II SAB/Go 187/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokat N.J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt II SAB/Go 187/21 w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed sądem pierwszej instancji w sprawie ze skargi R.A. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 11 października 2021 r., sygn. akt II SPP/Go 99/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. przyznał R.A. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżącego adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła skarżącemu pełnomocnika w osobie adwokat N.J. W dniu 29 listopada 2021 r. pełnomocnik skarżącego zapoznała się z aktami sprawy. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn. akt II SAB/Go 187/21, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zobowiązał Dyrektora Zakładu Karnego do załatwienia wniosku R.A. z dnia [...] kwietnia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej, w zakresie pkt 1, 3, 4 oraz 5 tego wniosku, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności (pkt I wyroku), stwierdził, że bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku), zaś w pozostałej części skargę oddalił (pkt III wyroku). Odpis powyższego orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 16 lutego 2022 r. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniosła o przyznanie wynagrodzenia za wykonane zastępstwo prawne według norm prawem przepisanych. Wskazała, że jako pełnomocnik z urzędu reprezentowała skarżącego w postępowaniu przed WSA w Gorzowie Wlkp. Zapoznawała się z aktami sprawy i badała sprawę pod kątem formalnej i merytorycznej poprawności skargi wniesionej przez skarżącego. Jednocześnie oświadczyła, że koszty te nie zostały uiszczone. Postanowieniem z dnia 2 marca 2022 r. referendarz sądowy WSA w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed sądem pierwszej instancji. Jak wynika z uzasadnienia tego orzeczenia, pełnomocnik reprezentując skarżącego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, zapoznała się z aktami sprawy. Była to jedyna czynność pełnomocnika podjęta przed wydaniem powyższego wyroku. Pełnomocnik skarżącego nie podjęła zatem działań, które można by uznać za faktyczne udzielenie pomocy skarżącemu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Samo zapoznanie się z aktami sprawy i ich analiza bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest bowiem wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona. Pełnomocnik nie wskazała, że kontaktowała się ze skarżącym chociażby w celu sprecyzowania skargi czy też omówienia sprawy. Podniosła jedynie, że zapoznała się z aktami i analizowała sprawę. Natomiast udzielenie pomocy prawnej oznacza dokonanie na rzecz strony reprezentowanej określonej czynności procesowej, względnie poinformowanie strony o stanie sprawy i ustalenie z nią zamierzonych czynności, przy czym to ostatnie musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w piśmie procesowym lub innym substracie materialnym będącym nośnikiem wiarygodnej informacji. Wobec powyższego nie było podstaw do przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego adw. N.J. wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podała, że jako pełnomocnik skarżącego dokonała czynności procesowych oraz czynności mieszczących się w zakresie pomocy prawnej zarówno w zakresie postępowania przed sądem I instancji jak w zakresie sporządzenia opinii o odmowie sporządzenia skargi kasacyjnej. Zapoznała się z aktami sprawy, oceniła skargę pod względem formalnym i merytorycznym, nie znajdując podstaw do jej uzupełnienia, pozostawała w kontakcie listownym i telefonicznym ze skarżącym, udzielała mu pouczeń co do przebiegu postępowania, treści wyroku i prawa, odebrała korespondencję zawierającą wyrok z uzasadnieniem, co jest czynnością procesową wobec wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym. Do sprzeciwu załączyła dowód nadania na potwierdzenie skontaktowania się i udzielenia pomocy prawnej skarżącemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw okazał się niezasadny. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków), strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z regulacji tej nie wynika jednak obowiązek uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. postanowienie NSA z 12 września 2013 r, I OZ 768/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeśli chodzi o koszty pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu prowadzonym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 i następnych p.p.s.a., co do zasady obowiązują te same reguły co w przypadku postępowania prowadzonego w trybie zwykłym. Wprawdzie w przypadku postępowania uproszczonego wyrok wydawany jest na posiedzeniu niejawnym w oparciu o treść art. 120 p.p.s.a. (co miało miejsce w niniejszej sprawie) przez co nie ma możliwości, aby pełnomocnik na rozprawie zabrał głos i popierał skargę, ale pomijając ten fakt, spełnienie przez pełnomocnika kryteriów niezbędnych do przyznania mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu ocenia się na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz w przypadku niniejszej sprawy § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 18). Należy przy tym mieć na uwadze, iż ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu przejmuje na siebie Skarb Państwa i sąd jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność oraz legalność ich wydatkowania. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie należy zwrócić uwagę, iż samo pisemne oświadczenie pełnomocnika o przeprowadzeniu rozmów telefonicznych ze stroną na temat okoliczności sprawy, prawnych możliwości jej rozstrzygnięcia oraz udzieleniu informacji na temat postępowania, nie stanowi przesłanki pozwalającej na przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za udzieloną stronie pomoc prawną w pierwszej instancji. W postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawową formą czynności procesowych, podejmowanych przez strony poza posiedzeniem jawnym, jest bowiem forma pisemna. Tytułem przykładu można tu wskazać choćby opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, którą sporządzający ją pełnomocnik jest obowiązany złożyć do akt sprawy wraz z odpisem, celem doręczenia stronie (art. 177 § 4 p.p.s.a.) i co w niniejszej sprawie adw. N.J. uczyniła. Z akt sprawy nie wynika jednakże, aby przed wydaniem wyroku w pierwszej instancji, co nastąpiło dnia 27 stycznia 2022 r., pełnomocnik sporządziła – zależnie od własnego poglądu na sprawę – np. pismo procesowe popierające skargę, czy też pismo zawierające odniesienie się w granicach prawnych możliwości do żądania zgłaszanego przez stronę skarżącą (tego rodzaju forma pomocy prawnej również jest uznawana za dopuszczalną). Odnosząc się do załączonego do sprzeciwu dowodu nadania korespondencji do skarżącego należy stwierdzić, iż została ona nadana dnia 21 lutego 2022 r., a więc już po doręczeniu pełnomocnikowi odpisu wydanego w sprawie wyroku, co nastąpiło dnia 16 lutego 2022 r. Nawet jeśli przesyłka ta zawierała jakikolwiek inny dokument poza odpisem powyższego wyroku, np. pismo pełnomocnika na temat okoliczności sprawy, to miało to miejsce już po zakończeniu postępowania w pierwszej instancji, przy czym działania pełnomocnika z zakresu udzielanej skarżącemu pomocy prawnej na etapie postępowania po wydaniu wyroku zostały objęte wynagrodzeniem przyznanym pełnomocnikowi za sporządzenie opinii z dnia [...] marca 2022 r. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 marca 2022 r.). Z kolei jeśli chodzi o analizę akt sprawy, w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż samo zapoznanie się z aktami sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (m.in. postanowienia NSA z 25 października 2011 r., I OZ 790/11, z 12 września 2013 r., I OZ 768/13, z 10 września 2014 r., II OZ 882/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie zatem referendarz sądowy uznał, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w związku z czym zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając na uwadze wyżej przytoczoną argumentację, Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, wobec czego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.