II SAB/Go 85/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. na bezczynność i przewlekłość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosków postanawia: odrzucić skargę. Sąd Okręgowy w [...]Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt: [...] na podstawie art. 200 § 11 i § 14 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową i sprawę ze skargi B. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] przekazał Wojewódzkiemu w Gorzowie Wielkopolskim, jako właściwemu do jej rozpoznania. Skarga na bezczynność i przewlekłość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] dotyczy "realizacji wniosków o zwrot utraconego wynagrodzenia w wysokości 61,00 złotych oraz wniosek o zwrot kosztów dojazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego przez osobę wzywającą w kwocie 2,19 zł". W uzasadnieniu skargi skarżący podał m.in., że w dniu [...] października 2025 r. na rachunek bankowy skarżącego wpłynął przelew od ZUS w kwocie 61,00 zł, tytułem "zwrot pozostałych kosztów". W dniu [...] października 2025 r. wobec braku jakiejkolwiek odpowiedzi na złożone wnioski, skarżący wniósł do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] ponaglenie. Po złożeniu skargi do skarżącego wpłynęło pismo od ZUS nie mające waloru zaskarżalnej decyzji administracyjnej, a informujące o tym, że zostanie do skarżącego wykonany przelew na kwotę 61,00 zł oraz informujące o tym, że zwrot kosztów dojazdu nie jest należny. W dniu [...] listopada 2025 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]poinformował skarżącego, że jego skarga jest niezasadna uzasadniając to tym, że w jego ocenie wniosek został podjęty do realizacji bez zbędnej zwłoki, a czas ostatecznego załatwienia sprawy wynikał z przyczyn technicznych związanych z wypłatą środków finansowych, które zostały wypłacone w dniu [...] października 2025 r. na wskazany we wniosku rachunek bankowy. Organ podał również, że skarżący otrzyma pismo administracyjne rozstrzygające w zakresie niewydania decyzji lub postanowienia mających walor zaskarżalnej decyzji administracyjnej rozstrzygającej w zakresie wypłaty należnych skarżącemu środków z tytułu utraconego zarobku oraz poniesionych kosztów związanych ze stawiennictwem organu prowadzącego postępowanie administracyjne. Do chwili obecnej, to jest do dnia [...] grudnia 2025 r. wnioski skarżącego złożone w dniu [...] sierpnia 2025 r. pozostały bez końcowego ich rozpatrzenia, skarżący nie został poinformowany o sposobie ich załatwienia, do chwili obecnej nie została skarżącemu wypłacona kwota 2,19 zł wynikająca z obowiązku zwrócenia kosztów dojazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu. Wyjaśniając powyższe skarżący wniósł o: 1. Zbadanie przez Sąd, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]: a) dopuścił się złamania prawa, a jeśli tak czy było to rażące złamanie prawa w zakresie złożonych przez skarżącego wniosków, b) dopuścił się złamania prawa, a jeśli tak czy było to rażące złamanie prawa w zakresie obowiązku poinformowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, c) dopuścił się przewlekłości w wykonaniu ustawowych obowiązków związanych z realizacją wniosków złożonych przez skarżącego, d) dopuścił się bezczynności w wykonaniu ustawowych obowiązków związanych z realizacją wniosków złożonych przez skarżącego. 2. Zbadanie przez Sąd, czy skarżącemu należna jest kwota 61,00 zł tytułem utraconego wynagrodzenia w związku ze stawiennictwem w dniu [...].08.2025 r. na wezwanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. 3. Zbadanie przez Sąd, czy skarżącemu należna jest kwota 2,19 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów dojazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu w związku ze stawiennictwem w dniu [...].08.2025 r. na wezwanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. 4. Zbadanie przez Sąd, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] złamał bądź naruszył prawo wypłacając w dniu [...].10.2025 skarżącemu kwotę 61,00 zł nie opierając tej wypłaty o decyzję administracyjną, postanowienie czy inny dokument dający umocowanie do wypłaty. 5. Zbadanie czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]prawidłowo prowadzi akta sprawy [...]nie włączając do nich oryginałów pism składanych przez skarżącego, a jedynie ich kserokopie czy przedruki komputerowe. 6. Zbadanie przez Sąd czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]prawidłowo i w zgodzie z przepisami stosuje dowolność co do sposobu doręczania pism w postępowaniu administracyjnym, to jest całkowicie pomijając zasady wskazane w art. 39 §1 k.p.a. mimo faktu udostępnienia do tego celu przez skarżącego adresów do doręczeń elektronicznych. 7. Zasądzenie zwrotu dla wnioskodawcy/skarżącego kosztów tego postępowania wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia zapłaty kosztów tego postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. W postępowaniu sądowoadministracyjnym w każdym wypadku przed skierowaniem skargi do merytorycznego rozpatrzenia, sąd administracyjny bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność. Zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie, 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 615 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119 zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Według art. 3 § 2a p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 769 ze zm., dalej jako k.p.a.), a zgodnie z art. 3 § 3 p.p.s.a., orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Wniesienie skargi na bezczynność dopuszczalne jest jedynie w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na wydane w sprawie decyzje, postanowienia oraz na akty i inne czynności z zakresu administracji publicznej, które zostały wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący zarzucił organowi - Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych bezczynność i przewlekłość w zakresie realizacji wniosków skarżącego o zwrot utraconego wynagrodzenia oraz zwrot kosztów dojazdu w związku z wezwaniem do osobistego stawiennictwa w organie. Dla oceny zagadnienia dopuszczalności skargi w tej sprawie należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 56 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., dalej jako k.p.a.) osobie, która stawiła się na wezwanie, przyznaje się koszty podróży i inne należności ustalone zgodnie z przepisami zawartymi w dziale 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1228). Dotyczy to również kosztów osobistego stawiennictwa stron, gdy postępowanie zostało wszczęte z urzędu albo gdy strona bez swojej winy została błędnie wezwana do stawienia się. Żądanie przyznania należności należy zgłosić organowi administracji publicznej, przed którym toczy się postępowanie, przed wydaniem decyzji, pod rygorem utraty roszczenia (art. 156 § 2 k.p.a.). Z akt sprawy, jak i odpowiedzi na skargę wynika, że postanowieniem z dnia [...] listopada 2025 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350) w związku z art. 56 § 1 k.p.a. oraz art. 85 § 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1228) odmówił skarżącemu zwrotu kosztów dojazdu w kwocie 2,19 zł. Jednocześnie organ wyjaśnił, że rozpoznał wniosek skarżącego pozytywnie w zakresie zwrotu utraconego zarobku na podstawie art. 86 ust. 1, 2 i 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dokonując przelewu kwoty 61,00 zł na rachunek bankowy skarżącego w dniu [...] października 2025 r. Organ pouczył skarżącego, że na postanowienie nie przysługuje zażalenie, ponieważ nie kończy postępowania w sprawie. Należy podkreślić, że z "bezczynnością organu" mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podejmuje żadnych czynności lub wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu lub też nie podejmuje przewidzianej prawem czynności, która ma bezpośredni wpływ na załatwienie sprawy. Bezczynność musi więc dotyczyć sprawy i jej niezałatwienia, a nie kwestii obowiązku dokonania w sprawie czynności, która na załatwienie sprawy w żaden sposób nie wpływa, bowiem celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do załatwienia sprawy. W konsekwencji, skoro ani art. 56 § 1 k.p.a., ani żaden inny przepis kodeksu nie przewiduje, aby na postanowienie organu wydane w trybie art. 56 k.p.a. w przedmiocie kosztów stawiennictwa służyło zażalenie (zob. postanowienia: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 820/10, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 435/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA), to w takiej sytuacji również bezczynność i przewlekłość organu w tym przedmiocie, nie może być poddana kontroli sądowoadministracyjnej. Oznacza to, że taka skarga przysługuje tylko w tych sprawach, w których są wydawane decyzje i ściśle określone postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a) oraz w tych sprawach, w których mogą być podejmowane akty lub czynności określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a także wówczas, gdy odrębna ustawa tak stanowi, co wynika z treści art. 3 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II OSK 496/08, CBOSA). Przedmiot skargi (tzn. bezczynność i przewlekłość organu dotycząca rozpoznania wniosków w zakresie zwrotu kosztów stawiennictwa) świadczy zatem o jej niedopuszczalności z powodu nieprzekazania przez ustawodawcę tego rodzaju kategorii spraw do zakresu właściwości rzeczowej sądów administracyjnych. Należy dodać, że w sprawie nie znajduje zastosowanie art. 58 § 4 p.p.s.a., gdyż w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z wydaniem przez sąd powszechny postanowienia o odrzuceniu pozwu z uwagi na niepodleganie sprawy kognicji tego sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 19 września 2012 r., II OSK 1816/12, CBOSA). W konsekwencji uznać należało, że skarga nie mogła zostać rozpoznana pod względem merytorycznym, wobec czego Sąd obowiązany był ją odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jako nienależąca do właściwości sądu administracyjnego.