I SA/Ke 345/18

Dnia 3 października 2018 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. F.R. S.A. w W,. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. F.R. S.A. w W. na decyzję Zarządu Województwa Ś. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W sprawie ze skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Zarządu Województwa Ś.z [...] r. w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Z. F.R. S.A. w W. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W uzasadnieniu złożonego wniosku spółka wskazała, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach z 12 stycznia 2018 r. zostało otworzone postępowanie sanacyjne dłużnika D. S.A., wyznaczono Sędziego-komisarza oraz Zarządcę w osobie Z. F.R. S.A. w W.. Skarżąca oświadczyła, że przyczyna otwarcie postępowania sanacyjnego D. S.A była trudna sytuacja finansowa spółki. W tej sytuacji pokrycie kosztów sądowych jest niemożliwe. Zarządca oświadczył, że spółka generuje stratę, co w jego ocenie stanowi podstawę zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządca wskazał wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych w kwocie 4 500 000 zł, wysokość środków trwałych w kwocie 3 588 356,28 zł, stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu w kwocie 48 630 439,72 zł. Wykazał stan rachunków bankowych spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku w łącznej kwocie – 21 044,95 zł oraz stan kasy w kwocie 8 549,95 zł. Do wniosku zarządca dołączył kopię postanowienia Sądu Rejonowego o otworzeniu postępowania sanacyjnego dłużnika D. S.A., kopię sprawozdania GUS za 1, 2 kwartał 2018 r., kopię rachunku zysków i strat za okres 1 stycznia 2017 r. – 31 grudnia 2017 r., kopię bilansu na dzień 31 grudnia 2017 r., oraz wydruk KRS. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej: "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało pozostawione uznaniu Sądu. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, orzekający nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do Sądu. Rozpatrując wniosek skarżącej referendarz sądowy miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Jedynym takim kosztem, do którego uiszczenia jest strona zobowiązana na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, który stosownie do § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie winien wynieść kwotę 1 774 zł. W tym miejscu należy skonstatować, że fakt posiadania przez spółkę na rachunkach bankowych środków pieniężnych w wysokości 21 044,95 zł oraz w kasie 8 549,95 zł tj. w kwocie wielokrotnie przekraczającej wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe wskazuje bowiem, że podmiot dysponuje środkami pieniężnymi, których wysokość znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych, sprowadzających się obecnie do wpisu od złożonej skargi, tym samym nie można stwierdzić, że nie posiada on dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto zauważyć należy, że działania sanacyjne są to czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją. Postępowanie sanacyjne ma polegać na przeprowadzeniu restrukturyzacji poprzez oddłużenie przedsiębiorstwa i wdrożenie działań sanacyjnych, czyli takich czynności prawnych i działań faktycznych, które sprawią, że dłużnik odzyska zdolność wykonywania swoich zobowiązań. Odnosząc się do okoliczności poniesienia przez spółkę straty, należy wyjaśnić, że nie jest to argument wystarczający dla uznania, iż spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym (por. m.in. postanowienia NSA z 24 kwietnia 2008 r. I FZ 87/08, z 25 stycznia 2012 r. II FZ 797/11, z 9 listopada 2011 r. I FZ 343/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), na gruncie wykazywanej okoliczności poniesienia straty wyrażono pogląd, że sama w sobie nie jest ona odzwierciedleniem braku możliwości finansowej spółki. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. To wszystko doprowadziło referendarza sądowego do wniosku, że strona skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wpisu. Spółka nadal uzyskuje przychody i ponosi wydatki, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na pokrycie których w ocenie orzekającego posiada ona wystarczające środki. Podkreślić również należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Ich wystąpienie wchodzi bowiem w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym koszty związane z uczestnictwem spółki w niniejszym postępowaniu są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez stronę skarżącą. Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem - obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy uznano, że Spółka nie spełnia przesłanek uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z czym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.