I SA/Ke 453/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu 23 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 5 września 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec 2013 r. A. R., reprezentowana przez radcę prawnego M. M., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i trojgiem małoletnich dzieci. Skarżąca zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, mąż skarżącej prowadzi działalności gospodarczą, która przynosi stratę. Wykazała, że dochód jej rodziny stanowi świadczenie wychowawcze w kwocie 1000 zł netto miesięcznie. Skarżąca, jako posiadany majątek wykazała samochód osobowy oraz dwa samochody ciężarowe. Skarżąca wskazała, że wraz z rodziną mieszka u rodziców męża. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżąca wykazała leasing – rata 4715,66 zł kredyty w łącznej kwocie 2596,04 zł oraz media 100 zł. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 5 września 2016 r. oddalił wniosek skarżącej. Stwierdził, że sytuacja finansowa strony nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze pomimo, że skarżąca wskazała, że miesięcznie do dyspozycji jej rodziny pozostaje dochód ze świadczenia wychowawczego w kwocie 1000 zł, to wykazała także, że miesięczna kwota rat leasingowych i kredytowych stanowi łącznie kwotę 7311,70 zł, przy czym skarżąca nie wskazała na jakiekolwiek problemy z regulowaniem wykazanych zobowiązań. Ponadto, w ocenie referendarza za zasadnością wniosku nie przemawia powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych czy leasingowych. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w realiach niniejszej sprawy i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie oraz art. 233 § 1 K.p.c. poprzez dowolną, nie swobodną ocenę materiału dowodowego, stanowiącą podstawę w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym zwłaszcza brak uwzględnienia okoliczności braku osiągania przez skarżącą dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w sprawie oraz zawieszenia działalności gospodarczej i nie posiadania żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, co przełożyło się na błędne zinterpretowanie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej i w konsekwencji oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów przedłożonych w załączeniu niniejszego sprzeciwu na okoliczności w nim wymienione oraz zmianę przez WSA w Kielcach na zasadzie art. 260 § 1 ustawy p.p.s.a. zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie złożonego przez skarżącą wniosku o prawo pomocy i przyznanie go skarżącej w zakresie częściowym, tj. zwolnienia skarżącej z opłaty sądowej i ewentualnych wydatków z uwagi na fakt braku posiadania przez skarżącą wystarczających środków na pokrycie kosztów postępowania w sprawie. W uzasadnieniu, odnośnie umowy leasingu, która w ocenie referendarza sprawia, że skarżąca posiada środki na opłacenie opłaty sądowej, skarżąca podniosła, że został przez nią złożony w banku wniosek o przedłużenie umowy leasingu z uwagi na brak środków na jego bieżące opłacanie (wniosek wraz z umową oraz ponagleniami ze strony banku i notami obciążeniowymi w załączeniu). Umowa została przez skarżącą zawarta jeszcze w roku 2013, kiedy to jej działalność gospodarcza przynosiła zyski. Na dzień dzisiejszy skarżąca nie ma środków na spłacanie leasingu, zaś sprzedać auta nie może, bo nie jest jej własnością, tylko banku. Jednocześnie skarżąca włożyła wniosek o przedłużenie umowy leasingu, gdyż musi wywiązać się z umowy, aby nie stracić środków, które już zostały zaangażowane w leasing (dotychczas uiszczone raty leasingowe). Bank przysyła ciągle skarżącej ponaglenia zapłaty rat leasingowych, ponieważ skarżąca nie wywiązywała się z nich na czas, zaś ostatnio całkowicie utraciła płynność finansową, stąd wniosek o zmianę umowy leasingu. O złej kondycji finansowej skarżącej świadczy poza tym fakt spłaty w 2016 r. w maju kredytu złotowego, zaciągniętego w 2015 r. w I.Banku Ś. w kwocie ponad 100.000 zł (umowa wraz z potwierdzeniem spłaty w załączeniu). Co więcej, skarżąca musi opłacać wysokie rachunki za energię elektryczną, utrzymać trójkę dzieci oraz ponosić koszty leczenie jednego z nich (9 - letniego syna K., który niedawno przebył zabieg operacyjny) - dokumenty poświadczające te okoliczności znajdują się w załączeniu. Poza tym, względem skarżącej jest obecnie wszczętych kilkanaście postępowań egzekucyjnych i ma zajęte wszystkie rachunki bankowe, (na których i tak nie ma żadnych środków). Toczą się względem niej postępowania egzekucyjne prowadzone w następstwie decyzji podatkowych, których dotyczy skarga. Dokumenty potwierdzające liczne postępowania egzekucyjne i zajęcia przeprowadzone na majątku skarżącej zostały przedłożone w załączeniu. W ocenie skarżącej referendarz sądowy zignorował treść art. 255 ustawy p.p.s.a. i w konsekwencji orzekł o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy przy jednoczesnym zakwestionowaniu złej kondycji finansowej skarżącej i braku wezwania strony do przedłożenia dodatkowego oświadczenia lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem skarżącej już chociażby z uwagi na fakt braku przeprowadzenia tego swoistego postępowania wyjaśniającego co do możliwości finansowych skarżącej (która nie ma zdolności kredytowej i nie jest w stanie w jakikolwiek sposób uzyskać środków na uiszczenie opłaty sądowej) skarżone postanowienie jest wadliwe i winno zostać, przy uwzględnieniu okoliczności podniesionych w sprzeciwie zmienione w sposób wskazany we wstępie. Brak przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie ograniczy skarżącej prawo do sądu oraz sprawi, że sądowoadministracyjna kontrola działania administracji podatkowej pozostanie jedynie fikcją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). Zdaniem Sądu, w świetle powyższych reguł, skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji ocena sytuacji materialnej strony dokonana przez referendarza okazała się prawidłowa. Referendarz sądowy podniósł m.in., że skarżąca wprawdzie wskazała, że miesięcznie do dyspozycji jej rodziny pozostaje dochód ze świadczenia wychowawczego w kwocie 1000 zł, to jednak równocześnie wykazała, że miesięczna kwota rat leasingowych i kredytowych stanowi łącznie kwotę 7311,70 zł, przy czym strona nie wskazała na jakiekolwiek problemy z regulowaniem wykazanych zobowiązań. Odnosząc się do powyższego skarżąca wskazała, że nie ma środków na spłacanie leasingu, o czym miał świadczyć przedłożony wniosek o przedłużenie umowy leasingu, ponaglenia banku i noty obciążeniowe. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom strony, przedłożone dokumenty nie podważają stanowiska referendarza sądowego w powyższym zakresie i nie dokumentują, problemów skarżącej w opłacaniu powyższych zobowiązań. Po pierwsze z wniosku o przedłużenie umowy leasingu nie wynika przyczyna jego złożenia przez stronę, sama umowa zmieniająca z kolei zawiera nowy harmonogram opłat leasingowych, z którego wynika obowiązek strony do spłaty rat leasingowych m.in. od września 2016 r. w wysokości 4317,07 zł. Po drugie, wbrew twierdzeniom strony, do sprzeciwu nie zostały dołączone ponaglenia zapłaty rat leasingowych (które jak twierdzi skarżąca bank "ciągle" przesyła) lecz jedynie nota odsetkowa z 6 czerwca 2016 r., na kwotę 44,37 zł, z której wynika jednak, że skarżąca spłaca raty z nieznacznym opóźnieniem. Ponadto skarżąca przedłożyła jedną notę obciążeniową z 5 lipca 2016 r., dotyczącą opłaty za wezwanie do zapłaty z 5 lipca 2016 r., wystawioną przez GETIN Leasing S.A. Skarżąca nie ustosunkowała się natomiast do kwestii obowiązku spłaty należności z tytułu kredytów w łącznej wysokości 2596,04 zł i nie sygnalizowała w tym zakresie problemów z ich spłacaniem, zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jaki i w sprzeciwie. Wbrew twierdzeniom strony też, o jej złej sytuacji materialnej nie świadczy spłata kredytu w maju 2016 r., zaciągniętego w ING Banku Śląskim w 2015 r., w kwocie 101.367,51 zł. Co więcej w tym zakresie Sąd w całości podziela rozważania referendarza, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Każdy, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. W niniejszej sprawie postępowanie podatkowe toczyło się wobec skarżącej już od 2013 r., decyzja pierwszej instancji została wydana natomiast 2 grudnia 2014 r. Skarżąca miała więc świadomość toczącego się postępowania odwoławczego. Powinna przy tym brać pod uwagę, możliwość zaskarżenia do sądu kończącego to postępowanie rozstrzygnięcia i konieczność poniesienia związanych z nim opłat. Z kolei fakt prowadzenia wobec skarżącej postępowań egzekucyjnych, niewątpliwie stanowi dolegliwość finansową, to jednak okoliczność tę należy oceniać uwzględniając cały obraz możliwości płatniczych strony, a te jak wynika z powyższego skarżąca posiada. Odnosząc się do kwestii ponoszenia przez skarżącą opłat związanych z utrzymaniem rodziny (dzieci), poza powyższymi argumentami, należy wskazać, że strona prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który prowadzi własną działalność gospodarczą. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i (nawet) niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca, powołując się konieczność ponoszenia opłat związanych z utrzymaniem dzieci, w tym koszty leczenia jednego z nich, nie wykazała kosztów tego leczenia. Do sprzeciwu dołączyła jedynie kartę informacyjno-wypisową leczenia szpitalnego wydaną przez SPZOZ w Staszowie, z której koszty nie wynikają. Wykonanie ponadto zabiegu w publicznym zakładzie opieki zdrowotnej świadczy o tym, że został wykonany w ramach ubezpieczenia zdrowotnego. Wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że nieuzasadnione jest twierdzenie o nieposiadaniu przez stronę dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Powyższe pozwala stwierdzić, że dokonana przez starszego referendarza sądowego ocena sytuacji skarżącej jest w pełni prawidłowa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.