 28 grudnia 2010 roku w spr. II SA/Ol 1010/10, w Łodzi z dnia 28 grudnia 2010 roku w spr. II SA/Łd 1234/10, w Rzeszowie z dnia 18 maja 2011 roku w spr. II SA/Rz 239/11). Zatem z regulacji określających krąg osób zobowiązanych do alimentacji, jak i ze znowelizowanego art. 17 ustawy o oświadczeniach rodzinnych ( poprzez dodanie ust.1a ) wynika, że ustawodawca konsekwentnie utrzymał zasadę, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie. Osobom innym, które sprawują faktyczną opiekę nad osobą tej opieki wymagającą, ustawodawca do świadczenia pielęgnacyjnego nie przyznał. Tak zatem, uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym są przede wszystkim osoby spokrewnione. Również w uzasadnieniach orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, który zajmował się zagadnieniem wykluczenia określonych kategorii osób spośród uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego akcentowano niedopuszczalność wyłączenia osób należących do kręgu rodziny, a więc związanych pokrewieństwem z osobą niepełnoprawną w stopniu określonym w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych ( wyroki z dnia 18 lipca 2008 roku w spr. P 27/07 oraz 22 lipca 2008 roku w spr. P 41/07 ). W kontrolowanej sprawie, jak wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy, skarżąca jest synową K.S., a zatem nie należy do kręgu osób, na których na zasadzie art. 128 kro spoczywa obowiązek alimentacyjny, gdyż nie jest jej krewną w linii prostej. Jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, stosunek łączący skarżącą z jej teściem jest natomiast stosunkiem powinowactwa. Zgodnie bowiem z art. 61.8 § 1 kro z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Powstały stosunek powinowactwa oznacza wprawdzie przynależność do rodziny poprzez współmałżonka, ale brak jest powiązań z daną osobą więzami krwi. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy dokonały właściwej wykładni art. 17 ust. 1 omawianej ustawy i zasadnie przyjęły, że skarżąca nie jest krewną K.S. w linii prostej, a tym samym nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad teściem. Jak wywiedziono już wyżej, istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedną z koniecznych przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania nawet w przypadku spełnienia pozostałych przesłanek, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Z tych względów podzielić należało stanowisko Kolegium, że zarówno posiadanie przez teściową wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak i spełnienie kryterium dochodowego rodziny, nie mogły skutkować przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, zdaniem Sądu, organy orzekające w kontrolowanej sprawie wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny w zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Zaakceptować należało również należało stanowisko organu odwoławczego, że wobec jednoznacznego sformułowania art. 17 ust. 1 ustawy, brak jest możliwości rozszerzenia kręgu osób wymienionych w tym przepisie, co powoduje, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają podnoszone przez skarżącą argumenty dotyczące motywów rezygnacji z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad teściem. Jak wyżej powiedziano skarżąca jest synową dla niepełnosprawnego K.S., czyli powinowatą. K.S. jest ojcem trzech synów, na których niewątpliwie spoczywa obowiązek alimentacyjny. Mąż skarżącej, jeden z synów K.S., zapewne ze względu na konieczność utrzymania rodziny nie zdecydował się na rezygnację z zatrudnienia. Nie zmienia to faktu, że skarżąca nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca nie należy też do członków rodziny w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poza powyższym, dotyczącym zasad kolejności o jakiej mowa w §1 oraz §1a omawianego artykułu, zauważyć przyjdzie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy, przy jednoczesnym spełnieniu kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy. Przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak prawidłowo wskazano w decyzji organu I instancji konsekwencją odmowy przyznania dochodzonego Świadczenia jest niemożność opłacania przez Burmistrza składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe skarżącej zgodnie z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2009 r. Nr 205, póz. 1585 z późn.zm.) jak również składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 25a ustawy z dnia 23 stycznia 2003 roku o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia ( Dz.U.z 2003 r. Nr 45, poz.391 z późn.zm.). W konsekwencji powyższych rozważań uznać należy, że organy nie naruszyły prawa, odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego Sąd, z powołaniem się na przepis art. 151 ppsa skargę oddalił.