I SA/Ke 402/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Orion Sp. z o.o. w Radomsku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. w R na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 17 maja 2016 r. nr [....] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za wrzesień 2010 r. postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z 17 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za wrzesień 2010 r. O Sp. z o.o. w R. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia na utratę płynności finansowej. Spółka wskazała, że w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi koncentrować się na zapłacie zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością oraz na bieżącej wypłacie wynagrodzeń pracowników. Spółka wskazała wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych w wysokości 1.000.000,00 zł, wartość środków trwałych w wysokości 2.402.377,77 zł, stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości – 1.443.682,95 zł. Stan konta na rachunku bankowym wynosi – 95.832,09 zł. Do wniosku Spółka załączyła wyciąg z rachunku bankowego obejmujący operacje wykonane od 28 czerwca 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. i bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Na prawo pomocy składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718), zwanej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy strona wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie orzekającego, sytuacja finansowa Spółki nie uzasadnia zwolnienia jej od kosztów sądowych. Po pierwsze należy wziąć pod uwagę wskazaną przez wnioskodawcę na dzień 31 grudnia 2015 r. wartość zgromadzonych przez Spółkę środków trwałych, tj. na kwotę 2.402.377,54 zł. Natomiast przychody w 2015 r. wynosiły 8.711.119,77 zł przy kosztach uzyskania przychodów w kwocie 9.486.596,43 zł. Zdaniem orzekającego, kwoty, jakie Spółka wydatkuje, nie pozwalają dać wiary, że nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę skalę na jaką Spółka prowadzi działalność gospodarczą nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową. Na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty te stanowią wpis od wniesionej skargi w kwocie 2.000,00 zł (łącznie we wszystkich sprawach Spółki przed WSA w Kielcach wpisy wynoszą kwotę 10.000,00 zł). Kwota ta stanowi zaledwie ułamek procenta przychodu Spółki. Przy czym ważna jest również wysokość kapitału zakładowego (1.000.000 zł), która znacznie przewyższaja wartość wpisu. W kontekście przedstawionych przez Spółkę danych należy wyjaśnić, że o kondycji finansowej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą decyduje wiele elementów i czynników. Podstawowym jest oczywiście zysk, który dany podmiot uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie poniesienia przez spółkę straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca Spółka w 2015 r. poniosła stratę w wysokości 1.443.682,95 zł nie świadczy, że utraciła płynność finansową. Spółka nie wykazała bowiem, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Skoro zatem Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy też na pokrycie kosztów sądowych. Jednakże nakładom na działalność gospodarczą oraz uiszczaniem choćby nawet wymagalnych zobowiązań spółki nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Koszty sądowe (czyli możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią bowiem element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienia NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOiSA). Oznacza to, że inne wydatki takiego przedsiębiorcy nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych. Tymczasem z uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że Spółka przedkłada inne zobowiązania nad kosztami sądowymi podnosząc, że to właśnie na zobowiązaniach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej musi się koncentrować. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie może zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Przedstawione okoliczności uzasadniają twierdzenie, że skarżąca Spółka posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem - obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy uznano, że Spółka nie spełnia przesłanek uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z czym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.