I SA/Ke 366/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku P. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe postanawia oddalić wniosek. P.Z. złożył za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę kasacyjną od wyroku tego Sądu z dnia 26 września 2013 r. oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2013 r. w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe. Jednocześnie ze skargą, P. Z. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku oraz pisma skarżącego z dnia 21 lutego 2014 r. wynika, że skarżący ubiega się o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał, że wniosek wynika z faktu, że prawomocna decyzja Dyrektora Izby Skarbowej stała się podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego. Zajęto mu rachunek bankowy i zgromadzone na nim środki. Rachunek ten był niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej, jedynego źródła dochodu i utrzymania. Skarżący oświadczył, że nie może w sposób pełny prowadzić działalności i regulować bieżących zobowiązań. Nie posiada innych źródeł utrzymania, a kwota wpisu jest zbyt wysoka do uregulowania bez uszczerbku dla skarżącego i jego rodziny. Jednocześnie skarżący wskazał, że z żoną ma zniesioną wspólność majątkową małżeńską. Skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwojgiem dzieci w wieku 10 i 6 lat. Jako posiadany majątek wykazał samochód osobowy Chrysler Voyager rok produkcji 2004 o wartości ok. 15.000 - 17.000 zł. Źródłem utrzymania rodziny skarżącego jest dochód uzyskiwany przez żonę z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 5000 zł miesięcznie. Z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskał natomiast na dzień 31 października stratę w wysokości 1350 zł. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wskazał, że jego średniomiesięczne dochody są tożsame z jego średniomiesięcznymi wydatkami. Posiada samochód osobowy, ale jest on mu konieczny do wykonywania pracy, a tym samym zabezpiecza jego źródło dochodów. Konieczność poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych spowoduje powstanie u niego długów, gdyż najpewniej będzie musiał zaciągnąć kredyt na pokrycie tych kosztów. W świetle argumentów podniesionych w skardze kasacyjnej odpowiedzialność skarżącego nie występuje, a tym samym ponoszenie przez niego kosztów nie jest również zasadne. W związku z tym, że dla oceny wniosku w zakresie prawa pomocy istotna jest aktualna sytuacja majątkowa wnioskodawcy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej jako ustawa "p.p.s.a.", skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez określenie: aktualnie uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów; rodzaju i wysokości niezbędnych wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego żonę, w tym związanych z utrzymaniem mieszkania oraz życiem codziennym rodziny (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, wydatki na żywność, inne podstawowe środki niezbędne do życia, leki); przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał, że z prowadzonej działalności gospodarczej poniósł w 2013 stratę w wysokości 2062 zł. Podniósł, że jego zdaniem z uwagi na zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej, dochody żony nie powinny mieć wpływu na podejmowanie decyzji o zwolnienie skarżącego od kosztów wpisu. Poinformował jednak, że dochody żony netto miesięcznie wynoszą około 3300 zł. Jako niezbędne wydatki skarżący podał: koszty mieszkaniowe: czynsz 510 zł; energia elektryczna 100 -120 zł miesięcznie; gaz 20 zł; internet 69 zł; telewizja 89,90 zł; telefon stacjonarny 50 zł., tel. komórkowe około 100 zł; koszty utrzymania samochodu paliwo - ubezpieczenie 200 - 250 zł miesięcznie; koszty utrzymania dwójki dzieci: miesięcznie zajęcia dodatkowe (basen, kursy językowe, ogólno rozwojowe: akademia nauki) 300 - 350 zł; koszty szkolne rocznie (podręcznik składki ubezpieczenia, wyprawki komitet rodzicielski) to około 1200 rocznie; wypoczynek dzieci (kolonie) rocznie około 1200 zł; odzież dla dzieci miesięcznie około 200 - 250 zł ; imprezy kulturalne (kino) około 50 zł miesięcznie. Lekarstwa - leczenie dentystyczne (trudne do oszacowania występują w miarę potrzeb) około 60 - 140 miesięcznie, koszty wyżywienia rodziny miesięcznie około 1200 -1500 zł; koszty odzieży w miarę potrzeb średnio około 100-250 zł. Skarżący poinformował, że jego dotychczasowy firmowy rachunek bankowy prowadzony przez bank PeKaO S.A. oddział w O. Ś.. na skutek działania organów skarbowych związanych w wydaną prawomocną decyzją ( będącą przedmiotem skargi) został zablokowany i z uwagi na brak wpływów oraz nie uiszczanie miesięcznych opłat umowa rachunku została wypowiedziana. Dlatego nie może przesłać żadnego wyciągu z rachunku bankowego. Z uwagi na zawarcie w 2002 r. umowy o wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskiej nie ma możliwości uzyskania od żony wyciągu bakowego. W związku z tym, że dochody skarżącego są znikome, w zasadzie pokrywają wydatki związane z prowadzoną działalnością, większość kosztów miesięcznego utrzymania rodziny spoczywa na żonie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Rozstrzygając o przyznaniu skarżącym prawa pomocy Sąd miał na uwadze kryterium finansowe stanowiące jedyne kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 250 zł. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, we wnioskowanym zakresie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzenie takie potwierdza porównanie będących do dyspozycji wnioskodawcy dochodów oraz ciążących na nim comiesięcznych wydatków. Istotne przy tym jest, że dla oceny możliwości finansowych skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie mają jedynie wydatki niezbędne (konieczne), tj. związane z bieżącym zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych (mieszkanie, wyżywienie). Spośród podanych przez skarżącego miesięcznych wydatków do niezbędnych należy zaliczyć: czynsz (510 zł), energię elektryczną (120 zł), gaz (20 zł), wyżywienie (1500 zł). Za takie wydatki nie można natomiast uznać tych związanych z zajęciami dodatkowymi dzieci czy ich wypoczynkiem. Nie są nimi też wydatki na samochód, internet czy imprezy kulturalne. Z kolei koszty związane z obowiązkiem szkolnym dzieci są wprawdzie konieczne jednak nie stanowią wydatków bieżących i miesięcznych. Wydatki na odzież czy leczenie dentystyczne, ponoszone są natomiast "w razie potrzeby " Z oświadczenia skarżącego wynika, że wskazane wydatki pokrywane są z dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego, które miesięcznie wynoszą około 3300 zł. Biorąc pod uwagę relację dochodów rodziny do wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, należy stwierdzić, że po uregulowaniu wpisu od skargi kasacyjnej skarżącemu pozostaną do dyspozycji wolne środki, zapewniające mu co najmniej minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu dysponowanie stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami Wymaga przy tym wyjaśnienie, że okoliczność zawarcia przez wnioskującego umowy wyłączającej wspólność majątkową nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). W związku z powyższym, wbrew twierdzeniom skarżącego, dochody jego żony są bardzo istotne w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy. Pozwalają bowiem na całościową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08). Oceny możliwości płatniczych skarżącego w zakresie wnioskowanych kosztów postępowania powyższej nie zmienia również wskazywana przez skarżącego strata z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. W orzecznictwie wielokrotnie już bowiem wyjaśniano, że strata jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją (por postanowienie NSA z 7 lutego 2012r. sygn. akt I FZ 550/11). Tym samym miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził że nieuzasadnione jest twierdzenie o nieposiadaniu przez wnioskodawcę dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem (250 zł). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.