II SA/Go 823/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.S. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 823/12 oddalającego skargę H.S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 823/12 oddalił skargę H.S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wyrok stał się prawomocny z dniem 12 stycznia 2013 r. W dniu 8 lutego 2013 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) H.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. pismo, sprecyzowane następnie w wykonaniu wezwania Sądu jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 12 grudnia 2012 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Jednocześnie strona zwróciła się o doręczenie sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że był przekonany o tym, że niezależnie od tego, w którym Sądzie toczy się sprawa, każda ze stron otrzyma wyrok wraz z uzasadnieniem. Skarżący podał, że miał zamiar stawić się na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r., pomimo nieobowiązkowego stawiennictwa, jednakże z powodu złych warunków atmosferycznych, jak i dość dużej odległości między jego miejscem zamieszkania a siedzibą Sądu, tj. ok. 150 km nie był w stanie dojechać na miejsce. Ponadto w nawale codziennych obowiązków w gospodarstwie rolnym i przygotowań związanych z planowaną przez pracowników Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kontrolą w gospodarstwie, która została wyznaczona w tym samym miesiącu co termin rozprawy, umknęło jego uwadze, że nie otrzymał żadnej informacji dotyczącej jego skargi. Jednocześnie skarżący zaznaczył, że nie zna się na prawie, które jest na bieżąco zmieniane, jest zwykłym rolnikiem, z 30–letnim stażem, utrzymującym siebie i swoją rodzinę z pracy na gospodarstwie rolnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie H.S. złożył zarówno wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jak i wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Mając jednakże na względzie skutki procesowe tychże wniosków (sporządzenie uzasadnienia wyroku jest warunkiem skutecznego złożenia skargi kasacyjnej), niniejszym postanowieniem Sąd rozstrzyga wyłącznie kwestię przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej rozpoznany będzie po prawomocnym zakończeniu postępowania incydentalnego w kwestii sporządzenia uzasadnienia wyroku). Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do art. 87 § 2 tej ustawy, w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i jednocześnie z wniesieniem tego wniosku należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Jak wynika z treści przywołanych powyżej przepisów, przywrócenie terminu jest uwarunkowane łącznym spełnieniem wskazanych w nich przesłanek. Oceniając w pierwszej kolejności warunki formalne wniosku, należy stwierdzić, że wnioskodawca spełnił przesłankę wynikającą z art. 87 § 4 p.p.s.a., bowiem wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie go wraz z odpisem wyroku (pismo z dnia [...] lutego 2013 r. uzupełnione następnie pismem z dnia [...] lutego 2013 r.) Wątpliwości budzić może natomiast, czy skarżący dochował siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.), gdyż nie podał on we wniosku, w jakim dniu powziął wiedzę o uchybieniu terminu. Z uwagi jednak na wskazane we wniosku przeszkody w zachowaniu terminu, polegające w szczególności na przeświadczeniu skarżącego, iż w przypadku jego nieobecności na rozprawie, zostanie mu z urzędu doręczony odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, czy też powoływanie się na nieznajomość prawa oraz na złe warunki atmosferyczne panujące w dniu rozprawy, a także liczne codzienne obowiązki w gospodarstwie rolnym, należało stwierdzić, iż brak było możliwości dokonania jednoznacznej oceny, co do zachowania przez wnioskodawcę siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W takim zaś przypadku, zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, jeżeli nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, czy został zachowany termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., sąd ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. (p. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 728/09, Lex nr 552400). Rozważenia wymagało zatem, czy skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie go wraz z odpisem wyroku nastąpiło bez jego winy. W judykaturze i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 196/11, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawdopodobnienie braku winy oznacza zatem wykazanie takich okoliczności, które mimo spełnienia obowiązku zachowania należytej staranności, uniemożliwiły wnioskującemu terminowe dokonanie czynności, gdyż były niedoprzewidzenia lub niedoprzezwyciężenia, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 226). Zatem przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie SN z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Jedną z okoliczności, na jaką powołuje się skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było jego subiektywne przekonanie, że niezależnie od tego, w którym Sądzie toczy się sprawa, każda ze stron otrzyma wyrok wraz z uzasadnieniem. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, prawidłowo doręczonym stronie skarżącej zawiadomieniem o terminie rozprawy z dnia 19 listopada 2012 r. pouczono ją o tym, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku, oraz że złożenie wniosku po upływie tego terminu jest czynnością bezskuteczną. Skarżący został również poinformowany, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Ponadto z informacji zawartej w wymienionym zawiadomieniu wynikało, że w razie nieobecności strony na rozprawie może zostać wydany wyrok. W świetle zatem tego pouczenia skarżący powinien mieć świadomość, że jeżeli na rozprawie zaplanowanej na dzień 12 grudnia 2012 r. zapadnie wyrok oddalający skargę, powinien w terminie 7 dni złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Odwołując się do orzecznictwa sądowego, wskazać należy, że błędne przekonanie o przysługujących stronie środkach procesowych oraz terminach ich składania nie jest nadzwyczajną okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 597/08, Lex nr 493589). W sytuacji zatem, gdy zawarte w zawiadomieniu o rozprawie z dnia 19 listopada 2012 r. pouczenie o skutkach nieobecności strony skarżącej na rozprawie było wyczerpujące i jasne, nie sposób uznać za okoliczność, której można przypisać charakter nie dającej się przezwyciężyć przeszkody. Pozostawanie skarżącego w błędzie samo w sobie nie stanowi bowiem okoliczności świadczącej o braku winy w uchybieniu terminu, a wręcz przeciwnie wskazuje na brak jego należytej staranności we właściwym prowadzeniu swych spraw. Również nieznajomość prawa, na którą powołuje się skarżący nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 153/97, Lex nr 37127, postanowienie NSA z dnia 1 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 713/04, LEX nr 302279). Zgodnie bowiem z powszechnie przyjętą przez orzecznictwo sądowe zasadą, nikt nie może się skutecznie powoływać się na nieznajomość prawa. Tym samym nieznajomość prawa procesowego nie możne być uznawana jako usprawiedliwiona przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności, gdyż już ze swej istoty jest ona zawiniona przez stronę (tak m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt II UKN 519/97, Lex Polonica nr 332857). Ponadto powoływanie się przez skarżącego na złe warunki atmosferyczne, nie mogło również stanowić pozytywnej przesłanki przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności, bowiem warunki pogodowe, o których wspomina skarżący nie miały charakteru klęski żywiołowej, więc nie stanowiły przeszkody niedoprzezwyciężenia. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadnia także podnoszony przez H.S. fakt sprawowania codziennych obowiązków w gospodarstwie rolnym, czy też konieczność przygotowania się do planowanej w gospodarstwie rolnym przez pracowników Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kontroli, wyznaczonej w tym samym miesiącu co termin rozprawy i do której musiały być przygotowane różnego rodzaju dokumenty (m.in. faktury, rejestry, aneksy do planu środowiskowego). Należy bowiem wskazać, że skarżący mógł w związku z jego konieczną obecnością w gospodarstwie ustanowić, zgodnie z art. 36 pkt 1 i 3 p.p.s.a, pełnomocnika do prowadzenia niniejszej sprawy przed Sądem, czy też dokonania czynności w postępowaniu, jakim jest złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W przypadku zaś braku pełnomocnika skarżący mógł przesłać wniosek w ustawowym terminie za pośrednictwem poczty, korzystając np. z pomocy domowników lub też mógł go przesłać za pomocą telefaksu lub poczty elektronicznej, a o stanie sprawy z jego skargi mógł zasięgnąć informacji kontaktując się z Sądem drogą telefoniczną. W kontekście obowiązującego stanu prawnego oraz w oparciu o całokształt okoliczności sprawy należy z całym przekonaniem stwierdzić, iż strona skarżąca dopuściła się niedbalstwa i z własnej winy, niczym nie usprawiedliwionymi przyczynami nie dopełniła czynności w terminie, a przedstawiona przez skarżącego argumentacja nie mogła stanowić pozytywnej przesłanki, pozwalającej na przywrócenie uchybionego terminu, albowiem w ocenie Sądu w żadnym razie nie uprawdopodabnia ona braku winy skarżącego w tym względzie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji postanowienia.