I SA/Ke 469/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Ewa Rojek, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia ... nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej (Dyrektor) postanowieniem z [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku K. S. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. (Naczelnika) z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2015 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ ustalił ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, że ww. decyzja Naczelnika została doręczona stronie w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej [...] Termin na wniesienie odwołania od przedmiotowej decyzji upłynął [...] Do organu [...] r. wpłynęło pismo podatnika z [...] r. stanowiące odwołanie od ww. decyzji Naczelnika, w którym strona zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania strona wskazała przebywanie w okresie od [...] r. do [...] r. na terenie [...]. Pobyt w [...] podyktowany był celami gospodarczymi – podatnik dokonywał zakupu pojazdów ciężarowych i organizował ich transport do kraju. W związku z powyższym nie miał możliwości odebrania ww. decyzji pod adresem znajdującym się w aktach sprawy. Wiedzę w przedmiocie decyzji powziął [...] r. na skutek zajęcia jego rachunków bankowych przez Naczelnika. Z treścią decyzji zapoznał się [...] r. poprzez przejrzenie i wykonanie fotokopii akt sprawy w urzędzie skarbowym. Podatnik wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci biletów na prom z [...] do [...] oraz ze [...] do [...] na okoliczność przebywania podatnika w okresie od [...] r. do [...] r. poza granicami RP, niemożność odebrania korespondencji (decyzji) w terminie, występowania przesłanek umożliwiających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z [...] r. Dyrektor stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika z [...] r. Dyrektor wskazał na przesłanki przywrócenia terminu z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. W sprawie zasadnicze znaczenie ma przesłanka uprawdopodobnienia przez stronę braku winy. Organ wskazał na okoliczności mające znaczenie przy ocenie winy w uchybieniu terminu wynikające z orzeczeń sądów administracyjnych. W ocenie organu strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że strona dopuszczając się zaniechań w zakresie właściwego zorganizowania odbioru korespondencji w czasie, gdy nie przebywa pod adresem wskazanym jako adres do doręczeń, wykazuje się brakiem staranności w prowadzeniu własnych spraw, tym samym ponosząc negatywne konsekwencje tych zaniechań. W opinii, podnoszona przez stronę okoliczność przebywania poza granicami kraju w okresie od [...] r. do [...] r. jako fakt uniemożliwiający wniesienie odwołania w ustawowym terminie, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie powoduje, by wniesienie odwołania stało się niemożliwe przy wymaganym od strony dbającej należycie o swoje interesy obiektywnym mierniku staranności. Strona musi bowiem uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. Niezawinione uchybienie terminu ma miejsce wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej. Organ wskazał, że postanowieniem z [...] r. (doręczonym podatnikowi [...] r.) Naczelnik wyznaczył termin zakończenia prowadzonego wobec strony postępowania podatkowego do [...] r. Oprócz tego postanowieniem z [...] r. wyznaczył siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że pismo to zostało odebrane przez pełnoletniego domownika [...] r. Zdaniem Dyrektora podatnik powinien był spodziewać się tego, że w najbliższym czasie organ wyda decyzję w jego sprawie oraz że planowany wyjazd do [...] jest zbieżny z planowanym terminem wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia przez Naczelnika, a mimo tego nie podjął on żadnych działań zmierzających do zabezpieczenia swoich interesów, w szczególności zabezpieczenia prawidłowego odbioru korespondencji od organu podatkowego, a następnie możliwości wniesienia odwołania. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie można ponadto uznać, aby ponad miesięczny pobyt w [...] był zdarzeniem nagłym i nieprzewidzianym w rozumieniu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Był to bowiem wyjazd związany z wykonywaniem pracy przez stronę. Podatnik musiał o nim wiedzieć z odpowiednim wyprzedzeniem. Dodatkowo pierwsze awizo przesyłki zawierającej decyzję Naczelnika z [...] r. miało miejsce [...] r., a zatem przed wyjazdem podatnika do [...]. Podatnik, mając świadomość planowanego wyjazdu oraz spodziewając się tego, że w najbliższym czasie organ podatkowy wyda rozstrzygnięcie w jego sprawie, powinien ze szczególną ostrożnością w okresie przed wyjazdem oczekiwać na przesyłkę oraz w sytuacji nieobecności pod wskazanym adresem sprawdzać, czy w skrzynce pocztowej nie znajduje się ewentualne awizo. Zaniechanie to również świadczy o niedołożeniu należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Cała korespondencja kierowana do strony w toku postępowania podatkowego, doręczana była na adres do doręczeń, będący jednocześnie adresem zamieszkania podatnika. Przesyłka zawierająca decyzję awizowana była dwukrotnie, tj. [...] r. oraz [...] r., natomiast podatnik wskazał, że wiedzę w przedmiocie wydania decyzji powziął dopiero [...] r. - na skutek zajęcia jego rachunków bankowych. Z akt sprawy wynika zaś, że korespondencja kierowana ze strony organu podatkowego odbierana była przez podatnika osobiście bądź też przez pełnoletnich domowników, którzy podjęli się oddania pism adresatowi. Wobec tego nieprawdopodobne zdaniem organu jest to, że nikt z domowników nie zauważył zalegających w skrzynce pocztowej zawiadomień o pozostawieniu w ww. placówce pocztowej przesyłki oraz że żadna z tych osób nie poinformowała podatnika o fakcie przesyłania mu i awizowania poleconej, a zatem niewątpliwie ważnej korespondencji. Organ wskazał ponadto, że załączone faktury wskazują jedynie w jakich dniach miał miejsce przejazd promem ze [...] do [...]. W związku z tym nie można jednoznacznie stwierdzić, że we wskazanym okresie podatnik nieprzerwanie przebywał poza granicami kraju. Jednak, w obliczu poczynionych rozważań wskazujących na to, że wyjazd za granicę, w sytuacji gdy strona nie podjęła żadnych działań mających na celu zabezpieczenie jej interesów, nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, kwestia ta dla niniejszej sprawy ma drugorzędne znaczenie. Na powyższe postanowienie K. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania Ordynacji podatkowej mających wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 162 § 2 poprzez nieuprawnione stwierdzenie, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło bez winy podatnika, podczas gdy podatnik uprawdopodobnił przekładając do wniosku o przywrócenie terminu dokumenty (bilety na prom), że w czasie gdy decyzja została do niego wysłana przebywał poza granicami kraju i nie mógł przewidywać, że organ w tamtym czasie wyśle mu ww. decyzję; 2. art. 178 § 1 poprzez pominięcie ciążącego na organie obowiązku podjęcia ciągu czynności procesowych mających na celu kompleksowe zebranie i wszechstronne rozpatrzenie całego zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności pominięcie zapewnienia czynnego udziału strony w czynnościach mających na celu ustalenie spełnienia zasadności wymogów statuowanych na gruncie art. 162 § 1 i 2; 3. art. 191 wobec braku prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy podatnika; 4. art. 121 i art. 122 poprzez nieuwzględnienie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów podatkowych, a w konsekwencji odmówienie podatnikowi przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; 5. art. 124 poprzez brak wskazania przesłanek, dla których organ pominął obiektywne dowody i twierdzenia podatnika o tym, że pierwszym dniem, w którym podatnik mógł się dowiedzieć o wydaniu zaskarżonej decyzji, był dzień zajęcia rachunku bankowego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z faktur załączonych do wniosku o przywrócenie terminu jednoznacznie wynika, że w okresie od [...] r. do [...] r. skarżący przebywał poza granicami kraju. Wyjazd skarżącego poza granicę RP miał charakter wyjazdu nagłego i był związany z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Skarżący nie mógł przewidywać i spodziewać się, że w powyższym okresie zostanie wysłana do niego decyzja dotycząca jakże istotnej kwestii z punktu widzenia prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Ponadto, organ nie sygnalizował skarżącemu, że w ww. okresie nastąpi wydanie decyzji, a następnie jej doręczenie skarżącemu. Jednocześnie czas nieobecności skarżącego nie był na tyle długi, że istniała potrzeba ustanowienia przez skarżącego pełnomocnika do doręczeń. W ocenie skarżącego kryteria przyjęte przez organ przy ocenie zawinienia są zbyt surowe. Skarżący brał czynny udział w postępowaniu, składał stosowne wnioski, zastrzeżenia do protokołu kontroli oraz był żywo zainteresowany rozstrzygnięciem. Już choćby z tego względu sytuację skarżącego należało potraktować wyjątkowo. Jeśli skarżący nie udałby się na niezaplanowany wyjazd gospodarczy i ww. okresie przebył na terenie RP, z całą pewnością odebrałby adresowaną decyzję i złożył odwołanie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2019.2167 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2019.2325), dalej "p.p.s.a.", sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżone postanowienie Sąd uchyla, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Sąd stwierdził, że stan faktyczny znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe. W niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora odmawiające przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Termin do wniesienia odwołania określa termin do dokonania czynności procesowej (termin procesowy). Gdy czynność procesowa nie została przez stronę dokonana w terminie, wówczas zachodzi uchybienie terminu w postępowaniu podatkowym, co powoduje jej bezskuteczność prawną. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest, uregulowana w art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z powołanym przepisem w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie dopełniając czynności, dla której był określony termin. Z powołanych regulacji wynikają cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie: uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku jej winy w uchybieniu terminu, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, tj. 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. W sprawie spór koncentruje się wokół przesłanki uprawdopodobnienia braku winy wnioskującego. Oceniając, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy należy odwołać się do obiektywnych mierników staranności. O braku winy można mówić wówczas, gdy nawet przy użyciu przez stronę największego w określonym stanie faktycznym wysiłku, nie była ona w stanie przezwyciężyć przeszkody, która uniemożliwiła jej dokonanie czynności w terminie. Pogląd ten został najpełniej wyrażony w wyroku NSA z 15 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3387/17 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zaś Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela to stanowisko. Taką przeszkodą może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu itp. Warunek braku zawinienia w uchybieniu należy przy tym oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Przepis art. 162 Ordynacji podatkowej nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji (wyrok NSA z 3 czerwca 2008 r. sygn. II FSK 511/07, z 19 maja 2011 r. sygn. akt I FSK 152/10, dostępne jw.). Ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej spoczywa na stronie, przy czym wystarczającym środkiem jest tutaj uprawdopodobnienie. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że uprawdopodobnienie jest środkiem zwolnionym od ścisłych formalności, ale jego zadaniem jest przekonanie organu orzekającego o prawdziwości graniczącej niemalże z pewnością, co do formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu twierdzeń. W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że wskazywane przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Spóźnienie skarżący usprawiedliwił bowiem pobytem za granicą w okresie od [...] do [...] r., w związku z czym nie miał możliwości odebrania decyzji Naczelnika z [...] r. pod adresem znajdującym się w aktach sprawy. W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący we wskazanym okresie nie mógł osobiście odebrać korespondencji kierowanej do niego od organu z powodu wyjazdu do [...]. Okoliczność ta nie świadczy jednak o braku winy strony w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Aby uprawdopodobnić brak winy, skarżący winien uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, czego skarżący w niniejszej sprawie nie uczynił. W odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania, formułuje się bowiem powinność takiego zorganizowania spraw, aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Kwestia ta obejmuje również obowiązek prawidłowego zorganizowania odbioru korespondencji bądź zawiadomienia organu o nowym adresie do korespondencji, tak aby nie wywołało to dla strony negatywnych konsekwencji procesowych. W sytuacji dłuższej nieobecność strony postępowania pod adresem do doręczeń dbałość o własne interesy wymaga ustanowienia pełnomocnika w sprawie lub pełnomocnika do doręczeń czy chociażby zadbania aby dorośli domownicy byli poinformowani o konieczności przekazywania stronie informacji o przesłanej korespondencji związanej z postępowaniem administracyjnym, którego jest stroną. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, skarżący uchybił powyższym aktom staranności. Przede wszystkim istotne jest, że skarżący miał świadomość prowadzonego wobec niego postępowania podatkowego. Sam wskazuje, że w postępowaniu tym aktywnie uczestniczył. Skarżący, wyjeżdżając za granicę powinien był uwzględnić, że na podany adres do korespondencji mogą zostać skierowane do niego pisma organu podatkowego, które mogą wymagać od niego podjęcia określonych czynności procesowych. Skarżący w skardze podnosi, że wyjazd miał charakter wyjazdu nagłego oraz że nie mógł przewidywać i spodziewać się, że w powyższym okresie zostanie wysłana do niego decyzja organu podatkowego. Z okoliczności sprawy wynika natomiast, wbrew twierdzeniom skarżącego, że mógł on spodziewać się, że w najbliższym czasie organ wyda decyzję w jego sprawie i może to mieć miejsce podczas pobytu skarżącego za granicą. Podatnik [...] r. odebrał bowiem postanowienie Naczelnika z [...] r. wyznaczające termin zakończenia prowadzonego wobec strony postępowania podatkowego do [...] r. Oprócz tego [...] r. skarżącemu doręczono postanowienie Naczelnika z [...] r. o wyznaczeniu stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Jednocześnie z wniosku skarżącego nie wynika, że jego wyjazd do [...] był zdarzeniem nagłym i niespodziewanym, co mogłoby utrudnić odpowiednie zorganizowanie swoich spraw, w tym kwestii odbioru korespondencji. Organ, wydając zaskarżone postanowienie uprawniony był przyjąć, że jako wyjazd związany z pracą, trwający ponad miesiąc był to wyjazd zaplanowany. Pomimo wymienionych faktów skarżący nawet nie sprawdzał czy w skrzynce pocztowej nie znajduje się ewentualne awizo. W tym kontekście istotne jest, że przesyłka zawierająca decyzję awizowana była dwukrotnie, po raz pierwszy [...] r., tj. w dacie, w której skarżący nie sygnalizował swojej nieobecności w kraju pod adresem zamieszkania. Zdaniem Sądu zaniechanie skarżącego w zakresie zorganizowania odbioru kierowanej do niego korespondencji należy uznać za brak staranności w prowadzeniu własnych spraw, który uniemożliwia przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Stanowisko Sądu znajduje oparcie w tezach prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, które wskazują, że brak dołożenia przez skarżącego należytej staranności w postępowaniu poprzez niezapewnienie możliwości odbioru pism sądowych na czas wyjazdu nie może być rekompensowany przywróceniem terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej (zob. postanowienie NSA z 18 stycznia 2012 r., II FZ 856/11; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jedynie względy odnoszące się do wyjątkowych okoliczności po stronie adresata mogą prowadzić do stwierdzenia braku winy w niedochowaniu terminu. Takich okoliczności jednak w sprawie nie było. Skarżący nie odebrał skierowanej do niego decyzji wskutek własnych zaniedbań i braku dbałości o własne interesy. Organ prawidłowo stwierdził, że wskazywane przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu działaniom skarżącego nie można przypisać cech należytej staranności. Mając wiedzę o toczącym się postępowaniu skarżący miał z pewnością świadomość, że pod wskazanym przez niego adresem nie będzie mógł osobiście odbierać korespondencji z uwagi na pobyt za granicą. Winien zatem liczyć się z negatywnymi tego konsekwencjami. Dlatego dla uniknięcia takich konsekwencji doręczenia pisma w czasie przejściowej nieobecności powinien był poinformować o tym fakcie organ. Skarżący, wiedząc o toczącym się postępowaniu mógł również ustanowić pełnomocnika, który mógłby bezpośrednio w jego imieniu złożyć odwołanie od niekorzystnej dla strony decyzji. Skarżący nie ustanowił zaś ani pełnomocnika do prowadzenia jego sprawy zamieszkałego w kraju, ani pełnomocnika do doręczeń, ani też nie zawiadomił organu o zmianie swojego adresu zamieszkania. Wobec braku podjęcia tych działań zapobiegawczych można postawić skarżącemu co najmniej zarzut niestarannego prowadzenia swoich spraw a nawet uznać, że jego zachowanie miało charakter lekkiego niedbalstwa. Te zaś okoliczności wyłączają możliwość przywrócenia terminu do złożenia odwołania. W konsekwencji nie podzielono zarzutów skargi. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.