I SA/Ke 431/15

Dnia 31 sierpnia 2015 roku POSTANOWIENIE Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P. N. o zwolnienie od kosztów sądowych, oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. P. N. złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną. Dochód jego rodziny stanowią: dochód ze stosunku pracy skarżącego w kwocie 4640 zł miesięcznie oraz dochód za staż żony skarżącego w kwocie 997,40 zł. Skarżący jako posiadany majątek wykazał dom wielkości 158m². Jako posiadane miesięczne wydatki skarżący wskazał kredyt, odsetki, debet w wysokości 1400 zł, rachunki stałe – woda, prąd, wywóz nieczystości, opał, podatki - 800zł, koszty dojazdu do pracy 400 zł, wyżywienie, środki czystości – 1500 zł. W uzasadnieniu wniosku o ustanowienie pełnomocnika skarżący powołał się na charakter oraz wagę sprawy, która może spowodować dolegliwe skutki w jego majątku. Wskazał również, że nie jest prawnikiem, a w jego ocenie zaskarżona decyzja zawiera uchybienia inne niż zawarte w skardze, do wskazania których niezbędna jest wiedza prawnicza. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący uzasadnia sytuacją materialną w jakiej się znajduje. Do wniosku skarżący dołączył kopie dokumentów z 2012 r. o posiadaniu kredytu mieszkaniowego oraz hipotecznego. Dane zawarte w złożonym wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, z uwagi na powyższe na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej ustawa p.p.s.a. skarżący został wezwany pismem z dnia 23 lipca 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - wskazanie wielkości działki, na której posadowiony jest dom opisany we wniosku; - wskazanie aktualnej wysokości spłacanego kredytu hipotecznego; - sprecyzowanie, czy wnosi o ustanowienie radcy prawnego, czy adwokata. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący w dniu 18 sierpnia 2015 r. złożył oświadczenie, że działka, na której posadowiony jest dom opisany we wniosku jest wielkości 1020m², skarżący spłaca kredyt hipoteczny wraz z obowiązkowym ubezpieczeniem w kwocie 973,40 zł miesięcznie i wnosi o ustanowienie adwokata w osobie Ł. C.Ponadto skarżący oświadczył, że urząd skarbowy od trzech miesięcy wobec skarżącego prowadzi postępowanie egzekucyjne i dokonuje potrąceń z jego wynagrodzenia. W załączeniu skarżący przedłożył potwierdzenie wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące w kwocie 1649,76 zł, oraz potwierdzenie wysokości raty kredytu wraz z ubezpieczeniem. Zdaniem referendarza sądowego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych strona skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Po pierwsze skarżący i jego żona mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – są właścicielami domu wielkości 158m² posadowionego na działce wielkości 1020m². Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżący wykazał, że wraz z żoną uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie 5.637,40zł miesięcznie, po potrąceniach egzekucyjnych – 2647,16 zł. Miesięczne koszty utrzymania skarżący określił na kwotę 2.700 zł (rachunki stałe - woda, prąd, wywóz nieczystości, opał, podatki; koszty dojazdu do pracy, wyżywienie, środki czystości). W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki skarżący uzyskuje wraz z żoną oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę wysokość wskazanych przez skarżącego miesięcznych wydatków oraz brak problemów w ich regulowaniu nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na jego kondycję finansową. W ocenie orzekającego za zasadnością wniosku nie przemawia powoływanie się przez stronę skarżącą na spłatę kredytów (kredyt hipoteczny, odsetki debet, miesięczna rata) w kwocie 1400 zł. W tym miejscu podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytów nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Podkreślić należy, że skarżący nie wskazuje, aby miał jakiekolwiek problemy ze spłatą zaciągniętych zobowiązań, bądź posiadał z tego tytułu zaległości. Ponadto odnosząc się do uargumentowania wniosku o ustanowienie pełnomocnika charakterem i wagą sprawy oraz wskazanie, że skarżący nie jest prawnikiem a w jego ocenie zaskarżona decyzja zawiera uchybienia inne niż zawarte w skardze, a do ich wskazania niezbędna jest wiedza prawnicza podkreślić należy, iż jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Tak więc argumentem za przyznaniem prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika nie może być charakter i waga sprawy czy brak wiedzy prawniczej, tym bardziej, że ustanowienie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy p.p.s.a.). Odnośnie obaw skarżącego, że zaskarżona decyzja zawiera uchybienia inne niż zawarte w skardze wskazać należy, że skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08). Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.