II FZ 856/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 1893/11 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 r., III SA/Wa 1893/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. W. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, stosownie do art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1-2 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej Ppsa. Jak zauważono w motywach orzeczenia, pismem z dnia 7 lipca 2011 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W piśmie zawarto też pouczenie o treści art. 70 § 1-2 Ppsa. Doręczający wezwanie w dniu 15 lipca 2011 r. nie zastał skarżącej. Przesyłka została złożona w placówce pocztowej i mimo dwukrotnego awizowania (w dniach 15 i 25 lipca 2011 r.) nie została odebrana. Po upływie terminu do podjęcia przesyłki urząd pocztowy zwrócił ją do Sądu. Zarządzeniem z dnia 5 sierpnia 2011 r., na podstawie art. 73 Ppsa, przesyłkę zwierającą wezwanie do uiszczenia wpisu uznano za doręczoną z upływem dnia 29 lipca 2011 r. Wobec tego, z uwagi na nieuiszczenie należnej opłaty, Sąd odrzucił skargę strony, postanowieniem z 31 sierpnia 2011 r. W piśmie z dnia 15 września 2011 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi podnosząc, że w okresie od 18 lipca do 12 sierpnia 2011 r. przebywała poza W., z uwagi na oddelegowanie do pracy w innym biurze pracodawcy na terenie Polski. Na potwierdzenie tej okoliczności strona przedstawiła stosowne zaświadczenie od pracodawcy. Oddalając wniosek Sąd wywiódł, że wyjazd w celach służbowych nie może być uznany za okoliczność ekskuplującą stronę w kontekście uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej. Skarżąca mogła bowiem zawiadomić Sąd o nowym adresie do doręczeń pism procesowych lub ustanowić pełnomocnika do odbioru przesyłek wysyłanych do niej z Sądu. Brak działań ze strony skarżącej, zmierzających do zapewnienia jej możliwości odbioru pism sądowych na czas wyjazdu służbowego, świadczy o tym, że dopuściła się ona (w sposób zawiniony) zaniedbań, które spowodowały brak fizycznego doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego oraz uznanie doręczenia zastępczego tego wezwania za skuteczne. Sąd zauważył ponadto, że skarżąca zaniedbała obowiązek wynikający z art. 70 § 1 Ppsa – o którym została pouczona – w ten sposób, iż nie poinformowała o zmianie miejsca swojego zamieszkania (informacja taka pojawiła się dopiero we wniosku o przywrócenie terminu). Stąd też wysłanie pisma z dnia 7 lipca 2011 r. na adres wskazany w skardze było prawidłowe. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi wojewódzkiemu, a także o zasądzenie kosztów postępowania, podnosząc zarzuty naruszenia: 1) art. 70 § 1-2 Ppsa poprzez uznanie, że skarżąca została pouczona o obowiązku informowania Sądu o zmianie miejsca zamieszkania, oraz że istniały podstawy do pozostawienia pisma z dnia 7 lipca 2011 r. w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, 2) art. 73 Ppsa poprzez uznanie przesyłki z dnia 7 lipca 2011 r. za doręczoną w trybie tego przepisu, 3) art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 Ppsa poprzez uznanie, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi. Uzasadniając zażalenie strona podniosła, że pouczenie o treści art. 70 § 1-2 Ppsa zostało zawarte w pierwszym piśmie procesowym kierowanym do skarżącej, tj. w wezwaniu z dnia 7 lipca 2011 r., którego nie podjęła (fizycznie nie otrzymała). Tymczasem pierwsze doręczenie w sprawie powinno zostać dokonane do rąk adresata, aby strona mogła zostać poddana rygorowi z art. 70 § 2 Ppsa. Z tych względów skarżącej nie mogą obciążać konsekwencje, o których mowa w w.w. przepisie. Niezależnie od powyższego skarżąca podkreśliła, że pozostawienie przesyłki w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (art. 70 § 2 Ppsa) i doręczenie przesyłki w sposób przewidziany w art. 73 Ppsa stanowią odrębne tryby doręczania pism sądowych. Zachodzi między nimi taka zależność, że w przypadku zmiany adresu do doręczeń przez stronę nie można skutecznie zastosować art. 73 Ppsa. Ponieważ skarżąca zmieniła adres zamieszkania, nie można uznać skuteczności doręczenia pisma z dnia 7 lipca 2011 r. w trybie w.w. przepisu. W konsekwencji Sąd błędnie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, co uzasadnia także zarzut naruszenia art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 Ppsa. W tym zakresie podniesiono również, że nie można obarczać skarżącej winą za brak powiadomienia Sądu o nowym adresie do doręczeń w czasie wyjazdu w celach służbowych. Skarżąca świadczyła pracę w biurach regionalnych pracodawcy na terenie Polski, a termin końcowy oddelegowania nie był od razu zdefiniowany i zależał od rozwoju sytuacji, dlatego często zmieniała ona miejsce pobytu w trakcie delegacji. Wobec tego niecelowe było informowanie Sądu o każdorazowej zmianie adresu do doręczeń; kolejne adresy szybko się bowiem dezaktualizowały. Ponadto wyjazd służbowy nie był "na tyle planowany, aby była możliwość upoważnienia kogoś do odbioru przesyłek" kierowanych do skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przede wszystkim należy zauważyć, że okoliczność zmiany miejsca zamieszkania przez skarżącą nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej kwestii wpadkowej. Zarówno z treści wniosku o przywrócenie terminu (s. 2), jak i z treści zażalenia (s. 3-4), wynika, że zasadniczą przyczyną nieodebrania wezwania do uiszczenia wpisu od skargi był wyjazd służbowy skarżącej. Co więcej, skarżąca wskazała, że o próbie doręczenia w.w. pisma dowiedziała się dopiero z treści postanowienia o odrzuceniu skargi, które również doręczone zostało na poprzedni adres zamieszkania skarżącej (zob. k. 23 i 32 akt sądowych). Należy z tych okoliczności domniemywać, że adres zamieszkania skarżącej zmienił się już po próbie doręczenia jej przedmiotowego wezwania, a nawet po upływie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Deklarowana przyczyna uchybienia terminowi (wyjazd służbowy) ustała bowiem w dniu 12 sierpnia 2011 r., a postanowienie o odrzuceniu skargi doręczono w dniu 8 września 2011 r. (odbiór pokwitowała osobiście skarżąca), podczas gdy termin do opłacenia skargi upływał w dniu 5 sierpnia 2011 r. Argumentacja skarżącej nie podważa powyższych ustaleń; brak jest – również w zażaleniu – informacji, że adres zamieszkania skarżącej zmienił się jeszcze w czasie, w którym usiłowano doręczyć skarżącej stosowne wezwanie. Wobec tego uwagę Sądu, iż nie był mu znany nowy adres zamieszkania skarżącej (s. 4 uzasadnienia postanowienia), należy rozumieć w ten sposób, że prawidłowo usiłowano doręczyć pismo (wezwanie) na adres dotychczasowy, a z uwagi na jego niepodjęcie skutek doręczenia nastąpił w trybie art. 73 Ppsa. Dopiero bowiem od zawiadomienia Sądu o zmianie miejsca zamieszkania (we wniosku o przywrócenie terminu) Sąd miał obowiązek doręczać pisma stronie na nowy adres. Z tych powodów nie można uwzględnić argumentacji zażalenia dotyczącej braku pouczenia skarżącej przy pierwszym doręczeniu o treści art. 70 § 1-2 Ppsa, ponieważ doręczenie to nie było doręczeniem właściwym (do rąk adresata). Jak wskazano, kwestia ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż z akt sprawy wynika, że zmiana adresu zamieszkania nie stanowiła przyczyny uchybienia terminowi (nastąpiła w późniejszym okresie). Art. 70 § 2 Ppsa (pozostawienie pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia) nie znajdował więc w tym przypadku zastosowania. Z tych samych względów nie sposób podzielić poglądu skarżącej, że pismo wzywające do uiszczenia należnej opłaty sądowej nie mogło zostać doręczone w trybie art. 73 Ppsa (zob. k. 14 akt sądowych). Skoro bowiem nie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 70 § 2 zdanie pierwsze Ppsa – tj. w sytuacji, kiedy strona nie zmieniła miejsca zamieszkania (w czasie próby doręczenia) – a przy tym nie można było doręczyć jej pisma osobiście, to zastosowanie znajdował art. 73 Ppsa (zob. np. post. NSA z dnia 19 maja 2011 r., II OSK 731/11, CBOSA). W związku z powyższym jedynie na marginesie Sąd odwoławczy zauważa, że w aktualnym orzecznictwie przeważa pogląd, iż pouczenie o treści art. 70 § 1-2 Ppsa może zostać dokonane także w piśmie, które zostało doręczone w trybie zastępczym (zob. np. post. NSA z dnia 27 marca 2009 r., II FSK 1910/07; post. NSA z dnia 15 lipca 2008 r., II FSK 592/07; post. NSA z dnia 14 maja 2007 r., I FSK 80/07, CBOSA). Brak jest również podstaw do uwzględnienia argumentów skarżącej odnośnie do niezawiadomienia Sądu o zmianie adresu do doręczeń w związku z wyjazdem służbowym. Trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji (s. 4-5 uzasadnienia postanowienia), że brak dołożenia przez skarżącą należytej staranności w postępowaniu, poprzez niezapewnienie możliwości odbioru pism sądowych na czas wyjazdu, nie może być rekompensowany przywróceniem terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Strona dysponowała kilkoma sformalizowanymi sposobami zapewnienia możliwości odbioru pism procesowych (zob. np. art. 67 § 5, art. 70 § 1, art. 72 § 1 Ppsa). Stąd też twierdzenia zażalenia, z których wynika, że skarżąca nie wiedziała na jak długi czas wyjeżdża (s. 4), tylko potwierdzają jej zaniedbania w powyższym zakresie. W orzecznictwie utrwalony jest natomiast pogląd, że przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, jeżeli uchybiając mu strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa (zob. np. post. NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FZ 89/10, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym kontekście przekonanie, że "strona składająca skargę, pouczona o trybie i formie zaskarżenia aktu administracyjnego do sądu, winna spodziewać się odpowiedzi od tego adresata, niezależnie od tego, czy znane są jej reguły procesowe i ich wymogi formalne. Skoro w sposób planowany opuszcza jedynie czasowo miejsce zamieszkania, które pozostaje niezmienione, jej staraniom należy pozostawić dbałość o uniknięcie negatywnych skutków nieobecności" (zob. w.w. post. o sygn. II FSK 1910/07). Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.