II SA/Go 862/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.L. o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. [...] w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu w sprawie wykonania robót budowlanych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 23 marca 2016 r. oddalił skargę J.L. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2013 r. [...] w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu w sprawie wykonania robót budowlanych. 16 maja 2016 r. wpłynęła do sądu skarga kasacyjna od powyższego wyroku sporządzona przez pełnomocnika skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wraz z żoną z tytułu świadczeń emerytalnych osiągają dochód wynosi 3.243 zł (netto). J.L. przedstawił ponoszone koszty: czynsz 500 zł, energia elektryczna – 220 zł, telefon i telewizja – 200 zł, ubezpieczenie OC samochodu – 700 zł rocznie, leki – 150 – 200 zł, rata pożyczki – 647 zł). W uzupełnieniu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył między innymi wyciąg z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Art 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie na podstawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 listopada 2015 r. przyznano J.L. prawo pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 250 zł), ustanowiono radcę prawnego a w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Wymaga zatem rozważanie kwestia, czy kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpatrzony w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Podstawą do zastosowania tego przepisu jest wniosek strony o zmianę postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. albo ponowny wniosek tożsamy przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym. Zważyć trzeba, że obecnie złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy wniosek, nie jest tożsamy przedmiotowo z wnioskiem, który był przedmiotem postanowienia z dnia 27 listopada 2015 r. Wynika to z faktu, że poprzedni wniosek dotyczył prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast obecny wniosek dotyczy prawa pomocy w zakresie częściowym. Instytucje te opierają się na innych przesłankach, a więc nie są tożsame, co uzasadnia rozpoznanie niniejszego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w trybie art. 243 i następnych p.p.s.a., a nie na podstawie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2008 r., I FZ 432/08, LEX nr 565699, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., I FZ 539/11, LEX nr 1103933). Wpis od skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wynosi 250 zł (§ w zw. z § 2 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Zważyć trzeba, że J.L. wraz z żoną dysponują miesięcznie dochodem z tytułu emerytur w wysokości 3.243 zł (netto). Miesięczny koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 700-900 zł. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Wymaga podkreślenia, że J.L. nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść wpisu od skargi kasacyjnej. Za taką okoliczność nie może być uznana spłata pożyczki (647 zł miesięcznie). Należy bowiem podnieść, że pożyczka zaciągnięta przez skarżącego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie wykazał, by miał problemy ze spłatą pożyczki (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Nie można tracić z pola widzenia, że wpis od skargi kasacyjnej nie jest wysoki (250 zł). Nadto skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 250 zł. Mając na uwadze wysokość dochodu osiąganego przez J.L. uznano, że skarżący posiada możliwość uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.