II SA/Go 796/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H sp. z o.o. - w upadłości likwidacyjnej na postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 października 2012r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 4 października 2012 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek H sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku syndyk masy upadłości podał, że wartość środków trwałych upadłej spółki wynosi 3 197199,96 zł. Wartość zgłoszonych do masy upadłości wierzytelności wynosi 5 807512,49 zł. Syndyk wskazał, że głównym składnikiem majątkowym masy upadłości są nieruchomości, które są obciążone hipotekami. Syndyk oświadczył, że ze względu na wczesny etap postępowania upadłościowego nie może swobodnie dysponować całością kwot znajdujących się na rachunkach bankowych. Kwota 312700 zł jest obecnie kwotą sporną, z uwagi na fakt, iż częściowo środki te nie należą do upadłego, zaś z kwoty 61528,11 zaledwie 10% stanowi kwota, którą może dysponować syndyk (art. 345 ustawy z dnia 28 lutego 203 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.). Postanowieniem z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt II SA/Go 796/12 Referendarz sądowy odmówił H sp. z o.o. - w upadłości likwidacyjnej przyznania prawa pomocy, wskazując, iż występujący w imieniu spółki syndyk nie wykazał, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. W tym zakresie Referendarz wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie wpis od skargi wynosi 12 370 zł (§ 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Tymczasem z przedłożonych dokumentów wynika, że na rachunkach bankowych upadłej spółki znajdują się kwoty pieniężne, tj. 312 700 zł i 61 528,11 zł, co oznacza, że syndyk działając we własnym imieniu ale na rzecz upadłego posiada możliwość pokrycia kosztów sądowych. Nie wykazał on bowiem, że nie może dysponować wskazanymi środkami pieniężnymi. Spółka wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 255 p.p.s.a. polegające na uznaniu, iż mimo złożonego oświadczenia skarżącego obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, skarżący nie wykazał, że nie może dysponować wskazanymi w oświadczeniu środkami pieniężnymi, podczas gdy organ orzekający w przedmiocie udzielenia prawa pomocy winien dokonać merytorycznej oceny wniosku w oparciu o przedstawione informacje, a w przypadku jeśli złożone oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny możliwości majątkowych i płatniczych, organ powinien wezwać ubiegającego się o udzielenie prawa pomocy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Nadto strona zarzuciła naruszenie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że nie zostały spełnione przesłanki zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego i odmowę przyznania tego zwolnienia w jakiejkolwiek części podczas gdy przedłożone wraz ze skargą dokumenty finansowe upadłej Spółki nakazują przyjąć, iż poniesienie przez Syndyka masy upadłości opłaty od skargi w kwocie 12 370 zł nie jest możliwe z uwagi na fakt, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi, z których mógłby pokryć tak wysoką opłatę, a dodatkowo z uwagi na wszczęcie postępowania upadłościowego nie ma on możliwości swobodnego dysponowania mieniem ruchomym i nieruchomościami, których ewentualna sprzedaż pozwoliłaby na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje. Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 – dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2012 r. sygn. akt II FZ 391/12 LexPolonica 3893568; z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 246/12 LexPolonica 3107916). Należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, Lex nr 479137). Nie ulega wątpliwości, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2012 r. sygn. akt II FZ 392/12 LexPolonica 3893569). W pierwszej kolejności wskazać należy, że ogłoszenie upadłości nie zwalnia danej spółki z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego ( art. 199 p.p.s.a.). Nie zwalnia to syndyka masy upadłości z obowiązku wykazania przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego zwolnienia z kosztów postępowania sądowego. Powtórzyć za postanowieniem - zakwestionowanym sprzeciwem -przyjdzie, że zwolnienie syndyka od kosztów sądowych byłoby możliwe w razie wykazania, że znajdujące się w masie upadłości efektywne aktywa (gotówka, towary) itp. nie wystarczają na pokrycie tych kosztów, co wynika wprost ze stanowiska, iż ze wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2008 r., I FZ 204/08, Lex nr 479133; postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 1966 r., Lex nr 6003). W rozpatrywanej sprawie, po analizie złożonego przez stronę wniosku, zauważyć należy, że już samo porównanie kwoty należnego wpisu sądowego (12 370 zł) z kwotą, którą dysponowała na posiadanych rachunkach bankowych upadła spółka w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. 312 000 zł i 61 528,11 zł ) prowadzi do wniosku, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy podmiot posiadał dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z ogólną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażoną w art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11 LexPolonica 3025988). Zdaniem Sądu powyższe ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że syndyk działając we własnym imieniu ale na rzecz upadłego posiada możliwość pokrycia kosztów sądowych, tym bardziej że nie wskazał, że nie może dysponować wskazanymi środkami pieniężnymi. Argumentacja dotycząca trudności związanych ze sprzedażą majątku ruchomego i nieruchomości w tym zakresie nie mogą odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. Nie zmienia to bowiem oceny sytuacji finansowej spółki, w tym aktywów zgromadzonych na rachunkach bankowych, których wysokość pozwala na pokrycie wymaganych kosztów postępowania sądowadministracyjnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały ustawowe przesłanki upoważniające Sąd do przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym. Jednocześnie zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do zastosowania dyspozycji art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stwierdzony w sprawie stan ekonomiczny i finansowy wnioskodawcy nie budzi zdaniem Sądu żadnych wątpliwości. Jak już wskazano, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony, nie powinna oczekiwać, że sąd podejmie stosowne środki w celu "wyręczenia" samego wnioskodawcy. Ponadto skorzystanie z normy wyrażonej w art. 255 p.p.s.a. należy do wyłącznej oceny sądu rozpatrującego wniosek strony (por. postanowienie NSA z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. I FZ 26/12 Lex 1115931). Podkreślenia wymaga, że ze stwierdzenia, iż syndyk masy upadłości w niniejszej sprawie nie wykazał jakoby nie posiadał środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego wniesioną skargą czy też nie miał możliwości dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym nie można wywodzić istnienia wątpliwości co do stwierdzonego stanu faktycznego sprawy. Stwierdzenie to należy interpretować w ten sposób, że Sąd stwierdził stan finansowy spółki jednoznacznie, zaś wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów, które mogły by obalić podjęte ustalenia. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.