I SA/Ke 185/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku W. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. D. W. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia oddalić wniosek. W.D. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu marki Volkswagen Tuareg, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył w nim, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz córką w wieku 5 miesięcy. Dochód rodziny wnioskodawcy stanowi uzyskiwany przez skarżącego zasiłek dla bezrobotnych (517,40 zł brutto miesięcznie) oraz otrzymywane przez żonę skarżącego świadczenie z ZUS (1600 zł brutto miesięcznie). Skarżący nie wykazał majątku, oświadczył, że wraz z rodziną mieszka w mieszkaniu należącym do jego ojca, które sami utrzymują. Jako miesięczne koszty utrzymania mieszkania wskazał czynsz w kwocie 320,90 zł, opłatę za energię średnio ok. 110 zł, opłatę za gaz średnio ok. 90 zł, opłatę za inne media średnio 50 zł, utrzymanie dziecka średnio 800 zł, rehabilitacja dziecka – 280 zł. Skarżący wskazał, że pozostałe środki wystarczają na zakup wyżywienia, środków higienicznych, czystości, najpotrzebniejszej odzieży. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy WSA oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia wnioskodawca zarzucił ustaleniom referendarza sprzeczność z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającego na przyjęciu, że skarżący W. D. posiada środki na poniesienie kosztów sądowych, podczas gdy prawidłowa ocena złożonego przez niego oświadczenia o sytuacji majątkowej wskazuje, że nie ma możliwości poniesienia tych kosztów. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie jego zmianę, tj. uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że comiesięczne wydatki jego rodziny pokrywają się z kwotą uzyskiwanego dochodu, jednakże niejednokrotnie są większe niż dochód. W takich wypadkach skarżący musi prosić o pomoc rodzinę. Nie jest więc w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz zaświadczenia o sytuacji zdrowotnej dziecka skarżącego wraz z udokumentowaniem wskazanych we wniosku kosztów rehabilitacji, a także wskazanie z jakich źródeł skarżący pokrywa koszty wynagrodzenia adwokata z wyboru. W odpowiedzi skarżący przedłożył: zaświadczenie wystawione przez chiropraktyka - osteopatę z dnia 9 maja 2014 r. wskazujące na występowanie u N. D. prawostronnej asymetrii napięciowej mięśniowej w trakcie leczenia; rachunek nr 164/14 z dnia 9 maja 2014 r. za zabiegi rehabilitacyjne dla N. D. za okres od stycznia do maja 2014 r. w łącznej wysokości 1400 zł; oświadczenie, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych i informację, że koszty wynagrodzenia adwokata z wyboru w pełni pokrywają jego rodzice; oświadczenie A.D., że z uwagi na istnienie między nią a W. D. ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie wyraża ona zgody na przedłożenie wyciągu lub wykazu rachunków bankowych, w tym kont dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową pomiędzy W. D. i A. R. z dnia 20 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). Zdaniem Sądu, w świetle powyższych reguł, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zwolnienie od kosztów sądowych). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy, jak już wcześniej podkreślono, ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nie posiadające żadnego majątku. Z przedstawionych przez skarżącego informacji wynika, że nie należy on do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych. Skarżący jest wprawdzie bezrobotny, ale od grudnia otrzymuje zasiłek. Źródłem dochodu rodziny wnioskodawcy jest ponadto świadczenie ZUS otrzymywane przez jego żonę. Z powyższego wynika, że skarżący i jego rodzina mają stałe źródło utrzymania, a osiągany przez nich dochód miesięczny wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb rodziny. W przypadku większych wydatków skarżący może zaś liczyć na pomoc rodziny (na okoliczność tę strona wskazała w sprzeciwie). Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego jest także to, że potrzeby mieszkaniowe jego rodziny są zaspokojone. Mieszkają oni bowiem w lokalu należącym do ojca skarżącego. Skarżący nie wykazał też żadnych zaległości w płatnościach zobowiązań, choćby tych związanych z utrzymaniem mieszkania. Sąd nie mógł natomiast zweryfikować zawartego w sprzeciwie stwierdzenia, że comiesięczne wydatki skarżącego z reguły pokrywają się z kwotą dochodu, a niejednokrotnie są większe niż dochód. Wymaga wyjaśnienia, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy Sąd musi uwzględnić relacje pomiędzy wielkością posiadanych przez wnioskującego zasobów finansowych, a posiadanymi przez niego obciążeniami finansowymi. W niniejszej sprawie ustalenie takich relacji nie było możliwe z uwagi na brak informacji co do rzeczywistych zasobów finansowych skarżącego mimo podejmowania próby ich uzupełnienia w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. Na wezwanie co do przedłożenia przez skarżącego oświadczenia w zakresie sytuacji majątkowej jego żony skarżący przedłożył oświadczenie A. D.że z uwagi na istnienie między nią a W. D. ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie wyraża ona zgody na przedłożenie wyciągu lub wykazu rachunków bankowych, w tym kont dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy. Kwestia ta ma natomiast istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy, a okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej nie ma znaczenia w tym zakresie. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony skarżącego nie pozwala na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej uzasadnia ponadto fakt, że sprawy, w których skarżący wniósł skargi do WSA w Kielcach (m.in. sygn. akt I SA/Ke 185/14, I SA/Ke 207/14 i I SA/Ke 208/14) dotyczyły podatku akcyzowego od nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów, sprzedawanych następnie w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Oznacza to, że strona dysponowała środkami ze sprzedaży samochodów, których w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie ujawniła. W związku z powyższym zaprezentowanego stanowiska w sprawie udzielenia stronie prawa pomocy nie zmienia okoliczność, że skarżący wszczął już kilka wymagających uiszczenia wpisu sądowego postępowań sądowoadministracyjnych. Podsumowując Sąd stwierdził, że przedłożone przez skarżącego dokumenty nadal nie są wystarczające i wywołują wątpliwości, co do jego rzeczywistych możliwości finansowych. Sytuacja taka skutecznie uniemożliwia Sądowi ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.