I SA/Ke 15/13

Dnia 5 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu E. sp. z o.o. z siedzibą w O. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2013 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. W dniu 1 lutego 2012 r. E. sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej określana jako spółka) złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowym ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...], nr [...]. Wskazała w nim, że w niniejszym postępowaniu nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na złą sytuację finansową. Spółka załączyła do wniosku rachunek zysków i strat za 2012 r. potwierdzający stratę netto w wysokości 2.623.772,59 zł oraz zestawienie obrotów i sald za 2012 r., z którego wynika, że ma zaległości nie tylko względem kontrahentów, ale także nieuregulowane zobowiązania publicznoprawne m.in. względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego, w podatku od nieruchomości i z tytułu użytkowania wieczystego, które obecnie stara się spłacić. We wniosku skarżąca podkreśliła, że ma zajęte wszystkie konta bankowe i nie może wypłacić z nich środków, by pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wskazała, że jej trudna sytuacja finansowa była przyczyną zwolnienia z kosztów przez Sąd Rejonowy w Kołobrzegu, na dowód czego przedłożyła kserokopię postanowienia tego Sądu z dnia [...], sygn. akt [...]. Spółka podkreśliła, że poniosła stratę nie tylko w jednym miesiącu, lecz jej trudna sytuacja finansowa dotyczy okresu od początku 2012 r. Dodała, że stan rachunku w dacie sporządzenia wydruku nie był rezultatem przejściowego zbiegu kilku operacji finansowych. Wskazała, że teoretycznie mogłaby mieć miejsce sytuacja, w której w kilka godzin po wydruku stan rachunku przedstawiałby się inaczej (np. po zapłacie dużej należności od kontrahenta), ale pod warunkiem, że wydruk dotyczyłby wyłącznie jednego miesiąca obrachunkowego. Nie jest natomiast możliwe, by wydruk zmieniał się w ten sposób, jeżeli dotyczy okresu od początku 2012 r. We wniosku spółka podała ponadto, że jej wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 9.720.000 zł. Wskazała, że jej środki trwałe według bilansu za ostatni rok miały wartość 4.156.955,71 zł, a poniesiona strata wynosiła 2.623.772,59 zł. Podała również stan rachunków bankowych: A: 0 zł, B: 982,99 zł i C: 36,89 zł. Podkreśliła, że wszystkie te konta są zajęte przez komorników, a spółka może pobierać z nich jedynie środki pieniężne na wynagrodzenia dla pracowników. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W dniu 21 lutego 2013 r. spółka wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako ustawa p.p.s.a.) poprzez błędne przyjęcie, że spółka posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy zostało wykazane, że takich środków nie posiada. W sprzeciwie spółka w znacznej części powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, a na jej potwierdzenie powołała szereg orzeczeń sądów administracyjnych. Spółka dodała, że jej zła sytuacja finansowa dotyczy nie tylko roku 2012. Strata została bowiem wykazana również w bilansie za rok 2011 oraz za lata poprzednie. Dopiero zaś analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały czy też są jedynie przejściowe. Spółka wskazała ponadto, że – przy ocenie kwestii możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania – powinno zostać uwzględnione załączone postanowienie Sądu Rejonowego w Koszalinie, gdyż pełni ono funkcję argumentu pomocniczego w sprawie. Ponadto nie ma podstaw do tego, by przy identycznym stanie faktycznym wydawać orzeczenia o odmiennej treści w stosunku do tego samego skarżącego. Spółka dodała również, ze bez znaczenia jest fakt, że jej kapitał zakładowy wynosi 9.720.000 zł. Spółka nie ma bowiem obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu, gdyż czynsze dzierżawne spływają na konta bankowe, które są pozajmowane. Spółka podkreśliła ponadto, że na wszystkich nieruchomościach spółki są ustanowione hipoteki. W tym kontekście powołano się na postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 211/08 (LEX nr 493841), w którym Sąd wskazał: "nie można twierdzić, że skarżąca posiada majątek, dzięki któremu mogłaby pokryć koszty sądowe, jeśli składniki tego majątku w postaci nieruchomości są obciążone hipotekami (...) i ich zbycie jest właściwie niemożliwe lub też środki uzyskane z ewentualnego zbycia i tak nie byłyby postawione do dyspozycji skarżącej". Dodano również, że w stanie obecnego zadłużenia spółki nie jest możliwe zaciągnięcie przez nią kredytu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wniesienie w niniejszej sprawie sprzeciwu spowodowało zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2013 r. utraciło moc. W związku z tym sprawa wywołana wnioskiem skarżącej o udzielenie jej prawa pomocy została rozpatrzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach. Zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu podmiotom nie mogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ona zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy polega na przerzuceniu kosztów postępowania na budżet państwa, czyli pośrednio na ogół społeczeństwa. Instytucja prawa pomocy jest bowiem swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FPP 2/12). W związku z tym, prawo pomocy może być udzielone jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Jak wynika z treści art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., prawa pomocy udziela się tylko takim osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Przepisy te stanowią bowiem, że prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast prawo pomocy może zostać przyznane, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przesłanki te powinny być interpretowane ściśle, z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W złożonym urzędowym formularzu PPF wskazała bowiem, że wnosi jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w ocenie Sądu winien być rozpatrywany w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony - jej możliwości finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 303/12, LEX nr 1145472). Ze złożonego wniosku wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą głównie w zakresie sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych na stacjach paliw. Wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 9.720.000 zł, a wartość środków trwałych wynosi 4.156.955,71 zł. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a z oświadczeń przez nią składanych nie wynika, aby zamierzała zaprzestać prowadzenia swojej działalności. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi. Ponadto wskazać należy, że koszty sądowe w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego ograniczają się jedynie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.500 zł. W ocenie Sądu jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą, zwłaszcza porównując wielkość tej kwoty do wartości pozycji wykazywanych przez nią m.in. w rachunku zysków i strat. Jak trafnie wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12 (LEX nr 1145551) osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Należy również zaznaczyć, że fakt osiągnięcia przez spółkę w 2012 r. straty w kwocie 2.623.772,59 zł nie przesądza o braku możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych. Strata w ramach prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Zwłaszcza znaczna wartość uzyskanych w 2012 r. przychodów (przychody spółki za 2012 r. wynosiły 6.957.756 zł) nie pozwala – zdaniem Sądu – na przyjęcie, że spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Biorąc bowiem pod uwagę skalę, na jaką spółka prowadzi działalność gospodarczą nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych (aktualnie wpisu sądowego w kwocie 1.500 zł) wpłynie w jakikolwiek sposób na sytuację finansową spółki. Nie bez znaczenia jest również fakt, że spółka jeszcze w 2012 r. – jak wynika ze złożonego rachunku zysków i strat –ponosiła rozmaite koszty o znacznej wartości. W takim stanie rzeczy nieuprawnione byłoby stwierdzenie, że spółka nie może ponieść kosztów sądowych, które również wpisują się w koszty prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Warto również wskazać, że skarżąca nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności. W rozpatrywanej sprawie spółka nie przedłożyła bowiem żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Warto również dodać, że spółka prowadząc działalność gospodarczą powinna uwzględnić odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jej działalnością (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12, LEX nr 1166152, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, LEX nr 1121118). Oceny tej nie zmienia fakt, że spółka w złożonym sprzeciwie wskazała, że trudności finansowe dotyczyły nie tylko roku 2012, lecz również lat poprzednich. W złożonym wniosku o udzielenie prawa pomocy nie ma bowiem żadnych danych ani dokumentów na poparcie tego twierdzenia, a to na stronie – zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. – ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podobny wniosek można przyjąć w odniesieniu do wskazań skarżącej w kwestii hipotek ustanowionych na jej nieruchomościach. Spółka powołuje się na powyższą okoliczność nie potwierdzając jej jednocześnie żadnym dowodem, co powoduje, że jej twierdzenia są co najmniej gołosłowne. Zdaniem Sądu również argumenty spółki odwołujące się do obowiązku regulowania zobowiązań u kontrahentów oraz zobowiązań publicznoprawnych nie mogą uzasadniać zwolnienia od kosztów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. W złożonym wniosku i późniejszym sprzeciwie spółka akcentowała okoliczność zajęcia jej rachunków bankowych i wywodziła, że fakt ten zablokował jej możliwość obrony praw przed sądem, ale sytuacji finansowej skarżącej nie należy oceniać jedynie przez pryzmat posiadanych przez nią kont bankowych. W istocie to poza nimi znajduje się bowiem przeważająca większość majątku spółki. Na konieczność globalnego spojrzenia na majątek wnioskującego o udzielenie prawa pomocy wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 315/12 (LEX nr 1145700) gdzie podkreślił, że przez pojęcie "środki" z przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Podkreślić również należy, że fakt zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczania zaliczek na wydatki w postępowaniu egzekucyjnym przez inny sąd nie może być wiążący w niniejszej sprawie, a jedynie może pełnić funkcję argumentu pomocniczego. Z treści przedłożonego przez stronę postanowienia Sądu Rejonowego w Koszalinie nie wynika, żeby zapadło ono w przynajmniej podobnym stanie faktycznym do niniejszego (choćby w odniesieniu do wysokości kosztów, od których została zwolniona skarżąca). Tym samym treść powyższego orzeczenia nie może podważyć wyżej prezentowanej argumentacji. W ocenie Sądu przedstawione okoliczności uzasadniają twierdzenie, że skarżąca spółka posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.