I SA/Ke 338/14

Dnia 18 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku AS. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a: 1. zwolnić A.S. od kosztów sądowych; 2. oddalić wniosek A.S. w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wpłynął – sporządzony na urzędowym formularzu PPF – wniosek A. S. (dalej jako "skarżąca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. We wniosku skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem M. S. (22 lata). Jak oświadczyła, jej trudna sytuacja materialna związana jest z prowadzoną egzekucją z wynagrodzenia za pracę. Ponadto wskazała, że ponosi wysokie koszty utrzymania siebie i syna studiującego w trybie stacjonarnym w Warszawie. Spore koszty generuje też jej leczenie w Poradni Zdrowia Psychicznego. Dodała, że prowadzi postępowanie rozwodowe z mężem, a sprawa ta również wymaga nakładów pieniężnych. Ponadto oświadczyła, że ponosi koszty utrzymania mieszkania przy ul. D., gdyż te nie są uiszczane przez jej męża. Jako posiadany majątek wskazała ½ udziału w nieruchomości przy ul. W. w K. oraz ½ udziału w mieszkaniu przy ul. D. w K. (75m2). Oświadczyła, że osiąga dochody w wysokości 2859,90 zł brutto miesięcznie z tytułu umowy o pracę w Zespole Szkół [...] . Z dochodu tego potrącana jest kwota 1120 zł miesięcznie tytułem egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a) przedłożenie odpisów zeznań podatkowych jej i męża za 2013 r.; b) przedłożenie wyciągu z posiadanych rachunków bankowych obejmującego operacje z ostatnich trzech miesięcy; c) przedłożenie zaświadczeń o samochodach zarejestrowanych w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 maja 2014 r. na nazwisko skarżącej, jej męża oraz syna; d) udokumentowanie ponoszonych miesięcznie przez skarżącą kosztów utrzymania mieszkań przy ul. D. i przy ul. W. w K.; e) udokumentowanie ponoszonych miesięcznie przez skarżącą kosztów utrzymania syna na studiach w W. i kosztów leczenia. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła kserokopie własnych i męża zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 wraz z informacją o odliczeniach i z zaświadczeniami z urzędu skarbowego o dochodzie członka rodziny, historię rachunku nr /.../ 4450 obejmującą operacje od 1 marca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r., zaświadczenie z Wydziału Komunikacji i Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta K., informację ze Spółdzielni Mieszkaniowej o wysokości opłaty za mieszkanie, faktury za usługi telekomunikacyjne, za dostawę energii elektrycznej, gazu i wody oraz odprowadzanie ścieków, odpis skrócony aktu zgonu H P. (matki skarżącej) oraz odpis skrócony aktu małżeństwa A. i S. S., zaświadczenie dot. posiadania przez M. S. statusu studenta, kserokopię legitymacji studenckiej syna, kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego w W., w którym zamieszkuje M S., oświadczenie, że koszty utrzymania syna na studiach w W. to ok. 1500 zł miesięcznie (najem mieszkania, żywność, środki czystości, transport, wydatki na naukę), faktura za lekarstwa, oświadczenie, że stałe koszty jej leczenia wynoszą około 150 zł, dodatkowym kosztem są zaś wykonywane okazjonalnie badania nierefundowane przez NFZ, kserokopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego na oddziale leczenia zaburzeń nerwicowych [...] Centrum Psychiatrii oraz rachunek za rezonans magnetyczny kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy (w jakimkolwiek zakresie) polega na przerzuceniu kosztów postępowania na budżet państwa, czyli pośrednio na ogół społeczeństwa. W związku z tym, prawo to może być udzielone jedynie w sytuacjach wyjątkowych, o jakich stanowi art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami, prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, udzielenie prawa pomocy w takim zakresie dotyczy przede wszystkim osób, które nie mają żadnych dochodów lub ich dochód jest wyjątkowo niski, są bezrobotne bez prawa do zasiłku i w zasadzie nie posiadają żadnego majątku (por. postanowienia NSA z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 524/06; z 15 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1099/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl i postanowienie NSA z 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, LEX nr 1103044). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych (postanowienie NSA z 13 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 51/12, LEX nr 1120552). Warto również dodać, że przesłanki udzielenia prawa pomocy powinny być interpretowane ściśle, z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy. Obowiązek wykazania ich istnienia ciąży natomiast na wnoszącym o udzielenie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1024/12, LEX nr 1240480). W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskuje bowiem o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Dokonując analizy sytuacji skarżącej w oparciu o przedstawione informacje i dokumenty, należy stwierdzić, że udzielenie jej prawa pomocy w pełnym zakresie nie jest uzasadnione. Jak bowiem podkreślono już wyżej, taki zakres tego prawa przysługuje jedynie osobom, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej zaś sprawie powyższa przesłanka nie została spełniona. Skarżąca dysponuje bowiem stałym źródłem dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę i majątkiem w postaci udziałów w dwóch nieruchomościach: przy ul. D. i przy ul. W. Warto również zauważyć, że skarżąca nie wykazuje zaległości w płatnościach związanych z bieżącym utrzymaniem (jak wynika z załączonych do akt sprawy dowodów płatności wszystkie faktury i rachunki związane z utrzymaniem obu mieszkań i leczeniem są regularnie opłacane). Ponadto skarżąca nie wskazuje, by bieżące utrzymanie jej i syna powodowało konieczność zaciągania zobowiązań pieniężnych lub korzystania z instytucjonalnej pomocy społecznej. Warto także dodać, że – mimo iż skarżąca nie wykazuje, by jej mąż partycypował w utrzymaniu syna i wspólnego majątku - to syn, jako osoba ucząca się w trybie stacjonarnym i przez to niemogąca utrzymać się samodzielnie, może (nawet jeśli obecnie takich środków od ojca nie otrzymuje) wystąpić do sądu rodzinnego o zasądzenie alimentów. W ocenie Sądu sytuacja materialna skarżącej uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Należy bowiem zauważyć, że stałe dochody, którymi dysponuje skarżąca po potrąceniu z jej wynagrodzenia kwoty 1120 zł z tytułu egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego, są niewielkie (2 859,90 zł – 1120 zł = 1749,90 zł). Są one przeznaczane na zaspokojenie bieżących potrzeb jej i syna (m.in. mieszkanie, utrzymanie syna w mieście, w którym studiuje, wyżywienie, leczenie i utrzymanie higieny). Ponadto na jej rachunku bankowym saldo na dzień 30 czerwca 2014 r. wynosiło 0,70 zł i od dnia 31 marca 2014 r. systematycznie się zmniejszało. Stan tego rachunku w połączeniu z oświadczeniami skarżącej pozwala przyjąć, że obecnie dochody skarżącej w porównaniu do tych wynikających z zeznania podatkowego za 2013 r. są znacznie mniejsze. W takiej sytuacji obarczanie skarżącej dodatkowymi kosztami związanymi z postępowaniem przed sądem administracyjnym byłoby nadmiernym obciążeniem, zwłaszcza że skarżąca – prócz postępowania sądowoadministracyjnego związanego z wniesieniem skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] prowadzi także postępowanie związane z jej sprawą rozwodową, które jak oświadczyła również generuje koszty. Z sytuacji przedstawionej przez skarżącą wynika ponadto, że nie byłoby możliwe opłacenie kosztów postępowania przy pomocy jej męża, gdyż – poza tym, że obecnie między małżonkami toczy się postępowanie rozwodowe – z przedłożonego przez skarżącą zeznania podatkowego męża za 2013 r. wynika, iż S. S. nie osiąga znacznych dochodów (roczny dochód brutto: 7780,04 zł). Reasumując, w ocenie Sądu, sytuacja materialna skarżącej (zwłaszcza po uwzględnieniu posiadania przez nią stałego źródła dochodu, zabezpieczającego konieczne potrzeby jej i jej syna) uzasadnia przyznanie prawa pomocy jedynie przez zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych. Wniosek skarżącej został natomiast oddalony w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego. Należy bowiem zauważyć, że w przypadku, gdy wykazana przez skarżącą sytuacja materialna uzasadniała jedynie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a skarżąca we wniosku wnosiła jednocześnie o zwolnienie zarówno z kosztów sądowych jak i o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, Sąd zobligowany był do wyboru zakresu, jakiego będzie dotyczyć przyznane prawo pomocy. Przy ocenie wziął zwłaszcza pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. Miał zwłaszcza na względzie treść art. 230 § 1 i art. 220 § 1 p.p.s.a., według których od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym (m.in. od skargi) pobiera się wpis, a Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Zważył zatem, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. W związku z powyższym stwierdzając, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, Sąd uznał, że dla realizacji jej prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od kosztów sądowych (na które na obecnym etapie postępowania składa się przede wszystkim wpis od skargi), nie zaś ustanowienie radcy prawnego. Przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest bowiem warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z 19 maja 2011 r. sygn. akt II GZ 245/11 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.