I SA/Ke 319/15

Dnia 9 czerwca 2015 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych p o s t a n a w i a 1. zwolnić W. P.od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 27 marca 2015 r. w kwocie ponad 100 (słownie: sto) zł; 2. oddalić wniosek W. P. w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych W. P. złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że na miesięczne utrzymanie wydaje całą gotówkę, oboje z żoną chorują – miesięcznie na leki wydają 320 zł. Uzasadniając wniosek o ustanowienie adwokata skarżący wskazał, że mieszka w znacznej odległości od siedziby Sądu, nie ma możliwości przeglądania akt i bieżącego nadzorowania przebiegu postępowania. Skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i utrzymują się z renty skarżącego w kwocie 882,23 zł miesięcznie oraz emerytury żony w kwocie 677,91 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżący wykazał część domu – część parteru wielkości 40m². W załączeniu skarżący przedłożył paragony z apteki na kwotę 102,80 zł za miesiąc marzec, 276,63 zł za miesiąc kwiecień oraz 46,71 zł za miesiąc maj; kopie dokumentów potwierdzające wysokość miesięcznych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę, kopie kart informacyjnych leczenia oraz wykonywanych badań. Stosownie do art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu; lub w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Wniosek skarżącego, który wnosi jednocześnie o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika należało w pierwszej kolejności rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. całkowitego przyznania prawa pomocy. W tym zakresie wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, bowiem jego rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, ponadto skarżący i jego żona aktualnie utrzymują się ze świadczenia rentowego i emerytalnego w łącznej kwocie 1560,14 zł miesięcznie, które według oświadczenia w całości przeznaczają na własne utrzymanie. Skarżący nie wykazuje, aby ponosił nadzwyczajne wydatki, posiadał jakiekolwiek zadłużenia, czy zobowiązania kredytowe, których nie jest w stanie spłacić. Powyższe świadczy o tym, sytuacja materialna rodziny skarżącego jest dobra, a rodzina posiada dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji. Dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie ma również okoliczność przekazania przez skarżącego i jego żonę aktem notarialnym z dnia 11 kwietnia 2014 r. całego majątku w formie darowizn: córce – niezabudowaną nieruchomość rolną o pow. 9870 m² i niezabudowaną nieruchomość rolną o pow. 1ha 9000 m² oraz synowi i jego żonie niezabudowaną nieruchomość rolną o pow. 2500 m² oraz zabudowaną nieruchomość rolną częściowo zalesioną o łącznej pow. 9ha 4709m², na których ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z treści bowiem art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 583),.), wynika, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Zasadnym jest zatem stwierdzenie, że dzieci mogą pomóc wnioskodawcy w pokryciu kosztów sądowych, bowiem ciąży na nich ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z kolei art. 897 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.-Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznano, że rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w części. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący jest w stanie uiścić część wpisu od skargi przekraczającej kwotę 100 zł, przy czym na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi, w kwocie 500 zł. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową skarżącego i jego rodziny. Zdaniem orzekającego, skarżący jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi tj. w kwocie 100 zł. Kwota ta stanowi jedynie 20% kwoty, którą skarżący musiałby uiścić tytułem wpisu w sprawie niniejszej, w sytuacji w której jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zostałby całkowicie oddalony. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ponadto odnosząc się do uargumentowania wniosku o ustanowienie pełnomocnika zamieszkiwaniem w znacznej odległości od siedziby Sądu i brakiem możliwości przeglądania akt i bieżącego nadzorowania przebiegu postępowania, podkreślić należy, iż jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Tak więc argumentem za przyznaniem prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika nie może być odległość od siedziby Sądu czy brak bieżącego nadzoru nad postępowaniem, tym bardziej, że ustanowienie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08). Przy czym podkreślić należy, że ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011r. sygn akt II GZ 245/11 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a , orzeczono jak w sentencji postanowienia.