I SA/Ke 203/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. w O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. w O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 stycznia 2013 r. nr (...) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 stycznia 2013 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, E w O. ("Spółka") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając go brakiem wystarczających środków, wynikającym ze złej sytuacji finansowej. Jednocześnie Spółka przedłożyła kserokopię rachunku zysków i strat potwierdzającą stratę netto za okres od początku 2012 r. do końca grudnia 2012 r. w wysokości 2 717 233,91 zł, kserokopię zestawienia obrotów i sald za 2012 r. z uwzględnieniem zaległości wobec kontrahentów oraz nieuregulowanych zobowiązań publicznoprawnych względem ZUS, US, a także zaległości w podatku od nieruchomości, użytkowania wieczystego, które obecnie stara się spłacać. Spółka wskazała, że zajęte ma wszystkie konta bankowe i nie może z nich wypłacić środków na pokrycie kosztów sądowych, a jej nieruchomości są obciążone hipotekami. Przedłożyła też kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt (...) o zwolnieniu Spółki od obowiązku uiszczenia zaliczek na wydatki w postępowaniu egzekucyjnym. Podkreśliła, że zła sytuacja finansowa Spółki dotyczy nie tylko roku bieżącego, ale strata została też wykazana za 2011 r. oraz za lata poprzednie. Wyjaśniła, że stan rachunku w dacie sporządzenia wydruku nie jest tylko rezultatem przejściowego zbiegu kilku operacji finansowych i nawet za kilka godzin może przedstawiać się inaczej np. po zapłacie dużej należności przez kontrahenta. Jednocześnie Spółka podała, że stan jej kont bankowych wynosi: w P. 982, 99 zł, C. 0 zł, w Banku S. 36,89 zł. Spółka ponadto wskazała wysokość jej kapitału zakładowego (9 720 000 zł) i wartość środków trwałych (4 156 955,71 zł). Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek Spółki. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Nie zgodziła się z oceną, że posiada środki finansowe ponieważ w 2012 r. osiągnęła przychody. Środkami tymi Spółka bowiem faktycznie nie dysponuje z uwagi na zajęcie jej rachunków bankowych. Nie zgodziła się ponadto ze stanowiskiem, że powinna liczyć się z koniecznością opłacania kosztów sądowych i planować swój budżet tak by wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Na poparcie własnych argumentów Spółka powołała szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, a mianowicie kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie prawnej, która wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Przy ocenie istnienia przesłanek prawa pomocy w sytuacji gdy ubiega się o nie osoba prawna badaniu podlega jej stan majątkowy i dochody, a przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić wtedy i w takiej części, w jakiej środki znajdujące się w posiadaniu wnioskodawcy nie wystarczą na pokrycie kosztów sądowych. Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle wartości jej majątku trwałego (4 156 955,71 zł), niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że nie można uznać, że skarżąca dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania (postanowienia NSA z 23 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011 r. sygn. akt I FZ 215/11, z 27 września 2012 r. sygn. akt I GZ 251/12, z 21 marca 2013 r. sygn. akt I GZ 61/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka nie wykazała ponadto, że pomimo trudności finansowych, zmaga się z groźbą niewypłacalności. Poniesienie w danym roku podatkowym straty nie oznacza bowiem utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Istotne jest natomiast osiąganie przez skarżącą przychodów. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a przedłożone dokumenty dowodzą, że jest to działalność prowadzona na dużą skalę (wartość przychodów za 2012 r., poniesionych kosztów działalności, dane w zakresie kapitału zakładowego i wartości środków trwałych). Na ocenę możliwości finansowych skarżącej nie ma wpływu fakt prowadzenia wobec niej postępowań egzekucyjnych. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika bowiem, że Spółka ponosi wydatki związane z bieżącym jej funkcjonowaniem. Ponadto jak sama wskazała, obecnie stara się spłacać zaległości nie tylko publicznoprawne (wobec ZUS, US), ale również wobec kontrahentów. To także świadczy o posiadaniu przez skarżącą środków finansowych i możliwości dysponowania nimi. Wymienione zobowiązania, zarówno publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności. Podkreślić należy, że koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 97/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Sytuacja skarżącej nie jest natomiast tą szczególną, uzasadniającą jej dofinansowanie ze środków budżetu państwa. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził że sytuacja majątkowa skarżącej nie stanowi przeszkody do dochodzenia swoich praw przed sądem. Istotne jest, że na obecnym etapie postępowania skuteczne wniesienie skargi uzależnione jest jedynie od uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł co, mając na uwadze kwotę przeznaczoną przez spółkę na koszty jej działalności (ok. 8 mln. zł), stanowi niewielki wydatek. Nieuzasadnione jest więc twierdzenie o nieposiadaniu przez Spółkę dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma też zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczania zaliczek na wydatki w postępowaniu egzekucyjnym przez sąd powszechny. Sąd administracyjny w każdej indywidualnej sprawie, rozstrzyga czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jego zakresie, w oparciu o aktualną sytuację finansową wnioskodawcy według kryteriów wskazanych przez przepisy ustawy p.p.s.a. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.