I SA/Ke 286/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku Ł. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Ł. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2005r. postanawia: 1. zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie; 3. oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2005r. Ł. M.złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną. Wskazał, że z żoną i miesięcznym dzieckiem zamieszkuje w domu rodziców żony. Jest zatrudniony na pół etatu z miesięcznym wynagrodzeniem brutto w kwocie 693 zł. Żona otrzymuje miesięcznie zasiłek macierzyński w wysokości 2000 zł brutto. Skarżący oświadczył, że wszystkie ww. pieniądze przeznaczane są na bieżące utrzymanie i opłacanie wydatków mieszkaniowych. Obecnie w związku z powiększeniem rodziny wydatki te znacznie wzrosły. Skarżący podniósł także, że nie posiada żadnych oszczędności, a dodatkowo komornik sądowy prowadzi egzekucję zaległości w VAT, co związane jest z prowadzoną przez niego wcześniej działalnością. Do Sądu odwołał się w pięciu sprawach i nie ma z czego zapłacić kosztów sądowych oraz opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący oświadczył także, że nie posiada żadnego majątku, natomiast jego żona posiada działkę w Kielcach o powierzchni około 2400 m² z rozpoczętą budową, którą otrzymała od rodziców. Uzupełniając wniosek na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przedłożył kserokopię zeznania podatkowego PIT- 37 za 2010r., w którym nie wykazał żadnego dochodu, kserokopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2010r. żony, w którym wykazała ze stosunku pracy dochód w kwocie 24 536,82 zł, z działalności wykonywanej osobiście dochód w kwocie 1404 zł oraz z innych źródeł dochód w wysokości 300 zł, zaświadczenie z dnia 9 czerwca 2011r. Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., że M. M. jest zatrudniona w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w K. na czas nieokreślony z wynagrodzeniem 2104,05 zł miesięcznie, zaświadczenie z dnia 23 maja 2011r. wydane przez Agencję Poligraficzno-Reklamową "G." w K., że Ł. M. jest zatrudniony na pół etatu na czas określony od dnia 18 kwietnia 2011r. do dnia 18 lipca 2011r. na stanowisku przedstawiciela handlowego ze średnim miesięcznym wynagrodzeniem z okresu ostatnich 6 miesięcy w wysokości 693 zł oraz zaświadczenie z dnia 10 czerwca 2011r. wydane przez Urząd Miasta Kielce, zgodnie z którym w ewidencji tegoż urzędu brak jest pojazdów zarejestrowanych na rzecz Ł.M., natomiast na rzecz M. M. od dnia 15 października 2008r. zarejestrowany jest motorower marki Yamacha Aerox 50 rok produkcji 2005. Ponadto skarżący oświadczył, że zarówno on jak i jego żona nie posiadają rachunku bankowego, w tym kont i lokat dewizowych. Na niezbędne wydatki związane z życiem codziennym wydają około 1200-1300 zł, wydatki związane z utrzymaniem domu stanowią kwotę 800-900 zł i kwotę tę przekazują teściom. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2011r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że na znalezienie dodatkowego zatrudnienia w celu uiszczenia opłat sądowych ma mało czasu. Ponadto pełnoetatowej pracy szuka już dłuższy czas, ale bez rezultatu. Jego zdaniem ewentualne zatrudnienie może poprawić jego przyszłą kondycję finansową, natomiast koszty musi ponieść obecnie. Podniósł także, że nie planował wszczynania postępowania sądowego, więc nie gromadził na nie środków. Z działalności gospodarczej, którą prowadził kilka lat temu nie zostały mu żadne oszczędności. W 2005r. dołożył do interesu około 30 tys. zł. Wskazał, że błędnie przyjęto w ww. postanowieniu, iż nie boryka się z problemami finansowymi i nie wykazuje zadłużenia. W aktach sprawy przecież znajdują się decyzje, w których podane są kwoty zadłużenia i na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W ocenie skarżącego bez znaczenia dla sprawy jest fakt posiadania przez jego żonę działki gdyż stanowi ona odrębny majątek żony, tak samo jak niesprawny motorower. Podniósł, że nie ujął go we wniosku z uwagi na fakt, że należało podać składniki o wartości powyżej 3000 euro. Skarżący podniósł ponadto, że nie można porównywać średnich dochodów rodziny brutto z wydatkami netto. Co do kwestii udzielenia pełnomocnictwa doradcom podatkowym wyjaśnił, że nie stać go na dalsze finansowanie ich usług, a wynagrodzenie, które opłacił z góry w 2007r. obejmowało tylko postępowanie przed organami podatkowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego wskazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych. Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżący nie należy. Zarówno on jak i jego żona, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadają stałe źródło dochodu: skarżący wynagrodzenie za pracę w kwocie 693 zł brutto miesięcznie, żona skarżącego zasiłek macierzyński w kwocie 2000 zł brutto miesięcznie. Na ich utrzymaniu pozostaje syn urodzony 29 kwietnia bieżącego roku. Miesięczne wydatki rodziny kształtują się na poziomie 2000 – 2200 zł miesięcznie. Oceniając sytuację materialną skarżącego, mimo podnoszonej przez niego rozdzielności majątkowej małżeńskiej, Sąd uwzględnił również okoliczność posiadania przez żonę wnioskodawcy działki o powierzchni około 2400 m² z rozpoczętą budową. Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest bowiem rozdzielność majątkowa jego i jego żony. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Chodzi tu m.in. o art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli oraz art. 27 tej ustawy stanowiący o obowiązku małżonków do przyczynianiu się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011r., II FZ 112/11 -lex nr 783803 oraz z dnia 9 czerwca 2011r. sygn. akt II FZ 193/11 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie nie może uzasadniać podnoszona przez skarżącego okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie wykazał bowiem tej okoliczności poprzez przedłożenie stosownego dokumentu. W aktach sprawy natomiast brak jest informacji dotyczących postępowania egzekucyjnego w tym zastosowanych środków egzekucyjnych. Obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy obciąża ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Strona winna podjąć czynności, które przekonałyby sąd o zasadności wniosku. Podkreślić także należy, że dysponowanie stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami zaś własność nieruchomości stanowi znaczące zabezpieczenie materialne. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z dnia 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11 – lex 783924). Uwzględniając powyższe należy uznać, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając możliwości finansowe partycypowania przez niego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało natomiast przyjąć że nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania. Dokonując takiej oceny, obok sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, Sąd uwzględnił też ilość spraw, w których skarżący równocześnie złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach (5 spraw) i wysokość wpisu w tych sprawach. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącemu Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu. W konsekwencji uznając, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów oraz w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja jak wskazano wyżej nie zachodzi w przypadku skarżącego. Przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, na tym etapie postępowania, nie jest też warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011r. (sygn. akt II GZ 245/11, dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.