II SA/Go 858/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.D. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. skarżący – B.D. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 3 stycznia 2017 r. o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W związku z wezwaniem skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia (w kwocie 100 zł) B.D. złożył do tutejszego Sądu (na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała na brak możliwości zapłaty z powodu trudnej sytuacji materialnej. Skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Jako składnik majątku skarżący wskazał działkę zabudowaną 485 m2 o wartości 389.000 zł oraz działkę zabudowaną 5463 m 2 o wartości 1.817.000 zł. Wskazując na dochód członków gospodarstwa domowego B.D. podał, iż prowadzi działalność gospodarczą, nie wskazując wysokości dochodu, natomiast żona z tytułu stosunku pracy uzyskuje dochód – 1460 zł. Wśród zobowiązań skarżący wymienił trzy kredyty hipoteczne w kwocie: 100.000zł, 28.000zł i 1.207.718 zł. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 kwietnia 2017 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód przez skarżącego i jego żonę, 2. przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, 3. zestawienie wartości przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością, 4. przedłożenie rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu) i spłatą kredytów, 5. przedłożenie rachunków dotyczących ewentualnych kosztów zakupu leków (leczenia). W dniu 5 maja 2017 r. do tutejszego Sądu wpłynęła odpowiedź skarżącego na wezwanie. Skarżący poinformował, iż od wielu lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Jednocześnie skarżący podał, iż z prowadzonej działalności nie uzyskał dochodu ponieważ wystąpiła strata. Skarżący załączył do pisma wyciąg z rachunku bankowego za okres trzech ostatnich miesięcy, zestawienie stanów i obrotów kont za okres trzech ostatnich miesięcy oraz odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zasadą jest ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym, zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony - przy uwzględnieniu oczywiście wysokości kosztów postępowania. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, przesłanki jego zastosowania powinny być interpretowane ściśle, a pomoc finansowa ze strony Skarbu Państwa będzie przysługiwała tylko osobom, które nie mogą z przyczyn związanych z obiektywnie złą sytuacją finansową pozyskać środków koniecznych do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu sądowym (zob. np. post. NSA z 16 kwietnia 2008 r. II OZ 326/08). Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). W przedmiotowej sprawie skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie z kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis sądowy od zażalenia wynoszący 100 zł. W ocenie Sądu z dokumentów i oświadczeń skarżącego nie wynika by nie było go stać na pokrycie w/w kwoty. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług z ostatnich trzech miesięcy prowadzi tę działalność, stale nabywa towary i usługi. W zakresie dochodów żony skarżący nie złożył objętego wezwaniem dokumentu potwierdzającego wysokość jej wynagrodzenia z umowy o pracę. Dowód ten posiada istotne znaczenie przy ocenie możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie jest możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżący podniósł co prawda, iż wraz z żoną od lat mają rozdzielność majątkową, po pierwsze jednak faktu tego skarżący w żaden sposób nie wykazał, po drugie zaś fakt ten i tak pozostałby bez znaczenia dla stanowiska Sądu, gdyż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14). Według oświadczenia skarżącego w formularzu wniosku o prawo pomocy żona skarżącego uzyskuje dochód 1460 zł z tytułu umowy o pracę. Tymczasem według orzecznictwa sądów administracyjnych posiadanie przez stronę stałych, choć w tej sytuacji niewielkich, dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Ponadto z deklaracji skarżącego zawartej w PPF wynika, iż jest on właścicielem dwóch nieruchomości zabudowanych o znacznej wartości tj. : działka zabudowana 485 m2 o wartości 389.000 zł oraz działka zabudowana 5463 m 2 o wartości 1.817.000 zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności zdaniem Sądu trudno uznać, że skarżący żyje w niedostatku i że nie może ponieść kosztów sądowych w kwocie 100 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał na znaczne obciążenie związane ze spłatą trzech kredytów hipotecznych. Po pierwsze jednak skarżący nie wykazał, mimo wezwania Sądu ich zaciągnięcia (jedynie według wydruku z rachunku bankowego potwierdzona została spłata jednego z kredytów), po drugie zaś wskazać należy, co podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, że zobowiązania prywatne takie jak np. rata kredytu hipotecznego nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dodać należy, iż mimo wezwania Sądu skarżący wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tylko w zakresie udokumentowania dochodu żony i wysokości kredytów hipotecznych (na co wskazano już wcześniej), ale też i w zakresie rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu). Wnioskodawca ma zaś obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu nie było możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego, tym samym B.D. nie wykazał, że zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego na podstawie powyższego przepisu oraz art. 258 § 4 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia