I SA/Ke 129/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata M. K. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w tym kwotę 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych tytułem podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] r. nr [...] w sprawie odmowy H. K. rozłożenia na raty 50 procent zaległości podatkowych w podatku rolnym "zaległego podatku gruntowego od 2006 r. do 2012 r. pięćdziesiąt procent" w łącznej kwocie 10.165 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że niniejsze postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem H. K. o zastosowanie ulgi polegającej na rozłożeniu na raty 50 procent zaległości podatkowych w podatku rolnym, zabezpieczonych hipotecznie na nieruchomości strony. Kolegium wskazało na art. 67a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Jakkolwiek w powołanym przepisie ustawodawca upoważnił organy podatkowe do orzekania w ramach uznania administracyjnego, zatem organy te mogą, ale nie muszą, umorzyć zaległości podatkowej, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie są dowolne. Postępowanie o umorzenie zaległości podatkowej jest postępowaniem, do którego zastosowanie znajdują reguły postępowania określone w dziale IV Ordynacji podatkowej dotyczącym Postępowania podatkowego (art. 120-271). Kolegium omówiło przy tym, powołując orzecznictwo sądowoadministracyjne okoliczności, które świadczyłyby o wystąpieniu przesłanek ulgi, tj. "ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego." W ocenie Kolegium ponoszenie kosztów związanych z posiadaniem gospodarstwa rolnego nie stanowi samoistnej przesłanki do przyznania ulgi podatkowej. Obowiązek podatkowy ma charakter powszechny, a udzielenie ulg podatkowych charakter wyjątkowy. W swoich zamierzeniach podatnik powinien uwzględnić również obciążenia publicznoprawne, a takim jest także podatek rolny. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały żadne nadzwyczajne, nagłe i wyjątkowe okoliczności uniemożliwiające zapłatę zaległości w ocenie Kolegium odmowa zastosowania wnioskowanej ulgi w rozłożeniu na raty zaległego podatku jest uzasadniona. Kolegium zauważyło, że skarżący posiada gospodarstwo rolne, które z uwagi na dużą powierzchnię (24,2229 ha) oraz dobrą jakość gleb przy dobrym prowadzeniu powinno przynosić dochód wystarczający na pokrycie zobowiązań podatkowych. Bez znaczenia, w ocenie Kolegium, jest przy tym stan zdrowia zobowiązanego, który uniemożliwia mu pracę, bowiem ma on możliwość bądź to zatrudnienia osoby do prowadzenia gospodarstwa, wydzierżawienia gospodarstwa i uzyskiwania dochodów z tego tytułu, bądź też jego sprzedaży. Podatek rolny jest bowiem podatkiem typu majątkowego zależnym jedynie od faktu posiadania nieruchomości, a nie od tego czy nieruchomość jest użytkowana czy też czy przynosi dochody lub straty. Kolegium wskazało, że zobowiązany składając oświadczenie do protokołu o stanie majątkowym (którego nie podpisał), nie doręczył do akt sprawy dokumentów, które wskazywałyby, że u zobowiązanego wydarzył się nadzwyczajny, losowy przypadek taki, że podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Nie przedstawił ponadto dokumentów wskazujących na ponoszone wydatki, poinformował, że na leki wydaje 100 zł miesięcznie, na węgiel zaś 3 tys. zł. Zdaniem SKO skarżący nie współpracując z organem, nie składając dokumentów sam podważył wiarygodność swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku uzyskiwania dochodów. Z odwołania oraz z wniosku strony o rozłożenie na raty zaległości nie wynikają żadne nadzwyczajne, nagłe i niezależne od sposobu postępowania podatnika wypadki uniemożliwiające spłatę zaległości, tym bardziej, że w razie nieposiadania środków na koncie bankowym zobowiązanego, zaległości zostały zabezpieczone w drodze hipoteki na nieruchomościach strony. Odnośnie argumentów dotyczących "mostków", braku tytułów własności, braku możliwości wydzierżawienia gospodarstwa, sporów z sąsiadami, Kolegium podniosło, że kwestie te zostały stronie już wyjaśniane wielokrotnie, a ponadto nie mają związku z przedmiotową sprawą. Kolegium zauważyło ponadto, że na etapie odwoławczym H. K. złożył do akt wyrok Sądu Okręgowego w K., z którego ustaleń wynika, że niezdolny do pracy w swoim gospodarstwie wydzierżawia, nie zawierając jednak umów dzierżaw, swoje gospodarstwo S. P., W.G., J. G., W. K. oraz K. W. Z akt sprawy wynika ponadto, że zobowiązanemu zostały w latach wcześniejszych umorzone przez organ zaległości podatkowe na znaczną kwotę, co jednakże nie wpłynęło na ustabilizowanie, czy też na poprawienie sytuacji finansowej skarżącego. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, nie należało podzielić poglądu podatnika o występowaniu przesłanek umorzenia. Na powyższą decyzję H.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Podniósł m.in., że nie jest właścicielem areału jaki wynika z rejestrów oraz nie posiada dochodów z gospodarstwa. Wskazał, że toczą się liczne sprawy sądowe, które i tak nie przysądziły jemu własności tylko rodzicom. Nie ma dokumentów, w związku z tym nie może sprzedać czy wydzierżawić gospodarstwa, jak sugeruje Kolegium. Skarżący poinformował ponadto, że choruje na kilka chorób i została mu przyznana renta chorobowa. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2014.1647 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2012.270 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza procesu decyzyjnego organów podatkowych wskazuje, że narusza on przepisy postępowania (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym skuteczna, ale nie z przyczyn w niej wskazanych. Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 67 a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a. Z treści zacytowanego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Prawo to istnieje jedynie w sytuacji wystąpienia przesłanki umorzenia. W sytuacji braku przesłanek organ zobowiązany jest do odmowy udzielenia ulgi. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nie oznacza dowolności, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto, oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Z kolei sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. istnienia w danej sprawie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Sądową kontrolą nie jest natomiast objęte rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania przez organ wyboru. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu podatkowego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy został przez organy ustalony nieprawidłowo, co w konsekwencji nie pozostaje bez wpływu na dokonaną przez organy ocenę spełnienia wyżej wskazanych przesłanek przyznania ulgi podatkowej. Należy zauważyć, że przedmiot postępowania w niniejszej sprawie związany był z wnioskiem strony o rozłożenie na raty zaległości podatkowych. Postępowanie to uwarunkowane było więc istnieniem przesłanek wynikających z przepisów prawa materialnego, w tym przypadku zawartych w treści ww. art. 67a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. W myśl tego przepisu, instytucja rozłożenia na raty ma zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje zaległość podatkowa, znana jest jej wysokość i nie jest sporna zasadność wymiaru należności. Wysokość zaległości podatkowej może bowiem rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Zastosowanie normy z art. 67a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej jest więc możliwe i uzasadnione wówczas, gdy co do zasady zaległość nie jest sporna, przy czym dla oceny przesłanek umorzenia, jak i rozłożenia płatności na raty - zaległości podatkowej, istotne jest zarówno samo istnienie tej zaległości, jak i jej wysokość. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu społecznego, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i konsekwencji ewentualnej zapłaty zaległości podatkowych przez podatnika, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niego zobowiązań. W postępowaniu w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej organ podatkowy jest z urzędu zobligowany wykazać prawidłowo kwotę zaległości podatkowej, której dotyczy wniosek o rozłożenie na raty, bowiem rozłożenie na raty tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot tego postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe rozłożenie na raty zaległości, które nie istnieją. W niniejszej sprawie wniosek o rozłożenie na raty dotyczył "zaległego podatku gruntowego za lata 2006 do 2012." Mając na uwadze pięcioletni termin przedawnienia zobowiązań podatkowych, określony w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, Sąd stwierdził, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do istnienia przynajmniej części z ww. zaległości podatkowych. Wprawdzie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy wynika, że zaległości te zabezpieczone są hipotecznie, to zdaniem Sądu, okoliczność ta, wbrew treści art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, nie mogła mieć znaczenia dla ustalenia przedawnienia należności podatkowych. Zgodnie z powołaną regulacją nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Norma ta, w ocenie Sądu, sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą – Konstytucję RP. Analizując jej treść i otoczenie normatywne w jakim funkcjonuje dostrzec można przez prostą analogię pełną zbieżność z funkcjonowaniem normy prawnej, której domniemanie konstytucyjności podważył Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97, lex nr 1385861) Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Warto przy tym dostrzec, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436). Zbieżność regulacji art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z przepisem, którego dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem konstytucyjności jest oczywista, a które to doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności) – vide: pkt 4 – 5 uzasadnienia wyroku Trybunału. Z tego spostrzeżenia wynika konieczność zastosowania przez Sąd wykładni prokonstytucyjnej (por. wywody, co do tzw. "oczywistej niekonstytucyjności", np. w uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu z 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 566/13 - Lex nr 1457423 oraz powołane tam orzecznictwo i literaturę przedmiotu). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. W takiej sytuacji, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 grudnia 2013 r., sygn. I FSK 36/13 należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa. 2008 r., s. 32). Tego typu założenie występuje również w przypadku gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268). W wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem". Problem ten był przedmiotem analiz w orzecznictwie sądów administracyjnych, także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 (por. wyroki: I FSK 1807/12, I SA/Po 781/13, I SA/Łd 1123/13, I SA/Łd 200/13, I SA/Go 9/14 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza konieczność przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu (por. wskazane wyżej wyroki oraz wyroki NSA: I FSK 941/14, II FSK 302/11, I FSK 36/13, I FSK 787/12 i wyroki WSA: I SA/Wr 1437/15, I SA/Łd 1068/12, I SA/Łd 1390/12, I SA/Wr 967/12, I SA/GL 19/12, I SA/GL 611/12 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie to Sąd wywodzi zarówno z art. 8 Konstytucji RP, jak i z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2006 r. (sygn. akt I FPS 2/06), w której sąd ten wskazał, że oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych. Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Z tego też powodu Sąd nie wystąpił z pytaniem prawnym do Trybunału. Wykładnia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia należności podatkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. Powyższe okoliczności pozwalają stwierdzić, że w niniejszej sprawie przynajmniej część zaległości podatkowych, o rozłożenie na raty których, wnioskował skarżący, uległa przedawnieniu. Sąd stwierdził ponadto, że przy ocenie przesłanek zastosowania ulgi organ traktował wniosek skarżącego zamiennie: raz jako wniosek o rozłożenie zaległości podatkowej na raty, innym razem jako wniosek o umorzenie zaległości podatkowych. Wprawdzie przesłanki zastosowania obu ulg są te same, to jednak ich rodzaj nie jest obojętny przy ocenie wniosku. Inny bowiem będzie ważny interes podatnika w przypadku rozkładania należności na raty, czy też odraczania terminu płatności podatku, a inny w przypadku umarzania należności podatkowych. Instytucja rozłożenia na raty nie prowadzi bowiem ze strony gminy do rezygnacji z należności, a jedynie do ich rozłożenia w czasie (decyzja o rozłożeniu na raty należności jest decyzją jakościowo inną od decyzji o umorzeniu należności, chociaż objęta jest regulacją tego samego artykułu). Rodzaj ulgi, o którą ubiega się wnioskodawca, determinuje zakres ustaleń dokonywanych przez organ podatkowy. O ile dla ustaleń ważnego interesu podatnika, ubiegającego się o umorzenie zaległości, stan majątkowy ma znaczenie (posiadanie majątku – nieruchomości daje możliwość dysponowania nim, sprzedaży, prowadzenie egzekucji z nieruchomości), to przy rozłożeniu na raty istotne są ustalenia dotyczące przeszkody uniemożliwiającej jednorazową spłatę oraz sytuacja materialna wnioskodawcy, wskazująca na realną możliwość spłaty ustalonych rat. W związku z powyższym te same okoliczności mogą być inaczej oceniane w kontekście rodzaju wnioskowanej ulgi. Brak ustaleń w zakresie wysokości zaległości podatkowych, o których rozłożenie na raty wnioskował skarżący oraz równorzędne potraktowanie przez organ wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowej z wnioskiem o jej umorzenie uzasadnia stwierdzenie o błędnym ustaleniu przez organ stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji o dowolnej, przekraczającej granice art. 191 Ordynacji podatkowej, ocenie materiału dowodowego. W ponownym postępowaniu organ podatkowy, mając na uwadze powyższe wywody, zrealizuje swe obowiązki procesowe, w tym związany wyrażoną wyżej oceną prawną, ustali determinujący przedmiot postępowania stan wymagalnych zaległości podatkowych objętych wnioskiem, a następnie dokona oceny zaistnienia przesłanek z art. 67a §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w kontekście wniosku o rozłożenie zaległości na raty, czemu da wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a. uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wynagrodzenie pełnomocnikowi, ustanowionemu z urzędu, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 2 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2015.1801).