I SA/Ke 29/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...]. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odrzucić skargę. Postanowieniem z [...] znak: [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] Nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku M. N. w całości i umorzył w całości postępowanie organu I instancji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie zostało wysłane do M. N. na adres: [..] i po dwukrotnym awizowaniu przesyłki 7 sierpnia 2017 r. i 16 sierpnia 2017 r. zostało uznane przez organ za skutecznie doręczone w trybie doręczenia zastępczego, na podstawie art. 44 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej jako k.p.a., w dniu 21 sierpnia 2017 r. Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w dniu 14 lutego 2018 r. (data nadania), podnosząc m.in., że zaskarżone postanowienie zostało wysłane na nieaktualny adres. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 86/18 odrzucił skargę M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że skoro doręczenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. nastąpiło 21 sierpnia 2017 r., to termin do wniesienia skargi zaczął biec od 22 sierpnia 2017 r. i upływał 21 września 2017 r. Ponieważ skarga została wniesiona 14 lutego 2018 r. podlegała ona odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) dalej jako p.p.s.a., z uwagi na wniesienie jej po upływie ustawowego terminu. Skarżący wywiódł zażalenie na w/w postanowienie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 11 grudnia 2018 r. o sygn. akt II FZ 497/18 je uchylił. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do kwestii prawidłowości doręczenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., które to zagadnienie miało znaczenie dla stwierdzenia Sądu, iż skarga M. N. została nadana po terminie. Z uwagi na nierozstrzygnięcie wątpliwości co do adresu M. N., które wynikały ze skargi oraz odpowiedzi na skargę, jak również z załączonej przez skarżącego dokumentacji, przedmiotowe orzeczenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego uchylało się spod kontroli. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również na brak w aktach sprawy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] wraz z dowodem jego doręczenia oraz oświadczenia M.N. z 2 lutego 2016 r. o zmianie miejsca zamieszkania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ponownie rozpoznając sprawę sąd I instancji powinien odnieść się do uwag stron w zakresie prawidłowości doręczenia zaskarżonego postanowienia oraz przedstawić wyjaśnienia co do okoliczności złożenia w/w oświadczenia do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. W związku z powyższym, w realizacji zarządzenia z 21 lutego 2019 r. organ odwoławczy uzupełnił akta postępowania administracyjnego o postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...], znak: [...], wraz z dowodem jego doręczenia oraz oświadczenie M.N. z 2 lutego 2016 r. skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. o zmianie miejsca zamieszkania. Z pierwszego z wymienionych dokumentów wynika, że postanowienie zostało doręczone na adres: [...] w K. i zostało dwukrotnie awizowane, zaś adresat nie odebrał przesyłki w ustawowym terminie. Z oświadczenia M. N., które wpłynęło do Urzędu Skarbowego K. w dniu 2 lutego 2016 r. wynika z kolei, że skarżący poinformował w/w Urząd, iż do 2011 r. zamieszkiwał przy [...], a następnie zamieszkiwał w K., przy [...] (przy czym z pisma wynika, iż wprowadził się pod wskazany adres już w 2009 r.). W dalszej części pisma M. N. oświadczył, że od 26 maja 2015 r. zamieszkuje w bloku mieszkalnym przy [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Z powyższego przepisu wynika, że termin do wniesienia skargi rozpoczyna swój bieg od dnia doręczenia stronie aktu administracyjnego, przy czym chodzi tu o doręczenie prawidłowe i skuteczne, jako że wchodzi on do obrotu prawnego z chwilą jego skutecznego doręczenia. Jak stanowi bowiem przepis art. 110 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Powyższy przepis, na mocy art. 126 k.p.a. stosuje się odpowiednio do postanowień. Oczywiście chodzi tutaj o skuteczne prawnie doręczenie w rozumieniu przepisów art. 39-49b k.p.a. Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] znak: [...] nie weszło do obrotu prawnego, gdyż nie zostało ono prawidłowo doręczone. Organ odwoławczy wadliwie uznał, iż skuteczne doręczenie skarżącemu przedmiotowego postanowienia nastąpiło w trybie tzw. doręczenia zastępczego, uregulowanego w art. 44 k.p.a. Zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczenia pisma przez operatora pocztowego. W niniejszej sprawie, z uwagi na niezastanie adresata pod wskazanym adresem ani innych osób, które podjęłyby się oddania pisma adresatowi - pozostawiono pismo w placówce pocztowej, w myśl wskazanego przepisu. Zgodnie z art. 44 § 2 k.p.a. zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Stosownie do art. 44 § 3 k.p.a. w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Zgodnie z przepisem art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Nie ulega wątpliwości, iż w przypadku braku możliwości doręczenia adresatowi pisma w sposób wskazany w przepisach art. 42 i 43 k.p.a., organ administracji publicznej ma możliwość skorzystania z trybu doręczenia zastępczego przewidzianego w przepisie art. 44 k.p.a. i po dwukrotnym awizowaniu przesyłki, w przypadku jej nieodebrania przez adresata, może zgodnie z normą zawartą w art. 44 § 4 k.p.a. uznać pismo za skutecznie doręczone. Akta sprawy dostarczają jednak informacji o tym, że adres, pod który zostało wysłane zaskarżone postanowienie, nie stanowił aktualnego miejsca zamieszkania skarżącego w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego, a okoliczności te zostały przez Dyrektora pominięte. Zatem organ ten nie mógł w przedmiotowej sprawie - tak jak to uczynił w odpowiedzi na skargę - skutecznie powoływać się na niedochowanie przez skarżącego obowiązku określonego w art. 36 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314) polegającego na niepowiadomieniu organu egzekucyjnego o zmianie miejsca swojego pobytu. Analiza akt postępowania egzekucyjnego prowadzi do wniosku, że zarówno organ egzekucyjny, który prowadził w przedmiotowej sprawie egzekucję administracyjną z nieruchomości znajdującej się na terenie działania tego organu, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., jak i organ odwoławczy - dysponowały wiedzą, że adres przy [...] nie jest aktualnym adresem zamieszkania M. N. Świadczy o tym po pierwsze treść raportów poborców podatkowych, które znajdują się w aktach postępowania egzekucyjnego (karta 23). Z treści raportu z 17 maja 2012 r. wynika, iż M. N. podał jako adres do korespondencji adres przy [...], zaś obecnie mieszka u znajomych, gdyż jego mieszkanie przy [...] uległo zniszczeniu (spaleniu) i zostało odebrane przez właściciela. W raporcie z 13 maja 2012 r. wskazano, iż M. N. nie mieszka pod adresem przy [...]. Z treści raportu z 13 września 2013 r. ponownie wynika, że M. N. nie mieszka pod w/w adresem, albowiem mieszkanie uległo spaleniu i zostało przejęte przez właściciela. Treść raportu poborcy podatkowego z 5 lutego 2014 r. wskazuje z kolei, że M. N. nie zamieszkuje pod w/w adresem i nie pozostawił tam ruchomości. Nadto, w protokole o stanie majątkowym zobowiązanego z roku 2012 i 2013, złożonym u Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. , M. N. powoływał już inny adres niż wskazany powyżej, tj. wskazywał [...]. Skarżący po raz ostatni wskazywał adres przy [...] w protokole o stanie majątkowym zobowiązanego z 2011 r. Również w treści pisma informacyjnego [...]. z siedzibą we W., które wpłynęło do Urzędu Skarbowego K. 1 marca 2012 r., zaś do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. 14 stycznia 2015 r. wskazano adres przy [...], nie zaś adres przy [...]. Wskazać wreszcie należy na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z 29 stycznia 2016 r. adresowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., w którym podał, że w toku postępowania egzekucyjnego ustalono, iż dłużnik nie mieszka pod adresem [...]. W piśmie z 9 grudnia 2016 r. z kolei, adresowanym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. w K., ten pierwszy podaje, iż w przypadku podtrzymania wniosku o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości, tut. organ egzekucyjny wnosi o wskazanie aktualnego adresu zobowiązanego pod który należy doręczać korespondencję w przedmiotowej sprawie. Należy przy tym zauważyć, że w dacie tej Naczelnik Urzędu Skarbowego K. w K. był już w posiadaniu pisma M. N. (o które uzupełniono akta sprawy), w którym wskazywał on, że jego aktualnym miejscem zamieszkania od 26 maja 2015 r. jest adres przy [...]. Pismo to wpłynęło do Urzędu Skarbowego K. 2 lutego 2016 r. O przedmiotowym oświadczeniu organ ten nie poinformował jednak Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Powyższe okoliczności, potwierdzające fakt, iż M. N. nie zamieszkuje pod adresem przy [..], a wynikające w szczególności z treści raportów poborców podatkowych oraz protokołów o stanie majątkowym zobowiązanym, zostały zignorowane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.. Pomimo tego, że dysponował on aktami postępowania egzekucyjnego, zawierającymi dokumenty, z których wynikało, iż M. N. nie zamieszkuje pod adresem przy [...], błędnie wysłał zaskarżone postanowienie z 3 sierpnia 2017 r. na w/w adres. Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż strona postępowania nie może ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z uchybień bądź zaniechań organów to postępowanie prowadzących. Wskazane natomiast wyżej okoliczności, wynikające z analizy akt postępowania egzekucyjnego, powinny wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości adresu strony przy [...]. W konsekwencji organ winien podjąć próby ustalenia aktualnego adresu strony, czego jednak w przedmiotowej sprawie nie uczynił. Powyższą tezę o zaistnieniu po stronie organów egzekucyjnych podstaw do stwierdzenia, że w/w adres jest nieaktualny potwierdzają także dokumenty załączone przez skarżącego do zażalenia w postaci m.in. pism wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K., który już w 2016 roku kierował pisma do M. N. pod adres [...] w K. Świadczy to o wiedzy wierzyciela w przedmiocie aktualnego adresu zamieszkania skarżącego. Taką wiedzą dysponował również Naczelnik Urzędu Skarbowego K., który przed przekazaniem sprawy w zakresie egzekucji z nieruchomości Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w S., prowadził czynności egzekucyjne wobec M. N. Organ ten - o czym wspomniano wcześniej - otrzymał 2 lutego 2016r. oświadczenie skarżącego o zmianie miejsca zamieszkania. Powyższy fakt potwierdza pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z dnia 4 lutego 2016 r., w którym powołał się na wspomniane oświadczenie, jak również decyzja z dnia 9 września 2016 r. odmawiająca umorzenia zaległości podatkowej, w której wskazano adres skarżącego – [...] W świetle powyższego nie zasługuje na aprobatę argumentacja Dyrektora podniesiona w odpowiedzi na skargę, że skarżący nie dopełnił obowiązku powiadomienia o zmianie swojego miejsca pobytu. Organowi odwoławczemu w niniejszej sprawie umknęło, iż dotychczasowy adres skarżącego, wskazany w tytułach wykonawczych i widniejący w rejestrze adresów, jest już nieaktualny. Postanowienie z dnia [...] zostało tym samym przesłane na adres, pod którym skarżący już nie zamieszkiwał. Zaskarżonego postanowienia nie można zatem uznać za skutecznie doręczone. Wskazać należy, iż warunkiem umożliwiającym skorzystanie z trybu doręczenia zastępczego przewidzianego w art. 44 k.p.a. jest, aby doręczenie nie mogło zostać dokonane w sposób wskazany w art. 42 k.p.a., tj. w miejscu zamieszkania osoby fizycznej, bądź w sposób wskazany w art. 43 k.p.a., tj. doręczenie, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Dopiero z powodu niemożności doręczenia w sposób wskazany wyżej, pismo pozostawia się na okres 14 dni w placówce pocztowej, zawiadamiając o tym adresata, który może w terminach określonych w art. 44 § 2 i 3 k.p.a. odebrać pismo. Zaznaczyć jednak należy, że z powyższych unormowań wynika, iż przesyłka powinna zostać zaadresowana pod aktualny adres zamieszkania. Tylko bowiem wtedy adresat ma możliwość jej odbioru bądź odbioru zawiadomienia o pozostawieniu pisma z informacją o możliwości odbioru przesyłki w placówce pocztowej. Doręczenie natomiast przesyłki w innym miejscu, w którym jej adresat nie zamieszkuje, dyskwalifikuje legalność powoływania się przez organ administracji publicznej na wystąpienie skutku w postaci skutecznego doręczenia pisma adresatowi, wynikający z art. 44 § 4 k.p.a. Podkreślić należy, iż przesłanką zastosowania doręczenia zastępczego w odniesieniu do pism adresowanych do osób fizycznych jest niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43, wynikająca z okoliczności niezawinionych przez organ administracji, zwłaszcza z powodu niepowiadomienia organu administracji o zmianie adresu przez stronę, jej pełnomocnika lub przedstawiciela. W przypadku błędnego zaadresowania pisma nie jest dopuszczalne zastosowanie doręczenia zastępczego (postanowienie SN z 6 kwietnia 2000 r., III RN 141/99, OSNAPiUS 2001, nr 1, poz. 6; wyrok WSA w Warszawie z 29 marca 2007 r., VI SA/Wa 38/07, LEX nr 335163; wyrok NSA z 6 lutego 2008 r., II OSK 1983/06, LEX nr 467131). Mając na uwadze powyższe, nie można uznać aby zaskarżone postanowienie z dnia [...]. weszło do obrotu prawnego, gdyż nie zostało, jak już wyżej wskazano, prawidłowo doręczone. W konsekwencji nie rozpoczął biegu termin do wniesienia skargi. Tym samym uznać należało, że skarga z dnia 14 lutego 2018 r. została wniesiona przed prawidłowym, skutecznym doręczeniem zaskarżonego postanowienia, a tym samym jest przedwczesna i jako taka niedopuszczalna. Należy wskazać również, że w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, że wniesienie skargi przed doręczeniem aktu podlegającego zaskarżeniu do sądu administracyjnego nie rodzi skutków prawnych, gdyż jest przedwczesne i tym samym "z innych przyczyn niedopuszczalne" (tak: postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., II OSK 721/12, postanowienie z dnia 4 stycznia 2013 r., I OZ 949/12, wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., II FSK 1178/11, orzeczenia dostępne są na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie trzeba podkreślić, że organ odwoławczy powinien w pierwszej kolejności analizując akta sprawy oraz – ewentualnie – podejmując dalsze czynności, ustalić prawidłowy adres M. N., a następnie prawidłowo doręczyć postanowienie na ustalony adres. Dopiero skuteczne doręczenie postanowienia Dyrektora otworzy bieg terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego i umożliwi skarżącemu skorzystanie z tego prawa. Mając na względzie treść przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., według którego Sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne, orzeczono jak w sentencji postanowienia.