I SA/Ke 166/12

Dnia 12 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości w podatku od towarów i usług postanawia: oddalić wniosek. Przedmiotem skargi wniesionej przez A. B. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. Nr [...] , którą organ uchylił decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z [...]. nr [...] przenoszącą na skarżącą jako członka zarządu odpowiedzialność za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług spółki C. sp. z o.o. i przekazał sprawę do rozstrzygnięcia właściwemu organowi pierwszej instancji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że od zaprzestania pełnienia funkcji prezesa spółki nie pracuje, z tym, że od września 2011r. dorabia pomagając córce w działalności gospodarczej. Z mężem jest w trakcie rozwodu, ma rozdzielność majątkową Opiekuje się nastoletnim synem i utrzymuje się z nieregularnie płaconych przez męża alimentów. Z powodu stresu związanego z przemocą domową nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z córką w wieku 21 lat i synem. Córka prowadząca działalność gospodarczą partycypuje w kosztach gospodarstwa domowego. Jako majątek skarżąca wykazała dom o pow. 460m² - współwłasność z mężem, za który spłaca kredyt ok. [...]zł miesięcznie z tym, że środki na ten cel otrzymuje od męża. Obecnie skarżąca wyprowadziła się wraz z dziećmi do swoich rodziców. W związku z rozpoznaniem wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez: - przedłożenie odpisu (kserokopii) własnego zeznania podatkowego za rok 2011 oraz za rok 2010; - przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego córki D. B. za rok 2011 oraz za rok 2010; - udokumentowanie wysokość osiąganego przez córkę D. B. miesięcznego dochodu, bądź wysokość ponoszonej straty; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącą za pracę od miesiąca września 2011r.; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącą i jej córkę D. B. samochodach (obejmującego ich markę i rok produkcji); - przedłożenie oświadczenia o wysokości uzyskiwanych przez skarżącą alimentów; - udokumentowanie spłaty wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy kredytu – kwota kredytu, wysokość rat, kwota zadłużenia; - przedłożenie oświadczenia o wysokości kosztów utrzymania domu. Wezwanie zostało skutecznie doręczone 7 maja 2012r. na adres wskazany przez skarżącą w formularzu PPF ( zwrotne poświadczenie odbioru w aktach sprawy k. 19) Postanowieniem z 24 maja 2012r., referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych. Wobec wydanego postanowienia skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw, wnosząc o zwolnienie jej z kosztów sądowych. W treści sprzeciwu podniosła, że wezwanie do złożenia dokumentów na które wskazywano w objętym sprzeciwem postanowieniu nie dotarło do niej. Odnosząc się do okoliczności objętych przedmiotowym wezwaniem, skarżąca zakwestionowała przydatność dla celów tego postępowania informacji o dochodach jej córki D., wskazując, że córka nie wyraziła zgody na przekazanie do Sądu dokumentów jej dotyczących, nadto, że prowadzona przez córkę działalność zostanie prawdopodobnie zlikwidowana lub zawieszona, z powodu wysokości osiąganych obrotów. Skarżąca wskazała, że nie posiada samochodów i rachunku bankowego. Zobowiązała się do niezwłocznego przekazania zaświadczenia o wysokości zarobków za kwiecień 2012r., natomiast przekazanie informacji o spłacie rat kredytu i kosztach utrzymania domu, uzależniła od uzyskania informacji od męża, który to zobowiązania te pokrywa. Wyjaśniła, że uzyskuje od męża alimenty, jednak są one nieregularne i wynoszą one do [...] zł miesięcznie, przekazywane są nie jednorazowo, lecz w [...] zł na tydzień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270) zwanej dalej (p.p.s.a.) postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wniosek skarżącej dotyczący prawa pomocy o zwolnienie z kosztów sądowych należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Wprawdzie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. nie warunkuje przyznania prawa we wnioskowanym zakresie od wykazania faktu "ubóstwa", a od wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyjaśniano, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 Wymaga podkreślenia, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (por. J. Jagielski, w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, pod red. R. Hauser, M. Wierzbowski, s. 794, Warszawa 2011). Z przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji wynika, że skarżąca wspólnie z mężem jest współwłaścicielką nieruchomości - domu o pow. 460 m², położonego w Kielcach. Raty kredytu na dom w wysokości około [...]zł są pokrywane przez męża wnioskodawczyni, który, co wynika z treści sprzeciwu, pokrywa też koszty utrzymania domu. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką prowadzącą działalność gospodarczą, która partycypuje w kosztach gospodarstwa domowego oraz dwoma synami. Według oświadczenia ma na utrzymaniu syna. Ma ustanowioną rozdzielność majątkową z mężem, toczy się też postępowanie w przedmiocie rozwodu. Źródło dochodów stanowi wynagrodzenie za pracę w firmie córki, w której dorabia od września 2011r. a której wysokości nie określiła oraz środki przekazywane nieregularnie przez męża tytułem alimentów w kwocie [...] zł tygodniowo, do [...] miesięcznie. W ocenie Sądu przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja osobista i finansowa nie daje podstaw by przyjąć, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca posiada znaczny majątek w postaci udziału we współwłasności nieruchomości - domu o pow. 460m², przy czym koszty utrzymania mieszkania oraz spłaty kredytu hipotecznego pokrywane są w całości przez męża wnioskodawczyni, wobec czego wydatki na te cele nie obciążają jej osobiście. Ma stałe źródło dochodów wynikające z zatrudnienia w firmie córki, ponadto skarżąca otrzymuje alimenty, jakkolwiek nieregularnie, to są to kwoty [...] zł tygodniowo do [...] miesięcznie, zaś w ponoszeniu kosztów gospodarstwa domowego partycypuje córka. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego. Skarżąca, pomimo wezwania, nie wskazała w jakiej wysokości wynagrodzenie otrzymuje i nie złożyła, mimo zobowiązania się w sprzeciwie, stosownego zaświadczenia o jego wysokości, nie wskazała też wysokości ponoszonych przez nią i jej rodzinę bieżących kosztów utrzymania, co dawałoby Sądowi możliwość ustalenie relacji pomiędzy tymi wartościami a ewentualnymi kosztami sądowymi. Niemniej, jakkolwiek skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej to w ocenie Sądu przedstawione przez nią okoliczności dawały podstawę do merytorycznego rozpoznania i oddalenia wniosku. Uwzględniając fakt, że jest współwłaścicielką nieruchomości, że nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, zaś w kosztach gospodarstwa domowego partycypuje córka, że skarżąca osiąga zarobki z tytułu zatrudnienia u córki i dysponuje alimentami nie można uznać jej za osobę ubogą, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstępstwo od generalnej reguły obowiązku ponoszenia kosztów procesu. Na tę ocenę nie może mieć decydującego wpływu eksponowany fakt rozdzielności majątkowej wnioskodawczyni i jej męża. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Chodzi tu m.in. o art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowi są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli oraz art. 27 tej ustawy stanowiący o obowiązku małżonków do przyczynianiu się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011r. sygn. akt II FZ 193/11 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść należy, że powyższe zasady są realizowane i mąż skarżącej, jak wynika z jej twierdzeń pokrywa część kosztów bytowych pomimo, iż rozdzielność majątkowa jest orzeczona i toczy się postępowanie rozwodowe. Na marginesie należy podnieść, że wezwanie do przedłożenia i wykazania określonych okoliczności z zakresu sytuacji finansowej skarżącej zostało doręczone na adres wskazany przez skarżącą. Ponadto, strona wnosząc sprzeciw nie wykazała wskazanych tam okoliczności dla potwierdzenia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet tych co do złożenia których w sprzeciwie się zobowiązała. Z powyższych względów należało uznać, że okoliczności wskazane przez skarżącą nie uzasadniają stanowiska, iż zaistniała przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.