I SA/Ke 272/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J.S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. postanawia: oddalić wniosek. J. S. we wniosku z dnia 7 października 2011r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem II instancji oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej. Powołując się na poprzednio złożony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że jego sytuacja nie uległa poprawie. Nie uzyskuje regularnych dochodów, a wynagrodzenie za pracę jest minimalne, zajęte ponadto przez komorników. Częste choroby zmniejszyły jego możliwości zarobkowe. Żona nie chce finansować jego spraw i pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący wynajmuje nieruchomość z T., uzyskując 500 zł miesięcznie. Nieruchomość i czynsz objęte są egzekucją. W gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną A.S. i dwiema córkami w wieku 8 i 14 lat. Dom, w którym skarżący mieszka wraz z rodziną należy do żony. Gospodarstwo rolne wielkości 3 ha w W. K.skarżący utrzymuje w dobrej kulturze dla dopłat obszarowych w wysokości kilkaset złotych rocznie, które wspierają budżet rodziny, a plony nie przynoszą dochodów. Jako uzyskiwane dochody skarżący wykazał umowę o pracę/zasiłek chorobowy w kwocie 966 zł miesięcznie, dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 100 zł miesięcznie oraz dochód żony z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2500 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie wielkości 50 m², nieruchomość rolną wielkości 3 ha oraz inne nieruchomości wielkości 1200 m² oraz budynek dawnego baru. Postanowieniem z dnia 19 października 2011r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowienie doradcy podatkowego. Podniósł, że w niniejszej sprawie zapadł wyrok, który zamierza zaskarżyć. Skargę kasacyjną obowiązany jest sporządzić pełnomocnik profesjonalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przedmiotowej sprawie, jak wynika z wniosku, skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W sprzeciwie zaś wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowienie doradcy podatkowego. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011r. wydanym w tej samej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnił skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi i oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. Sąd uznał bowiem, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Postanowienie to stało się prawomocne po wydaniu utrzymującego je w mocy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2011r. sygn. akt II FZ 422/11. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie z art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 29 czerwca 2011r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 ustawy p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. W przypadku postanowienia przyznającego prawo pomocy tylko w zakresie częściowym będzie to pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego wykazana w ponownie złożonym wniosku o prawo pomocy prowadzi do konkluzji, że sytuacja ta nie uległa zmianie wobec tej, która była przedmiotem rozpoznania przez Sąd przy wydawaniu postanowienia z dnia 29 czerwca 2011r. Skarżący nadal pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwiema córkami w wieku 8 i 14 lat. Uzyskuje stały dochód miesięczny w postaci wynagrodzenia w wysokości 966 zł. Skarżący wskazał także na dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 100 zł miesięcznie. W związku z utrzymywaniem gospodarstwa w dobrej kulturze skarżący otrzymuje także dopłaty obszarowe w wysokości kilkaset złotych rocznie. Nie uległa zmianie wysokość uzyskiwanych przez małżonkę skarżącego stałych dochodów w kwocie 2500 zł. Przy czym aktualna jest nadal uwaga, że przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa jego i jego żony. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Chodzi tu m.in. o art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowi są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli oraz art. 27 tej ustawy stanowiący o obowiązku małżonków do przyczynianiu się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011r. sygn. akt II FZ 193/11 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadanie przez małżonków stałego źródła dochodu zarówno przez skarżącego jak i jego żonę umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami. Na ocenę sytuacji materialnej ma wpływ posiadanie majątku tj. mieszkania, nieruchomości o pow. 1200 m², budynku dawnego baru oraz nieruchomości rolnej o wielkości 3 ha, obciążonych wprawdzie hipoteką, ale wciąż pozostających własnością skarżącego. Skarżący nadal nie wykazał, że pomimo powoływanych się we wniosku częstych chorób, stan zdrowia ogranicza jego możliwości zarobkowania. W świetle zaś art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i w jej interesie jako ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Uwzględniając powyższe należy uznać, że sytuacja skarżącego, jako że nie uległa zmianie w toku postępowania, nadal uzasadnia tylko częściowe przyznanie prawa pomocy. Co jednak istotne, z prawa tego skarżący już skorzystał, będąc zwolniony postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011r. z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Skarżący nie wykazał, by od tego czasu jego sytuacja uległa pogorszeniu. Brak zatem podstaw do zmiany postanowienia z dnia 29 czerwca 2011r. i uznania, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem z dnia 7 października 2011r., czyli w zakresie całkowitym. Wobec powyższego na podstawie art. 170, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.