I SA/Ke 366/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe postanawia: oddalić wniosek. Skarżący P. Z. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wniosek wynika z faktu, iż decyzja Dyrektora Izby Skarbowej stała się podstawą wszczęcia przez Urząd Skarbowy w O. Ś. postępowania egzekucyjnego. Zajęto rachunek bankowy skarżącego, tym samym pozbawiono skarżącego środków pieniężnych. Rachunek ten był niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej – jedynego źródła utrzymania. Skarżący oświadczył, że nie może w sposób pełny prowadzić działalności i regulować bieżących zobowiązań. Nie posiada innych źródeł utrzymania, a kwota wpisu mimo, że nie jest zbyt wysoka to w chwili obecnej nie może być uregulowana bez uszczerbku dla skarżącego i jego rodziny. Wniosek o ustanowienie radcy prawnego skarżący uzasadnił przekonaniem o słuszności swoich twierdzeń co do zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazał na dużą złożoność stanu prawnego i faktycznego oraz na obawy związane z faktem braku znajomości procedur sądowych, które mogą doprowadzić do nieodwracalnych skutków procesowych. Jednocześnie skarżący wskazał na brak środków finansowych na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwojgiem dzieci w wieku 10 i 6 lat. Jako posiadany majątek wykazał samochód osobowy Chrysler Voyager rok produkcji 2004 o wartości ok. 17.000 zł. Skarżący oświadczył, że z żoną ma zniesioną wspólność majątkową małżeńską, z tego co wie żona nie posiada oszczędności. Źródłem utrzymania rodziny skarżącego jest dochód uzyskiwany przez żonę z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 5.000,00 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, ze z prowadzonej działalności gospodarczej za 2013 r. wygenerował stratę narastająco w wysokości -3.442,70 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny (żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie domu). Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Analiza złożonego przez skarżącego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika oraz akt administracyjnych wykazała, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy w zakresie, w jakim domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - bezspornie do wyżej wskazanych grup społecznych skarżący nie należy. Wskazać należy, że skarżący dysponuje posiadanym majątkiem (samochód osobowy), żona skarżącego uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 5.000,00 zł. Przy czym w odniesieniu do oświadczenia skarżącego o zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej wskazać należy, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Chodzi tu m.in. o art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowi są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli oraz art. 27 tej ustawy stanowiący o obowiązku małżonków do przyczynianiu się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011r. sygn. akt II FZ 193/11 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie orzekającego za zasadnością wniosku nie przemawia powoływanie się przez stronę na ponoszenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej straty za 2013 r. Strata sama w sobie nie jest odzwierciedleniem braku możliwości finansowych strony skarżącej i co za tym idzie sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, że strata w zakresie prowadzonej działalność gospodarczej jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, co za tym idzie sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia prawa pomocy. Wykazanie w danym roku straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej. Ponadto wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w odniesieniu do wniosku o ustanowienie radcy prawnego zauważyć należy, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 6 p.p.s.a, Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134. § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów. Mając zatem na uwadze powołane wyżej okoliczności, negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia przez stronę na Skarb Państwa kosztów sądowych oraz kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.